Dergiler / Türkiyat Mecmuası / 2025 / Cilt: 35 Sayı: 1 Özel Sayı

Memlûklerde Uğur ve Uğursuzluk

Fortune and Misfortune in the Mamluks

Tülay Yürekli(ADNAN MENDERES ÜNİVERSİTESİ)0000-0002-5529-7388
Sayfa
356–376
Yayın Tarihi
2026-03-04
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Bu çalışmada Memlûklerde uğursuzluk veya uğur getirdiği düşünülen ya da bu bağlamda gelecekteki gelişmelerin habercisi farz edilen durumlar tespit edilerek ele alınmıştır.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Her toplum gibi Memlûk toplumu da pek çok şeyin gelecekteki olumlu veya olumsuz hadiselere yönelik mesaj taşıdığına inanmıştır.
📊
Temel Bulgular & Veri:Bu gaye ile muteber şahsiyetlerin eşyalarını edinme isteği, saygıdeğer âlimlerin kabirlerinin yakınında defnedilme arzusu ön planda görülmektedir.
💡
Sonuç & Katkı:Bu çalışmada Memlûklerde uğursuzluk veya uğur getirdiği düşünülen ya da bu bağlamda gelecekteki gelişmelerin habercisi farz edilen durumlar tespit edilerek ele alınmıştır.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Memlûkler · Uğur · Uğursuzluk

Özet

Her toplum gibi Memlûk toplumu da pek çok şeyin gelecekteki olumlu veya olumsuz hadiselere yönelik mesaj taşıdığına inanmıştır. Memlûk tarihçilerinden bilhassa İbn İyâs ve Abdülbâsıt el-Malatî eserlerinde uğurlu ya da uğursuz olarak addedilen durumlara epey yer vermiştir. Fakat hem bu hem de diğer kaynaklarda bunlara yönelik kayıtların büyük kısmının doğruluğu kuşkuludur. Bu kayıtların geneli daha sonra vuku bulacak büyük gelişmeleri ima eder nitelikte olup çoğunlukla hâkimiyetleri veya kişilikleri merak uyandıran ya da daha sıra dışı olan hükümdarların etrafında örülmüştür. Ayrıca bir olay bir yerde işaret olarak aktarılırken başka yerlerde benzeri tecrübe edildiği halde aynı yoruma gidilmemiştir. Uğursuzlukla bağlantılı kayıtlar, hükümdarın ölümüne, tahttan indirileceğine, hapsedileceğine, saltanat sürelerinin kısa olacağına, ordunun mağlubiyetine, ülkede çıkacak karışıklıklara, veba salgınlarının başlayacağına veya artacağına, Nil Nehri’nin alçalmasına, kimi önemli emirlerin giriştikleri işte başarısız olacağına ve ölümlerine ilişkindir. Uğurla ilgili olanlar ise genelde, hükümdarın uğurundan kaynaklı yağan yağmurlar ve Nil nehrindeki yükselişlere özgüdür. Buna ek olarak, söz konusu dönemde bir şeyden uğur, bereket alınacağı düşüncesi yani teberrüklenme de mevcuttur. Bu gaye ile muteber şahsiyetlerin eşyalarını edinme isteği, saygıdeğer âlimlerin kabirlerinin yakınında defnedilme arzusu ön planda görülmektedir. Bu çalışmada Memlûklerde uğursuzluk veya uğur getirdiği düşünülen ya da bu bağlamda gelecekteki gelişmelerin habercisi farz edilen durumlar tespit edilerek ele alınmıştır.

Abstract

Like all other societies, Mamluks believed that many things carried messages about situations that would happen in the future. The historians ibn Iyâs and Abdülbâsıt el-Malatî in particular mentioned circumstances that were deemed auspicious and inauspicious in their works. Yet the accuracy of most records is questionable, in both these and other sources. This is because they relate to major events that will occur in the future and mostly focus on the sultans whose personalities or rule attract attention. Moreover, one occurrence may be reported as a sign in one place whereas a similar occurrence experienced elsewhere may not be interpreted as a sign. The records which are associated with bad luck pertain to the death, deposition, imprisonment and short reigns of sultans, defeat of the army, turmoil in the country, the start or spread of plague epidemics, falling of the River Nile, and the death of some important emirs or the failure of their undertakings. Those associated with good luck are generally specific to rainfall and rising of the River Nile resulting from the ruler's good luck. In addition, there are also beliefs that a certain object will bring good luck in those times. Therefore, the desire to acquire the belongings of respected figures and the wish to be buried near the graves of eminent scholars are paramount. In this study, situations that are thought to bring good and bad luck or are considered to be harbingers of future developments in Mamluk times have been identified and addressed.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Yürekli, T. (2026). Memlûklerde Uğur ve Uğursuzluk. Türkiyat Mecmuası, Cilt: 35 Sayı: 1 Özel Sayı, 356–376. https://doi.org/10.26650/iuturkiyat.1554391

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (50)

