KaydedilenlerDerginizi ekleyin

Dergiler / Bilgi Sosyal Bilimler Dergisi / 2025 / Cilt: 27 Sayı: 2

YAPAY ZEKADA İKİ KÜRESEL GÜÇ: ABD VE ÇİN’İN YAPAY ZEKA STRATEJİLERİ ÜZERİNE BİR İNCELEME

TWO GLOBAL POWERS IN ARTIFICIAL INTELLIGENCE: AN EXAMINATION OF THE ARTIFICIAL INTELLIGENCE STRATEGIES OF THE USA AND CHINA

Şeyda Nur Çakan(SELCUK UNIVERSITY)0009-0006-8015-7471
Mehmet Göküş(SELCUK UNIVERSITY)0000-0002-8337-6411
Sayfa
142–163
Yayın Tarihi
2025-12-02
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Bu bağlamda makale, yapay zekanın uluslararası arenadaki konumuna dair bir değerlendirme sunmayı hedeflemektedir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Yapay zeka, ekonomik ve toplumsal gelişme, ulusal güvenlik ve uluslararası mücadelede stratejik bir teknoloji olarak karşımıza çıkmaktadır.
📊
Temel Bulgular & Veri:Bugün hem asimetrik hem de revizyonist dinamikler içeren ABD ile Çin arasında gerçekleşen yapay zeka yarışı da küresel güç dengesini önemli ölçüde etkilemekte ve yeniden şekillendirmektedir.
💡
Sonuç & Katkı:Bu bağlamda makale, yapay zekanın uluslararası arenadaki konumuna dair bir değerlendirme sunmayı hedeflemektedir.
🔬Tür:Uygulamalı Anket & Alan Araştırması
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Yapay Zeka · strateji · güç dengesi

Özet

Yapay zeka, ekonomik ve toplumsal gelişme, ulusal güvenlik ve uluslararası mücadelede stratejik bir teknoloji olarak karşımıza çıkmaktadır. Bugün hem asimetrik hem de revizyonist dinamikler içeren ABD ile Çin arasında gerçekleşen yapay zeka yarışı da küresel güç dengesini önemli ölçüde etkilemekte ve yeniden şekillendirmektedir. Bunun bilincinde olan her iki ülke de yapay zekanın gücünden ve rekabet avantajlarından yararlanmak için farklı yapay zeka stratejileri benimsemişlerdir. ABD piyasa temelli liderlik anlayışıyla konumunu korumaya çalışırken Çin devlet destekli kalkınma modeli ve büyük ölçekli kaynak tahsisiyle mevcut düzeni değiştirme eğilimindedir. Çin’in küresel arenada hızla güç kazanması da güç dengesinde kaymalara neden olmuştur. Makalemizde bu tezden hareketle yapay zekanın geleceğini etkileme potansiyeli olan ABD ve Çin’in yapay zekaya yönelik stratejileri, bu alanda yayınlanmış belgeleri ve rekabeti derinleştiren gelişmeler incelenerek küresel güç dengesindeki dönüşümler ele alınacaktır. Bu bağlamda makale, yapay zekanın uluslararası arenadaki konumuna dair bir değerlendirme sunmayı hedeflemektedir.

Abstract

Artificial intelligence has emerged as a strategic technology in economic and social development, national security, and international competition. Today, the AI race between the United States and China marked by both asymmetric and revisionist Dynamics significantly influences and reshapes the global balance of power. Aware of this reality, both countries have adopted different AI strategies to harness its power and competitive advantages. While the United States seeks to maintain its position through a market-driven leadership approach, China aims to alter the existing order with a state-supported development model and large-scale resource allocation. China’s rapid rise on the global stage has also contributed to shifts in the balance of power. Building on this thesis, our article examines the AI strategies of the U.S. and China, the official documents published in this field, and the developments that have deepened the rivalry, in order to analyze the transformations in the global balance of power. In this context, the article aims to provide an assessment of the role of artificial intelligence in the international arena.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Çakan, Ş. N., Göküş, M. (2025). YAPAY ZEKADA İKİ KÜRESEL GÜÇ: ABD VE ÇİN’İN YAPAY ZEKA STRATEJİLERİ ÜZERİNE BİR İNCELEME. Bilgi Sosyal Bilimler Dergisi, Cilt: 27 Sayı: 2, 142–163. https://doi.org/10.54838/bilgisosyal.1799701

