Dergiler / Türkiyat Mecmuası / 2026 / Cilt: 36 Sayı: 1

Dünyadaki Jeopolitik Fırtınalar Bağlamında Tarihten Bugüne Türk Dünyası (Emir Timur ve Yıldırım Bayezid Han Döneminden Günümüze Kadar)

Turkic World from History to Today in the Context of Geopolitical Storms in the World (From the Era of Emir Timur and Yıldırım Bayezid Khan to the Present)

Juliboy Eltazarov(Semerkant Devlet Üniversitesi)0000-0002-3082-433X
Sayfa
180–200
Yayın Tarihi
2026-09-24
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Makalede bu konularda inceleme yapılmaktadır.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:19. yüzyılın ikinci yarısında, eski ve yeni dünyadaki koloniler klasik emperyalist devletlerin arasında sonuna kadar dağıtılmış; bu paylaşım sonrasında ortaya çıkmış kapitalist ulus-devletler sömürgelerden paylarını almak için onlar ile yarışa girişmişlerdir.
📊
Temel Bulgular & Veri:Tarihsel ve çağdaş jeopolitiğin verileri ışığında Doğu Avrupa’da – Türkiye’nin kuzey sınırı yakınlarında şiddetlenen jeopolitik fırtına (Rusya- Batı karşı duruşması, Rusya’nın Ukrayna’ya saldırısı), İsrail ve İran’ın postmodern füze savaşı döneminde nasıl bir yol izlenmeli? 21.
💡
Sonuç & Katkı:Makalede bu konularda inceleme yapılmaktadır.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Jeopolitik Fırtına · Emir Timur · Yıldırım Beyazıt

Özet

19. yüzyılın ikinci yarısında, eski ve yeni dünyadaki koloniler klasik emperyalist devletlerin arasında sonuna kadar dağıtılmış; bu paylaşım sonrasında ortaya çıkmış kapitalist ulus-devletler sömürgelerden paylarını almak için onlar ile yarışa girişmişlerdir. Bu paylaşım ve cihan hakimiyeti mücadelesinin teorik bir hazırlığı olarak jeopolitik bir bilim dalı sıfatında ortaya cıkmıştır. Batılı bilim adamları tarafından temsil edilen klasik jeopolitik Birinci ve İkinci Dünya Savaşı gibi jeopolitik fırtınalar patlak vermesinde politikacıların elinde bilimsel bir araç olarak kullandığı da bellidir. Kanaatimize göre jeopolitik bir reel politik ve küresel siyasetin biçimi olarak, dünyadaki uygarlığının tüm gelişim dönemleri boyunca mevcudiyetini sürdüregelmiştir. Emir Timur ve Sultan Yıldırım Bayezid’in hüküm sürdüğü, onların devletleri ve şahsiyetleri ortaya çıktığı dönemlerden beri Türk Dünyasının en önemli merkezleri- Türkistan ve Anadolu Türk uygarlığı jeopolitik fırtınaları nasıl atlattı? Bu fırtınalar nasıl yönetildi, onlar mensup olduğumuz uygarlığa neler getirdi, neleri götürdü? Tarihin verdiği dersler nedir? Tarihsel ve çağdaş jeopolitiğin verileri ışığında Doğu Avrupa’da – Türkiye’nin kuzey sınırı yakınlarında şiddetlenen jeopolitik fırtına (Rusya- Batı karşı duruşması, Rusya’nın Ukrayna’ya saldırısı), İsrail ve İran’ın postmodern füze savaşı döneminde nasıl bir yol izlenmeli? 21. Yüzyıl, kaos, risk, belirsizlikler ile başlamıştır ki bu da bize adaletsiz dünya düzeninin tekraren yapılandırılacağı müjdesini vermektedir. Yeni dünya düzeninde önemli yer ve görev aldığımız sürece bu asır Türk Dünyası için eğer fırsatlar yüzyılı olacağı öngörülmektedir. Her bir Türk ülkesinin görevi, yüzyılın başındaki mezkûr dezavantajı asgariye indirmek, stratejik bilgiye dayalı yol izleyerek Türk Devletleri Teşkilatı’nı etkin bir şekilde kullanmak ve kendine yakışır ve onurlu jeopolitk pozisyon ve potansiyel kazandırmaktır. Makalede bu konularda inceleme yapılmaktadır.

