Dergiler / Tarih Araştırmaları Dergisi / 2026 / Cilt: 45 Sayı: 80

TÜRKLERDE GÖÇ GELENEĞİ VE ÇADIR KÜLTÜRÜ

THE TRADİTİON OF MİGRATİON AND TENT CULTURE AMONG THE TURKS

Sayfa
43–53
Yayın Tarihi
2026-04-06
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Ardından göç konusunda deneyimli kişilerin önderliğinde yolculuk sırasında takip edilecek güzergahlar tespit edilmiştir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Orta Asya’nın iklim ve coğrafi şartları Türklerin geçim kaynağı olarak hayvancılığı benimsemesine neden olmuştur.
📊
Temel Bulgular & Veri:Bu durum onların ekonomik faaliyetlerini sürdürülebilir kılmak amacıyla yıl içinde yaylak ve kışlak olarak tabir edilen mekanlar arasında göç etmelerini zorunlu hale getirmiştir.
💡
Sonuç & Katkı:Ardından göç konusunda deneyimli kişilerin önderliğinde yolculuk sırasında takip edilecek güzergahlar tespit edilmiştir.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Dîvânü lugāti’t-Türk · Konar-Göçer Hayat · Göç

Özet

Orta Asya’nın iklim ve coğrafi şartları Türklerin geçim kaynağı olarak hayvancılığı benimsemesine neden olmuştur. Bu durum onların ekonomik faaliyetlerini sürdürülebilir kılmak amacıyla yıl içinde yaylak ve kışlak olarak tabir edilen mekanlar arasında göç etmelerini zorunlu hale getirmiştir. Mevsimsel döngüde gerçekleştirilen bu yer değiştirmeler beraberinde konar-göçer bir yaşam biçiminin benimsenmesine neden olmuştur. Türk kültürünün ana çerçevesini oluşturan bu yaşam tarzında göç faaliyetleri belirli düzen ve esaslara göre gerçekleştirilerek zamanla bir gelenek haline dönüşmüştür. Öte yandan Türkler, konar-göçer yaşam tarzında taşınması kolay olan ve hava koşullarına bağlı olarak sıcak ve soğuğa karşı dayanıklı malzemeden üretilen çadırları mesken olarak kullanmışlardır. XI. yüzyılda Kaşgarlı Mahmud tarafından hazırlanan Dîvânü lugāti’t-Türk, Türklerde gelişen bu göç geleneği ve çadır kültürü hakkında kıymetli bilgiler sunmaktadır. Söz konusu eserde Türklerin yıl içinde yaylak ve kışlak olarak adlandırılan mekanlar arasında gerçekleştirdiği göç hareketlerinin pek çok aşamasına ilişkin bilgilere ulaşmak mümkündür. Kaşgarlı Mahmud’un aktarımlarına göre çadırların toplanmasıyla başlayan hazırlıklar günlük yaşamda kullanılan eşyaların belirli bir düzen içinde hayvanlara veya taşıtlara yüklenmesiyle devam etmiştir. Ardından göç konusunda deneyimli kişilerin önderliğinde yolculuk sırasında takip edilecek güzergahlar tespit edilmiştir. Bu güzergahların özellikle hayvanların ot ve su ihtiyacını karşılayabilecek kaynaklara yakın olmasına dikkat edilmiştir. Son olarak göç tamamlandıktan sonra yeni bölgeye yerleşim sağlanmıştır. Bu bilgilerin yanında Kaşgarlı Mahmud göç edilen bölgede Türklerin barınak olarak kullandığı çadırların kurulum aşamalarına da değinmektedir. Mevcut bu çalışmada yukarıda bahsi geçen ve Türklerin yaşamının vazgeçilmez bir parçası olan göç geleneği ile çadır kültürünü Dîvânü lugāti’t-Türk’te yer alan bilgiler ışığında yeniden kurgulanmayı amaçlamıştır.

Abstract

The climate and geographical conditions of Central Asia led the Turks to adopt animal husbandry as their livelihood. This necessitated their migration between places known as summer pastures and winter pastures throughout the year in order to sustain their economic activities. These seasonal migrations led to the adoption of a nomadic lifestyle. This way of life, which forms the main framework of Turkish culture, has become a tradition over time, with migration activities carried out according to certain rules and principles. On the other hand, the Turks used tents as dwellings in their nomadic lifestyle, which were easy to transport and made of materials resistant to heat and cold, depending on weather conditions. The Dîvânü lugāti’t-Türk, compiled by Kaşgarlı Mahmud in the 11th century, provides valuable information about the developing tradition of migration and tent culture among the Turks. In this work, it is possible to find information about many stages of the migration movements carried out by the Turks between places called summer pastures and winter pastures throughout the year. According to Kaşgarlı Mahmud's accounts, preparations began with the gathering of tents and continued with the loading of daily necessities onto animals or vehicles in a specific order. Then, under the leadership of people experienced in migration, the routes to be followed during the journey were determined. Particular attention was paid to ensuring that these routes were close to sources that could meet the animals' need for grass and water. Finally, after the migration was completed, settlement in the new region was established. In addition to this information, Kaşgarlı Mahmud also mentions the stages of setting up the tents used by the Turks as shelters in the region to which they migrated. This study aims to reconstruct the tradition of migration and tent culture, which are indispensable parts of Turkish life, as mentioned above, in light of the words found in Dîvânü lugāti’t-Türk.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Karakoç, İ. (2026). TÜRKLERDE GÖÇ GELENEĞİ VE ÇADIR KÜLTÜRÜ. Tarih Araştırmaları Dergisi, Cilt: 45 Sayı: 80, 43–53. https://doi.org/10.35239/tariharastirmalari.1870134

