KaydedilenlerDerginizi ekleyin

Dergiler / Anayasa Yargısı / 2026 / Cilt: 43 Sayı: 1

HAKARET FİİLİNİN SEBEBİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ: AİHM VE AYM İÇTİHATLARI ÇERÇEVESİNDE BİR İNCELEME

Hüseyin Ozan Adıyaman(Anayasa Mahkemesi)0009-0008-7739-725X
Sayfa
429–486
Yayın Tarihi
2026-07-22
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Bu doğrultuda insan hakları hukukundaki sebep unsurunun hukuka aykırılık aşamasında, ceza hukukundaki sebebin ise kusurluluk aşamasında işlev gördüğü tespit edilmiştir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Hakaret suçunun değerlendirilmesi çoğu durumda ifade özgürlüğü ile itibarın korunması hakkının karşı karşıya gelmesine neden olmaktadır.
📊
Temel Bulgular & Veri:Bu çalışmanın amacı, bu çerçevede belirleyici bir rol üstlenen “ifadenin sebebi” ölçütünün insan hakları içtihadındaki işlevi ile ceza hukukundaki görünümü arasındaki farkları ortaya koymak ve bu unsurun suç teorisinin hangi aşamalarında etkili olabileceğini sistematik olarak açıklamaktır.
💡
Sonuç & Katkı:Bu doğrultuda insan hakları hukukundaki sebep unsurunun hukuka aykırılık aşamasında, ceza hukukundaki sebebin ise kusurluluk aşamasında işlev gördüğü tespit edilmiştir.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Hakaret suçu · ifade özgürlüğü · itibarın korunması

Özet

Hakaret suçunun değerlendirilmesi çoğu durumda ifade özgürlüğü ile itibarın korunması hakkının karşı karşıya gelmesine neden olmaktadır. Her iki hakkın da anayasal güvence altında bulunması hakaret suçu bakımından yapılacak incelemeyi klasik ceza hukuku dogmatiğinin sınırlarının dışına taşımaktadır. Bu durum AYM ve AİHM tarafından geliştirilen ilke ve ölçütlerin dikkate alınmasını zorunlu kılmaktadır. Bu çalışmanın amacı, bu çerçevede belirleyici bir rol üstlenen “ifadenin sebebi” ölçütünün insan hakları içtihadındaki işlevi ile ceza hukukundaki görünümü arasındaki farkları ortaya koymak ve bu unsurun suç teorisinin hangi aşamalarında etkili olabileceğini sistematik olarak açıklamaktır. Çalışmada öncelikle sebep unsurunun AYM ve AİHM içtihadındaki konumu ele alınmış, bu içtihatta “sebep”in ifadenin demokratik bir toplumda kabul edilebilirliğini belirlemede önemli kriterlerden biri olarak görüldüğü ortaya konulmuştur. Ardından ceza hukuku bakımından sebebin haksız tahrik kurumu üzerinden kusurluluğa etki eden daha dar ve teknik bir kategori olduğu gösterilmiştir. Bu iki yaklaşım arasındaki farkın bir çatışmadan değil suç teorisinin çok katmanlı yapısından kaynaklandığı değerlendirilmiştir. Bu doğrultuda insan hakları hukukundaki sebep unsurunun hukuka aykırılık aşamasında, ceza hukukundaki sebebin ise kusurluluk aşamasında işlev gördüğü tespit edilmiştir. Sonuç olarak çalışmada tartışmalı ifadenin makul bir sebebinin bulunması hâlinde tipik fiilin hukuka aykırı olduğu yönündeki karinenin hakaret suçu bakımından etkisizleşebileceği ileri sürülmüştür. Bu nedenle hakaret suçu yargılamalarında sebebin tespit edilebildiği durumlarda AYM ve AİHM tarafından geliştirilen bağlam-temelli değerlendirme ölçütlerinin uygulanması zorunludur. Aksi hâlde hakaret suçuna ilişkin yaptırımlar ifade özgürlüğünün sınırlarını daraltacak, demokratik toplum düzeni üzerinde ciddi bir caydırıcı etki yaratacaktır. Bu yönüyle sebep unsuru hem insan hakları hukuku hem ceza hukuku bakımından hakaret suçunun doğru konumlandırılmasında kilit bir işlev üstlenmektedir.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Adıyaman, H. O. (2026). HAKARET FİİLİNİN SEBEBİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ: AİHM VE AYM İÇTİHATLARI ÇERÇEVESİNDE BİR İNCELEME. Anayasa Yargısı, Cilt: 43 Sayı: 1, 429–486. https://doi.org/10.55792/anayasayargisi.2001046

