Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar
AI InsightÇalışmada, Rifâî güllerinin işlevsel birer ritüel araç olmanın ötesinde, derin sembolik anlamlar taşıyan sanat nesneleri oldukları, tarihsel bağlam ve estetik değerler açısından ise kültürel belge niteliği taşıdıkları sonucuna varılmıştır.
📌 3 Maddede Bu Makale
Özet
Makalenin konusu, Edirne Arkeoloji ve Etnografya Müzesi bünyesindeki Türk İslâm Eserleri Müzesi koleksiyonunda yer alan on adet Rifâî gülüdür. Müze deposunda muhafaza edilen eserlerin tamamı stilize yılan/ejder formunda tasarlanmış olup, ters U şeklinde kıvrık ve yassı bir baş ile uzun bir saptan meydana gelmektedir. Rifâiyye tarikatının burhan merasimlerinde kullanılan bu tarikat cihazı kızgın ateşte akkor hâle gelinceye kadar ısıtılmakta ve dile ya da vücuda temas ettirilerek söndürülmektedir. Böylece sufi çevrelerde hem keramet hem de erginleşme göstergesi olarak kabul edilen ejderhayla mücadele sahnesi ritüel düzlemde yeniden canlandırılmaktadır. Bu çerçevede, ateş, demir, gül ve yılan/ejder ikonografisi Rifâî ritüel pratiğinde iç içe geçerek çok katmanlı bir sembolik anlam kazanmakta ve bütüncül bir anlatı inşa etmektedir. Çalışmada, eserler biçimsel ve sembolik özeliklerinin yanı sıra imal süreci açısından da incelenmiş ve ortak malzeme ve tekniklerle üretildikleri belirlenmiştir. Ayrıca mekânsal ve tarihsel bağlamlar dikkate alınarak üretim yeri ve dönemlerinin belirlenmesi hedeflenmiştir. İki eserin İstanbul’daki İbn-i Meddas Abdülhalim Tekkesi’ne ait olduğu envanter kayıtlarıyla tespit edilirken, diğer sekiz eserin Edirne’deki Rifâî tekkelerinden biri ya da birkaçına ait olabileceği görüşü üzerinde durulmuştur. Tarikatın kurumsal gelişimi ile eserlerle doğrudan veya dolaylı bağlantılı tekkelerin kuruluş ve faaliyet dönemleri değerlendirilerek, incelenen Rifâî güllerinin 19. yüzyıla ait olabileceği belirtilmiştir. Çalışmada, Rifâî güllerinin işlevsel birer ritüel araç olmanın ötesinde, derin sembolik anlamlar taşıyan sanat nesneleri oldukları, tarihsel bağlam ve estetik değerler açısından ise kültürel belge niteliği taşıdıkları sonucuna varılmıştır.
Abstract
The subject of this article is ten Rifâî gül objects from the collection of the Turkish-Islamic Arts Museum, part of the Edirne Archaeology and Ethnography Museum. All of the objects, preserved in the museum’s storage, are designed in the form of a stylized snake/dragon, consisting of an inverted U-shaped, curved and flattened head and a long handle. These ritual objects, used in the burhān ceremonies of the Rifâiyye order, are heated in a fire until red-hot and then extinguished by contact with the tongue or the body. In this way, the scene of fighting the dragon -regarded in Sufi circles as a sign of both miraculous power and spiritual maturity- is ritually reenacted. Within this framework, the iconography of fire, iron, the gül, and the dragon intertwines in Rifâî ritual practice, acquiring multilayered symbolic meanings and constructing a holistic narrative. The objects were examined in terms of their formal and symbolic characteristics and production process, showing they were made with common materials and techniques. In addition, by considering spatial and historical contexts, the study aims to determine their place and period of production. In this context, inventory records identify two of the objects as belonging to the İbn-i Meddas Abdülhalim Tekke in Istanbul, while it is suggested that the remaining eight may have belonged to one or more Rifâî tekkes in Edirne. By evaluating the institutional development of the order alongside the founding and activity periods of the tekkes directly or indirectly connected to the objects, it is proposed that the Rifâî gül objects under study may date to the 19th century. The study concludes that, beyond serving as functional ritual tools, the Rifâî gül objects are works of art imbued with profound symbolic meaning and, in terms of historical context and aesthetic value, constitute significant cultural documents.