  1. Abdülbâsıt el-Malatî. Neylü’l-emel fî zeyli’d-düvel. I-IX. Tahkik. Ömer Abdüsselam Tedmürî. Beyrut: el-Mektebetü’l-Asrıyye, 2002. google scholar
  2. Aksarayî. Müsâmeretü’l-Ahbâr. Çev. Mürsel Öztürk. Ankara: TTK, 2000. google scholar
  3. Aktan, Ali. “Sultan Kutuz ve Aynu-Calut Zaferi”. Atatürk Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi. 10 (1991): 181-201.google scholar
  4. Alekseyev, N.A. Ranniye Formı Religii Tyurkoyazıçnıh Narodov Sibiri. Novosibirsk, 1980. google scholar
  5. Aziz b. Erdeşir-i Esterâbadî. Bezm u Rezm. Çev. Mürsel Öztürk. Ankara: Kültür Bakanlığı, 1990. google scholar
  6. Baybars el-Mansuri. Et-Tuhfetu’l-Mulûkiyye fi’d-Devleti’t-Turkiyye. Çev. Hüseyin Polat. Ankara: TTK, 2016. google scholar
  7. Bündârî, Zübdetü’n-nusra ve nuhbetü’l-usra, Irak ve Horasan Selçukluları Tarihi. Çev. Kıvameddin Burslan. Ankara: TTK, 1943. google scholar
  8. Cuveynî. Tarih-i Cihan Gûşa. Çev. Mürsel Öztürk. Ankara: TTK, 2013. google scholar
  9. Ergin, Muharrem. Dede Korkut Kitabı. İstanbul: MEB Yayınları, 1971. google scholar
  10. Hayât Nâsır el-Haccî. Ahvâlü’l-‘Amme fi Hükmi’l-Memâlîk. Kuveyt: 1994. google scholar
  11. İ. Hakkı, Uzunçarşılı. Osmanlı Devlet Teşkilâtına Medhâl. Ankara: TTK, 1988. google scholar
  12. İbn Bibi. El-Evamirü’l-’Ala’iyye Fi’l-Umuri’l-Ala’iyye. I-II. Çev. Mürsel Öztürk. Ankara: Kültür Bakanlığı, 1996.google scholar
  13. İbn Hacer Askalânî, İnbâü’l-gumr bi-ebnâil-umr, I-IV, Tahkik. Hasan Habeşî, Lecnetü İhyai’t-Türasi’l-İslami, Kahire 1969. google scholar
  14. İbn Haldun. Mukaddime. 1-2. Çev. Süleyman Eserdağ. İstanbul: Dergah, Ekim 2009. google scholar
  15. İbn İyâs, Bedâi’z-zuhûr fî veḳ āii’d-duhûr. I-V. Tahkik. Muhammed Mustafa. Kahire, el-Heyetü’l-Mısrıyyetü’l-amme li’l-kitâb, 1982. google scholar
  16. İbn İyâs, Bedâi’z-zuhûr, Memlûk Devleti’nin Son yılları Kansu Gavrî ve Osmanlılar. Çev. Ramazan Şeşen. İstanbul: Yeditepe Yayınları, 2021. google scholar
  17. İbn Tağrîberdî, Exracts From Abûl-Mahâsin İbn Taghrî Birdî’s Chronicle, Entitled Hawâdith ad-Duhûr Fî Madâ’l-‘Ayyâm Wash-shuhûr. I-IV. Edit. William Popper. California: University of California Press,1931.google scholar
  18. İbn Tağrîberdî. En-Nücûmu’z-Zâhire. I-XVI. Tahkik. Cemâleddin Şeyyâl, Fehîm Muhammed Şâlût, İbrahim Ali Tarhan, Cemal Muhammed Mahrez. Kahire: Dârü’l-kütüb el-Mısrıyye, 1929-1972. google scholar
  19. İbn Tolun. İ'lâmü'l-vera bi-men vulliye naiben mine'l-etrak bi-Dımaşk. II, Tahkik. Abdülazîm Hâmid Hattâb. Aynüşşems 1973. google scholar
  20. İbn Tolun. Müfâkehetü’l-ḫillân fî ḥavâdis̱ i’z-zamân. Yayınlayan. Muhammed Ali Baydavî. Beyrut: Dârü’l Kütüb İlmiyye, 1998. google scholar
  21. İbnü’l Esîr. El-Kâmil fi’t-Târih, Büyük İslam Tarihi. I-XII. Çev. Ahmet Ağırakça ve Abdülkerim Özaydın. İstanbul, Bahar Yayınları, 1987. google scholar
  22. Kafesoğlu, İbrahim. Harezmşahlar Devleti Tarihi. Ankara: TTK, 1984. google scholar
  23. Kahraman, Kemal."Üsküdar'ın kayıp sarayları". Millî Saraylar Sanat Tarih Mimarlık Dergisi 17 (2019). google scholar
  24. Kaya, Mahmut. “Mikyâsü’n-Nîl”, C. 30, DİA, 50. google scholar
  25. Koca, Salim. “Türkiye Selçuklu Sultanı I. İzzeddin Keykâvus'un Aldığı ve Kullandığı Hâkimiyet Sembolleri”. Belleten. 59/224 (1995): 55- 74. google scholar