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (50)

  1. AKÇİL, Yılmaz (2022). “Bireysel Başvuru Kararlarının Subjektif ve Objektif Etkisinin İdari Yargı Yönünden İncelenmesi”, Anayasa Yargısı Dergisi, C. 39., S. 1., ss. 1-40.
  2. ARISOY, Mine (2007). “Hakaret”, Türkiye Barolar Birliği Dergisi, C. 20., S. 72., ss. 152-205.
  3. ARSLAN, Zühtü (Ed.) (2003). ABD Yüksek Mahkeme Kararlarında İfade Özgürlüğü, Ankara: Liberal Düşünce Topluluğu Yayını.
  4. ARSLAN, Zühtü (2003). “İfade Özgürlüğünün Sınırlarını Yeniden Düşünmek: “Açık ve Mevcut Tehlike”nin Tehlikeleri”, içinde Özipek, B. B. (Der.), Teorik ve Pratik Boyutlarıyla İfade Hürriyeti (ss. 49-66), Ankara: Liberal Düşünce Topluluğu Yayını.
  5. ARSLAN, Zühtü (2014). “Türkiye’de Anayasa Şikâyeti: Fırsatlar ve Sorunlar”, Anayasa Yargısı Dergisi, C. 31., S. 1., ss. 167-184.
  6. AYDIN, Devrim (2013). “Türk Ceza Kanunu’nda Hakaret Suçu”, Prof. Dr. Nur Centel’e Armağan, Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi Özel Sayı, C. 19., S. 2., ss. 879-918.
  7. AYDIN, Öykü Didem (2004). Üç Demokraside Düşünce Özgürlüğü ve Ceza Hukuku -I- Amerika Birleşik Devletleri, Ankara: Seçkin Yayıncılık.
  8. BAĞCI, Basri (2024). “Bireysel Başvuru Kararlarının Objektif İşlevi”, içinde Yıldırım, E. v.d. (Der.), Prof. Dr. Zühtü Arslan’a Armağan – Birinci Cilt. (ss. 1007-1036), Ankara: Anayasa Mahkemesi Yayınları.
  9. BARENDT, Eric (2009). Freedom of Speech, Oxford: Oxford University Press.
  10. BARRY, Norman P. (2003). “Hukuki ve Siyasi Açıdan İfade Hürriyeti”, içinde Özipek, B. (Der.), Teorik ve Pratik Boyutlarıyla İfade Hürriyeti (ss. 17-36), Ankara: Liberal Düşünce Topluluğu Yayını.
  11. CENGİZ, Serkan (2008). “AİHM Kararlarının İç Hukuka Etkisi”, Türkiye Barolar Birliği Dergisi, C. 21., S. 79., ss. 334-350.
  12. CENTEL, Nur, ZAFER, Hamide ve ÇAKMUT, Özlem (2021). Kişilere Karşı İşlenen Suçlar – Birinci Cilt, İstanbul: Beta Yayınları.
  13. ÇAKMAK, Ufuk Ramazan (2023). “Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi ve Türk Anayasa Mahkemesi Kararları Çerçevesinde Bireysel Başvuruda Özerk Yorum”, Erciyes Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. 18., S. 1., ss. 199-226.
  14. DAHL, Robert Alan (2001). Demokrasi Üzerine, Kadıoğlu, B. (Çev.), Ankara: Phoenix Yayınevi.
  15. DOĞAN, Recep (2021). “Hakaret Suçu ve AİHM Kararlarında İfade Özgürlüğünün Sınırları”, Uyuşmazlık Mahkemesi Dergisi, C. 9., S. 17., ss. 191-239.