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (45)

  1. Almas, T. (2010). Uygurlar, Selenge Yayınları, İstanbul.
  2. Atasoy, N. (2002). Otağ-ı Hümâyun, Aygaz, İstanbul.
  3. Akün, Ö. (2022). Göçebe Aşiretlerde Hayvancılık ve Doğa-Kültür İlişkisi: Alikan, Duderan ve Soran Aşiretleri Örneğinde Halkbilim Açısından Karşılaştırmalı Bir İnceleme, Ardahan Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Yayınlanmamış Doktora Tezi, Ardahan.
  4. Aydın, E. (2022). Eski Türklerde Gündelik Hayat, Kronik Kitap, İstanbul.
  5. Bozkurt, N. (1993). “Çadır” Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, C. 8, İstanbul, s. 158-162.
  6. Bulduk, Ü. (2019). “Dağdan Ovaya, Keçiden Koyuna Yörüklük ve Türkmenlik”, YÖRÜKLER Orta Asya’dan Anadolu’ya, ed. İlhan Şahin, İstanbul, s. 113-122.
  7. Chavannes, E. (2020). Çin Kaynaklarına Göre Batı Türkleri, Selenge Yayınları, İstanbul.
  8. Çandarlı, A. Ş. (2016). “Türk Çadırı Üzerine”, Tarihin Peşinde-Uluslararası Tarih ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, 16, s. 25-39.
  9. Çandarlı, A. Ş. (2020). “Göçerlerin Medeniliği ve Yerleşiklik Algısı”, International Euroasia Congress on Scientific Researches and Recent Tends-VII, Vol: II, Bakü, s. 398-409.
  10. Çürük, C.- Çiçekçiler, E. (1983). Örnekleriyle Türk Çadırları, Askerî Müze Yayınları, İstanbul.
  11. Çakır, O. (2024). Anadolu’da Moğol İstilası, Kronik Yayınları, İstanbul.
  12. Dede Korkut Kitabı, (2021). haz. Muharrem Ergin, Boğaziçi Yayınları, İstanbul.
  13. Deveci, A. (2017). “Türkmen Kültüründe Çadır”, Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 10/54, 2017, s. 434-452.
  14. Diyarbekirli, N. (1972). Hun Sanatı, Millî Eğitim Bakanlığı Kültür Yayınları, Ankara.
  15. Durmuş, İ. (2018). Türk Kültürüne Giriş, Akçağ Yayıncılık, Ankara.
  16. Eren, H. (1999). Türk Dilinin Etimolojik Sözlüğü, Bizim Büro Basım Evi, Ankara.
  17. Erkoç, H. İ. (2023). “Hunlarda Konargöçerlik ve Yerleşik Yaşam”, Türk Yurdu Dergisi, S. 425, C. 43 (75), Ankara, s. 39-47.
  18. Erkoç, H. İ. (2023). “Hun Topluluklarında Konargöçerlik ve Yerleşik Yaşam”, Disiplinlerarası Hun Araştırmaları-Uluslararası Hun Araştırmaları Sempozyumu Bildiriler Kitabı, ed: Csilla Balogh-Hakan Aydemir, İstanbul, s. 121-159.
  19. Esin, E. (2006). Türklerde Maddi Kültürün Oluşumu, Kabalcı Yayınevi, İstanbul.
  20. Esin, E. (1971). “Türk Kubbesi”, Selçuklu Araştırmaları Dergisi, C. 3, (Ayrı Basım), Güven Matbaası, Ankara, s. 160-182. Genç, R. (2015). Kaşgarlı Mahmud’a Göre XI. Yüzyılda Türk Dünyası, Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü Yayınları, Ankara.
  21. Gökçe, M. (2018). “Konargöçer Türk Kültürünün Kökenleri” Ataylardan Toroslara Konargöçer Türkler, ed: Mustafa Gökçe-Eren Fehmi Eroğlu, Muğla, s. 10-27.
  22. Göner, G.-Gönen, G. (2022). “Türklerde Çadır Kültürünün Gelişimi”, GAB Akademi Dergisi. 2/3, Ankara, s. 12-24. Gül, Y. E. (2015). “Kırgız Türklerinde ‘Boz Üy’ (Çadır) Geleneği”, Gazi Türkiyat, Sayı: 17, Ankara, s. 113-120.