  26. Kortantamer, Samira. “Memlûk Tarihçiliğinde Bir Üslup Unsuru: el-‘Acâib vel-Garâib”. Tarih İncelemeleri. IX, (1994): 69-87. google scholar
  27. Kortantamer, Samira. “Memlûklarda Lanet, Uğursuzluk ve Hakaret”. Lânet Kitabı. Editör Emine Gürsoy Naskali. İstanbul: Kitabevi, 2009: 69-83. google scholar
  28. Makrîzî. es-Sülûk li-maʿrifeti duveli’l-mülûk. I-VIII. Tahkik. Muhammed Abdulkâdir ‘Atâ. Beyrut: Dârü’l-kütübi’l-ilmiyye, 1997. google scholar
  29. Makrîzî. Kitâbü’l-Mukaffa el-Kebîr, I-VIII, Tahkik. Muhammed Ya'lavi, Beyrut: Dârü'l-Garbi'l-İslâmî, 1991/1411. google scholar
  30. Nesevî. Siretu Celaleddin Mengüberti, Celâlüttin Harezemşah. Çev. Necip Asım, İstanbul: İstanbul Devlet Matbası, 1934. google scholar
  31. Ögel, Bahaeddin. Türklerde Devlet Anlayışı. İstanbul: Ötüken, 2016. google scholar
  32. Ögel, Baheddin. Türk Kültür Tarihi. VI. Ankara: TTK, 2022. google scholar
  33. Örs, Derya. Tarih-i Olcaytu, İnceleme ve Çeviri. Basılmamış Yüksek Lisans Tezi, Ankara Üniversitesi.google scholar
  34. Roux, J Paul. Altay Türklerinde Ölüm. Çev. Aykut Kazancıgil, İstanbul: Kabalcı, 1999. google scholar
  35. Roux, J Paul. Orta Asya’da Bitkiler ve Hayvanlar. Çev. Aykut Kazancıgil-Lale Arslan, İstanbul: Dergâh, 2023.google scholar
  36. Schimmel, A. Maria. Halifenin Rüyaları. Çev.Tuba Erkmen. İstanbul: Kabalcı, 2005. google scholar
  37. Sevim, Ali. Mir’âtü’z-Zamân fî Târîhi’l-âyân’da Selçuklular. Ankara TTK: 2011. google scholar
  38. Şerefüddin Ali Yezdî. Emir Timur (Zafernâme). Çev. Ahsen Batur. İstanbuL: Selenge, 2013. google scholar
  39. Şeşen, Ramazan. Haçlılar ve Moğollar Önünde Sultan Baybars. İstanbul: Yeditepe, 2021. google scholar
  40. Tekin, Talat. Irk Bitig. Ankara: TDK, 2013. google scholar
  41. Tural, Murat. “Hülagü Han’ın Bağdat’ı İstalası (1258) ve Tahribe Teşvik Meselesi” Tarih Okulu Dergisi, XXX (2017): 21-50. google scholar
  42. Turan, Osman. Selçuklular Zamanında Türkiye. İstanbul: Ötüken 2004. google scholar
  43. Turan, Osman. Türk Cihân Hâkimiyeti Mefkûresi. İstanbul: Ötüken, 2014. google scholar
  44. Yılmaz, Kerim. “Uğursuzluğun Psiko-Sosyal Sebepleri ve Kur’an’da Uğursuzluk Olgusu”. Gümüşhane Üniv. İlahiyat Fakültesi Dergisi, 8/16 (2019): 269-294. google scholar
  45. İrfan Yiğit, Türker. Erken Dönem Avar Tarihi ve Madddi Kültürü (558-586). Basılmamış Yüksek Lisans Tezi, Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi. google scholar
  46. Yusuf Has Hacib. Kutadgu Bilig. Çev. Muzaffer Tunçel. Ankara: Gençlik ve Spor Bakanlığı, 2019. google scholar
  47. Yürekli, Tülay. “Memlûklerde Matem Geleneği”. Tarih Araştırmaları, 41/71 (2022): 225-241. google scholar
  48. Yürekli, Tülay. “Orta Çağ’da Müslüman Türk Devlet Adamlarının Rüyaları”. Tarih Araştırmaları 43/76 (2024): 155-177. google scholar
  49. Yürekli, Tülay. “Memlûk Tarihçilerine Göre Bahrî Memlûkler Döneminde Dımaşk’ta Yangınlar”, Ortaçağ Araştırmaları Dergisi 7/1 (2024): 145-160. google scholar
  50. Yürekli, Tülay. “Memlûk Tarihçilerine Göre Burcî Memlûkler Döneminde Dımaşk’ta Yangınlar”, Genel Türk Tarihi Araştırmaları Dergisi, 6/12 (2024): 435-454.google scholar