  16. DOĞRU, Osman ve NALBANT, Atilla (2013). İnsan Hakları Avrupa Sözleşmesi, Açıklama ve Önemli Kararlar – İkinci Cilt, Ankara: Pozitif Matbaa.
  17. DÜLGER, Murat Volkan (2023). Ceza Hukuku Genel Hükümler, Ankara: Seçkin Yayıncılık.
  18. ERDOĞAN, Mustafa (2007). “İfade Özgürlüğü ve Sınırları”, içinde Bora, T. (Der.), İfade Özgürlüğü İlkeler ve Türkiye (ss. 19-37), İstanbul: İletişim Yayınları.
  19. ERGÜL, Ozan (2018). “Bireysel Başvuru Üzerinden Hukuk Metoduna Odaklanmak: Norm Somutlaşması, İhmal Yaptırımı ve İçtihat Farklılığı Özelinde Bir Genel Değerlendirme”, Anayasa Yargısı Dergisi, C. 35., S. 1., ss. 225-239.
  20. ERMAN, Sahir ve ÖZEK, Çetin (1994). Ceza Hukuku Özel Bölüm – Kişilere Karşı İşlenen Suçlar (TCK 448-490), İstanbul: Dünya Yayıncılık.
  21. GÖKCAN, Hasan Tahsin (2024). “Anayasal Denetimin Fonksiyonları Bağlamında Türk Anayasa Mahkemesinin Hak İhlali Kararlarının Objektif Etkisinin Anayasal Temelleri Üzerine Bir İnceleme”, Anayasa Yargısı Dergisi, C. 41., S. 1., ss. 1-94
  22. GÖREN, Zafer (2019). Anayasa Hukuku, Ankara: Yetkin Yayınları.
  23. GÖZLER, Kemal (2020). İnsan Hakları Hukuku, Bursa: Ekin Yayınevi.
  24. HAFIZOĞULLARI, Zeki ve ÖZEN, Muharrem (2021). Türk Ceza Hukuku Genel Hükümler, Ankara: US-A Yayıncılık.
  25. HARRİS, David, O’BOYLE, Michael, BATES, Ed ve BUCKLEY, Carla (2013). Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi Hukuku, Ankara: Avrupa Konseyi Yayını.
  26. HARRİS, David, O’BOYLE, Michael ve WARBRİCK, Colin (2021). Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi Hukuku, İstanbul: İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları.
  27. Kaboğlu, İ. Ö. (2000). “Düşünce Özgürlüğü” içinde Tankuter, K. (Der.), İnsan Hakları (ss. 106-120), İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
  28. KAYANÇİÇEK, Murat (2008). Şerefe Karşı Suçlar, Ankara: Adalet Yayınevi.
  29. KILIÇ, Ali Şahin (2025). Maddi Ceza Hukukunda Anayasal Hakların Korunması, Ankara: Adalet Yayınevi.
  30. KOCA, Mahmut (2006). “YTCK’da Hukuka Uygunluk Sebepleri” Ceza Hukuku Dergisi, C. 1., S. 1., ss. 111-143.
  31. KOCA, Mahmut ve BULUT, Nihat (2024). “Anayasa Mahkemesinin Bireysel Başvuru Üzerine Verdiği Kararların Objektif Etkisi”, içinde Yıldırım, E. v.d., (Der.), Prof. Dr. Zühtü Arslan’a Armağan – İkinci Cilt. (ss. 1443-1464), Ankara: Anayasa Mahkemesi Yayınları.
  32. KOCA, Mahmut ve ÜZÜLMEZ, İlhan (2017). Türk Ceza Hukuku Özel Hükümler, Ankara: Adalet Yayınevi.