Abstract

In the second century of the 19th century, when colonies in the Old and New Worlds were completely dispersed among classical imperialist states, and newly emerging capitalist geopolitical powers competed with them for their share of these colonies, geopolitics was pursued as a discipline, a theoretical preparation for global dominance in this area. Clearly, classical geopolitics, as presented by Western scholars, was used by politicians as a scientific tool during geopolitical upheavals such as the First and Second World Wars. In our view, geopolitics, as a form of presenting politics and global policy, has persisted throughout all periods of the development of civilization in the world. How did the important centers of the Turkic World – Turkestan and the Anatolian Turkic civilization – survive the geopolitical upheavals that followed the reigns of Emir Timur and Sultan Bayezid I, and the formation of their states and personalities? How were these storms navigated, and what did they bring and what did they take from the civilization we possess? What lessons does history teach us? In light of historical and contemporary geopolitical data, what path should be chosen in the face of the intensifying geopolitical turmoil in Eastern Europe – near Turkey’s northern border (confrontation between Russia and the West, Russia’s defense of Ukraine) – and the postmodern missile war between Israel and Iran? The beginning of the 21st century is marked by chaos, risk, and uncertainty, and signals the restructuring of this unjust world order. This century is expected to be a century of opportunity for the Turkic world, provided we occupy a significant place and role in this new world order. Minimizing the shortcomings of the beginning of the century, pursuing a path based on strategic knowledge, and ensuring that the Turkic country achieves a geopolitical position and opportunities worthy of its essence and dignity are all priorities for everyone. This article explores these questions.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Eltazarov, J. (2026). Dünyadaki Jeopolitik Fırtınalar Bağlamında Tarihten Bugüne Türk Dünyası (Emir Timur ve Yıldırım Bayezid Han Döneminden Günümüze Kadar). Türkiyat Mecmuası, Cilt: 36 Sayı: 1, 180–200. https://doi.org/10.26650/iuturkiyat.1872644

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (29)