  23. Gültekin, M. (2019). “Türkiye Türkçesinde Ev Kelimesi ile Evin Türevleri ve Bileşikleri Hakkında”, Altay Toplulukları Mesken ve Mesken Kültürü, ed. İlhan Şahin-Fahri Solak-Güljanat K. Ercilasun-M. Bilal Çelik-Aymira Taşbaş-Erhan Taşbaş, Türk Dünyası Belediyeler Birliği, İstanbul, s. 53-59.
  24. Han Hanedanlığı Tarihi, Hsiung-nu (Hun) Monografisi (2004). haz. A. Onat-S. Ersoy, K. Ercilasun, TTK Yayınları, Ankara.
  25. Işık, M.- Bilici, E. (2020). “Konargöçer Geleneğinde Çadır”. Uluslararası Türk Kültür ve Sanatı Sempozyumu Bildirileri, C. 3, ed. Nureddin Güz-Bünyamin Ayhan, Ankara, s. 121-138
  26. Göka, E. (2019). Türk’ün Göçebe Ruhu, Kapı Yayınları, İstanbul.
  27. Gömeç, S. Y. (2009). Kök Türk Tarihi, Berikan Yayınevi, Ankara.
  28. Gömeç, S. Y. (2019). “Eski Türklerde Barınak ve Şehir Hayatına Dair İzler”. Türk Dünyası Araştırmaları Dergisi, S. 122/240, s. 11-24.
  29. Gömeç, S. Y. (2018). “Konargöçer Deyimine Dair İlk Tespitler ve Konargöçerlik”, Türk Dünyası Araştırmaları Dergisi, S. 234, C. 119, s. 37-44.
  30. Kafesoğlu, İ (2006). Türk Milli Kültürü, Ötüken Neşriyat, İstanbul.
  31. Kâşgarlı Mahmud (1985a). Dîvânu Lugati't Türk, C.1, çev. Besim Atalay, TTK Yayınları, Ankara.
  32. Kâşgarlı Mahmud (1985b). Dîvânu Lugati't Türk, C. 2, çev. Besim Atalay, TTK Yayınları, Ankara.
  33. Kâşgarlı Mahmud (1985c). Dîvânu Lugati't Türk, C. 3, çev. Besim Atalay, TTK Yayınları, Ankara.
  34. Khazanov, M. A. (2015). Göçebe ve Dış Dünya, ter. Ömer Süreven, Doğu Kütüphanesi Yayınları, İstanbul. Koca, S. (2016). Türk Tarihinin Temelleri, Berikan Yayınevi, Ankara.
  35. Koca, S. (2021). Türk Tarihi ve Kültürü Üzerine Yeni Araştırmalar, C.1, haz. Selcen Koca- İsmail Karakoç, Berikan Yayınevi, Ankara.
  36. Özpınar, B. (2022). “Türk Çadır Kapıları Üzerine Bir İnceleme” Türklük Bilimi Araştırmaları Dergisi, S. 51, s. 137-162. Polat, M. S. (2004). Selçuklu Göçerlerinin Dünyası, Kitabevi Yayınları, İstanbul.
  37. Polat, M. S. (1997). Moğol İstilasına Kadar Türkiye Selçuklularında İçtimaî ve İktisadî Hayat, Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yayınlanmamış Doktora Tezi, İstanbul.
  38. Radloff, W. (1956). Sibirya’dan, çev. Ahmet Temir. Maarif Basımevi, İstanbul.
  39. Roux, J. P. (2020). Türklerin Tarihi, çev. Aykut Kazancıgil-Lale Arslan Özcan, Dergâh Yayınları, İstanbul.
  40. Şen, M. (2018). “Türklerde Yaylag ve Kışlag Kavramları Üzerine Düşünceler”, Çukurova Üniversitesi Türkoloji Araştırmaları Dergisi, 3/2, s. 131-148.
  41. Togan, Z. V. (1981). Umumi Türk Tarihine Giriş, C. 1., Enderun Kitabevi, İstanbul.
  42. Turan, O. (2010). Selçuklular Tarihi ve Türk-İslam Medeniyeti, Ötüken Neşriyat, İstanbul.
  43. Türk Ocağı Türk Tarihi Heyeti (2014). Türk Tarihinin Ana Hatları, TTK, Ankara.
  44. Uyar, M. (2020). İlhanlı Devleti’nin Askeri Teşkilatı -Orta Çağ Moğol Ordularında Gelenek ve Dönüşüm-, TTK Yayınları, Ankara.
  45. Neumann, B. I.- Wigen, E. (2023). Bozkır Geleneği, çev. Ozan Çiftçi, Selenge Yayınları, İstanbul.