  33. KOCA, Mahmut ve ÜZÜLMEZ, İlhan (2021). Türk Ceza Hukuku Genel Hükümler, Ankara: Seçkin Yayıncılık.
  34. MİLO, Dario (2008). Defamation and Freedom of Speech, Oxford: Oxford University Press.
  35. ÖZBEK, Veli Özer, DOĞAN, Koray ve BACAKSIZ, Pınar (2022). Türk Ceza Hukuku Özel Hükümler, Ankara: Seçkin Yayıncılık.
  36. ÖZDEMİR, Sinem Servet (2020). “Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi ve Türk Anayasa Mahkemesi Kararları Işığında Özel Yaşama Saygı Hakkı Kapsamında Şeref ve İtibarın Korunması”, Anayasa Yargısı Dergisi, C. 37., S. 2., ss. 113-158.
  37. ÖZELER SEZİCİ, Neslihan (2022). “Amerikan Yüksek Mahkemesi Perspektifinde Yanlış İfadelerin Anayasal Koruması”, TİHEK Akademik Dergisi, C. 5., S. 8., ss. 99-120.
  38. ÖZGENÇ, İzzet (2024). Türk Ceza Hukuku Genel Hükümler, Ankara: Seçkin Yayıncılık.
  39. ÖZSOY, Şule (2005). “Amerika Birleşik Devletleri Hukukunda Düşünceyi Açıklama Hakkına İlişkin Standartlar”, Türkiye Barolar Birliği Dergisi, C. 18., S. 56., ss. 29-47.
  40. REİCHENBACH, Hans (1978). Selected Writings 1909-1953: Volume One, Schneewind, E. H., Reichenbach, Maria ve Cohen, R. S. (Eds.), Dordrecht: D. Reidel Publishing Company.
  41. SADURSKİ, Wojciech (1999) Freedom of Speech and Its Limits, Dordrecht: Kluwer Academic Publishers.
  42. SCHAUER, Frederick (2002). İfade Özgürlüğü: Felsefi Bir İnceleme, Seçilmişoğlu, B. (Çev.), Ankara: Liberal Düşünce Topluluğu Yayını.
  43. SUNAY, Reyhan (2001). İfade Hürriyetinin Muhtevası ve Sınırları, Ankara: Liberal Düşünce Topluluğu Yayını.
  44. TEZCAN, Durmuş, ERDEM, Mustafa Ruhan ve ÖNOK, Murat (2020). Teorik ve Pratik Ceza Özel Hukuku, Ankara: Seçkin Yayıncılık.
  45. TOMBUL, Didem (2023). İfade Özgürlüğünde Caydırıcı Etki, Ankara: Yetkin Yayınları.
  46. TURABİ, Selami (2012). “Kusurluluk ve Kusurluluğu Etkileyen Hâller”, Türkiye Barolar Birliği Dergisi, C. 25., S. 101., ss. 267-292.
  47. YAŞAR, Osman, GÖKCAN, Hasan Tahsin ve ARTUÇ, Mustafa (2014). Yorumlu ve Uygulamalı Türk Ceza Kanunu – Üçüncü Cilt, Ankara: Adalet Yayınevi.
  48. YENİDÜNYA, Ahmet Caner ve ALŞAHİN, Mehmet Emin (2007). “Bireyin Şerefine Karşı Suçlar”, Türkiye Barolar Birliği Dergisi, C. 19., S. 68., ss. 43-93.
  49. YILMAZLAR, Elif Gül (2015). Hakaret Suçu Bağlamında Eleştiri Hakkı, İzmir: Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Yüksek Lisans Tezi
  50. ZAFER, Hamide (2021). Ceza Hukuku Genel Hükümler, İstanbul: Beta Yayınları.