  1. Sınıf Sosyal Bilgiler Konu Anlatımlı. Sınav Yayınları: Ankara, 2019. google scholar
  2. Alyılmaz, Cengiz. “İpek Yolu ve Orhun Yazıtları”. Atatürk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi 24 (2004): 181-192. google scholar
  3. Arslanova, Alsu. “Integratsiya i vzaimodeystvie mongolov s ‘Tyurkskim mirom’ po dannım nekotorıx persoyazıchnıx istorikov dotimuridskogo perioda”. Srednevekovıe tyurko-tatarskie gosudarstva 11 (2019): 9-13. google scholar
  4. Atatürk, Gazi Mustafa Kemal. Gençler İçin Fotoğraflarla Nutuk. Ankara: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, 2020. google scholar
  5. Aydın, Mithat. “İngiliz-Rus Rekabeti ve Osmanlı Devleti’nin Asya Toprakları Sorunu (1877-1878)”. TAED 38 (2008): 253-288. google scholar
  6. Beckwith, Christopher. Empires of the Silk Road: A History of Central Eurasia from the Bronze Age to the Present. Princeton: Princeton University Press, 2009. google scholar
  7. Brzezinski, Zbigniew. The Grand Chessboard: American Primacy and Its Geostrategic Imperatives. New York: Basic Books, 1997. google scholar
  8. Can, Turan. “Türkler ve Moğollar. Bozkırın Uyanışı”. Türk Yurdu 97/254 (Ekim 2008): 84-93. google scholar
  9. Cao, Jinqing. “Five Issues Worth Noticing on the ‘One Belt, One Road’ Initiative”. Erişim Tarihi 14 Aralık 2024. http://www.geopolitika.hu/en/2018/02/13/five-issues-worth-noticing-on-the-onebelt-one-road-initiative/. google scholar
  10. Chatzky, Andrew ve James McBride. “China’s Massive Belt and Road Initiative”. Council on Foreign Relations. https://www.cfr.org/backgrounder/chinas-massive-belt-and-road-initiative (Erişim Tarihi: 28 Ocak 2020). google scholar
  11. TURKKON. “Cumhurbaşkanı Erdoğan, Türk Devletleri Teşkilatı Zirvesi’nde Konuştu”, Erişim Tarihi: 11 Kasım 2022. https://www.turkkon.org/tr/haberler/turk-devletleri-teskilati-dokuzuncu-zirvesi-semerkantta-gerceklestirildi_2678. google scholar
  12. Çallı, İsmail. “Atatürk, Cumhuriyet ve Türk Dünyası”. Erdem 11/32 (1998): 471-482. google scholar
  13. Çapraz, Hayri. “Çarlık Rusyası’nın Türkistan’da Hâkimiyet Kurması”. SDÜ Fen Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi 24 (Aralık 2011): 51-78. google scholar
  14. Eltarazov, Juliboy. “THE GREAT SILK ROAD AS A MEANS OF COMMUNICATION AND COOPERATION BETWEEN CIVILIZATIONS AND ITS PLACE IN THE HISTORY AND CULTURE OF THE TURKIC PEOPLES”. Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Velî Araştırma Dergisi 113 (2025): 385-402. google scholar
  15. Erdem, Arzu. Cengiz Han ve Türk-Moğol Devleti. Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2016. google scholar
  16. Erol, Mehmet Seyfettin. “Organization of Turkic States Samarkand Summit: ‘Towards Common Development and Prosperity’ in the Turkish World”, Erişim Tarihi: 11 Kasım 2022, ANKASAM. https://www.ankasam.org/organization-of-turkic-states-samarkand-summit-towards-common-development-and-prosperity-in-the-turkish-world/?lang=en. google scholar
  17. Hiztory-ru. “Тatarо-моngоly”. Erişim Tarihi 20 Mayıs 2026. http://hiztory.ru/rus13-15vek/mongols.html. google scholar
  18. Karaca, Özkan. “Tarihin İz Dokunduğu Güzergâh: İpek Yolu”. TAD 41/71 (2022): 154-173. google scholar
  19. Kayhan, Shurubu. “İpek Yolu ve Türk Dünyası…” [kaynakta eksik]. google scholar
  20. Kuran, Ercüment. “Birinci Dünya Savaşı”. TDV İslâm Ansiklopedisi. https://islamansiklopedisi.org.tr/birinci-dunya-savasi (Erişim Tarihi: Ekim 2022). google scholar
  21. Lenin, V. I. “Vozzvaniye o voyne [Avgust 1915 g.]”. Polnoye sobraniye sochineniy. 27: 1-4. Moskova: Politizdat, 1968. google scholar
  22. TRT Avaz. “Özbekistan Cumhurbaşkanı Mirziyoyev, Türk Devletleri Teşkilatı Zirvesi’nde Konuştu”, Erişim Tarihi: 11 Kasım 2022. https://www.trtavaz.com.tr/haber/tur/avrasyadan/ozbekistan-cumhurbaskani-mirziyoyev-turk-devletleri-teskilati-zirvesinde-konus/636e021401a30a0740130bb7. google scholar
  23. Prezi. “Küba Füze Krizi, ABD’nin Türkiye’ye, SSCB’nin de Küba’ya nük”, Erişim Tarihi 12 Nisan 2026. https://prezi.com/e7sodhz2eoio/kuba-fuze-krizi-abdnin-turkiyeye-sscbnin-de-kubaya-nuk/. google scholar
  24. Taner, Filiz. “Çin’in Küresel Tek Kuşak Tek Yol Girişiminde Türkiye’nin Konumu Üzerine Bir İnceleme”. Burdur Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Oğuzhan Sosyal Bilimler Dergisi 2/2 (2020): 117-133. google scholar
  25. Türk Devletleri Teşkilatı. “Türk Devletleri Teşkilatı Dokuzuncu Zirvesi Semerkant Bildirisi”, Erişim Tarihi: 12 Kasım 2022. https://www.turkkon.org/assets/pdf/haberler/semerkant-bildirisi-2679-164.pdf. google scholar
  26. University of Urgeon. “The Russian Empire = Frontier and Imperialist Expansion”, Erişim Tarihi 20 Mayıs 2026. https://pages.uoregon.edu/kimball/ggr.frn.MPR.RUS.only.htm. google scholar
  27. Ünalp, F. Rezzan. “İkinci Dünya Savaşı’nda Türkiye’nin Savaş Dışı Kalma Politikaları ve Sonuçları”. Karadeniz Uluslararası Bilimsel Dergi 45 (Bahar 2020): 201-221. google scholar
  28. War History. “OTTOMAN EMPIRE AND YOUNG TURKS”. Erişim Tarihi 15 Mayıs 2026. https://warhistory.org/de/article/ottoman-empire-and-young-turks. google scholar
  29. Xakimov, Rafael S. Xronika tyurko-tatarskix gosudarstv: rastsvet, upadok, vozrojdenie. Kazan: In-t istorii im. Sh. Mardjani AN RT, 2018. google scholar