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (83)

  1. Akgül, Ö. (2019). Güç Geçiş Teorisi ve Çoklu Hiyerarşi Modelini Yeniden Düşünmek: Dünya Güç Hiyerarşisindeki Değişimin Teorik Analizi. Journal of Mehmet Akif Ersoy University Economics and Administrative Sciences Faculty, 6(3), 815-831.
  2. Al Midfa, N. (2025, 28 Mart). China’s AI Strategy: A Case Study in Innovation and Global Ambition. TRENDS Research & Ad-visory. Erişim adresi: https://trendsresearch.org/insight/chinas-ai-strategy-a-case-study-in-innovation-and-global-ambi-tion/?srsltid=AfmBOorxCggm3OpPN_w1H1yBhIQr3DtYFNDi3ch68II-MmDIzuYmaE2r, Erişim:17.07.2025.
  3. Allen, G.C. (2019). Understanding China’s AI Strategy: Clues to Chinese Strategic Thinking on Artificial Intelligence and National Security. Center for a New American Security, Washington, DC. 1-31.
  4. Allen, J. (2025, 22 Ocak). The Stargate Project Is the Latest Effort to Keep the United States Ahead on AI. Distractify. Erişim adresi: https://www.distractify.com/p/what-is-the-stargate-project, Erişim: 27.09.2025.
  5. Anadolu Ajansı (AA). (2025). ABD yapay zeka yarışında li-derliği Çin'e kaptırmak istemiyor, Erişim adresi: https://www.aa.com.tr/tr/dosya-haber/abd-yapay-zeka-yarisinda-liderligi-cine-kaptirmak istemiyor/3544952. Erişim: 18.06.2025.
  6. Ayar, İ. (2025). Çin Hegemonyasında Yapay Zekânın Rolü: Stratejik Analiz ve Gelecek Perspektifleri. Sosyoekonomik Araştır-malar Dergisi, 2(1), 83-108.
  7. Bal, R., & Gill, I. S. (2020). Policy approaches to artificial intelligence based technologies in China, European Union and the United States.
  8. Benbya, H., Davenport, T. H., & Pachidi, S. (2020). Artificial Intelligence in Organizations: Current State and Future Opportunities. MIS Quarterly Executive, 19(4).
  9. Bilgin, K. R. & Küçükşabanoğlu, Z. (2023). ABD’nin Yeni Güç Stratejisinde Yapay zeka. Turkish Studies-Economy, 18(21), 273-289.
  10. Buren, E. V., Chew, B., & Eggers, W. (2020). AI Readiness for Government.
  11. Cath, C., Wachter, S., Mittelstadt, B., Taddeo, M., & Floridi, L. (2018). Artificial intelligence and the ‘good society’: the US, EU, and UK approach. Science and engineering ethics, 24(2), 505-528.
  12. Chan, K., Smith, G., Goodrich, J., DiPippo, G., & Pilz, K. F. (2025). Full stack: China's evolving industrial policy for AI [Tam yığın: Çin'in gelişen yapay zeka endüstri politikası]. RAND Corporation. Erişim adresi: https://www.rand.org/pubs/perspectives/PEA4012-1.html, Erişim: 22.05.2025.
  13. Chang, W., Arcesati, R., & Hmaidi, A. (2025, Temmuz 22). China’s drive toward self-reliance in artificial intelligence: from chips to large language models. MERICS. Erişim adresi: https://merics.org/en/report/chinas-drive-toward-self-reliance-artificial-intelligence-chips-large-language-models, Erişim: 05.06.2025.
  14. Coderspace. (2024). Yapay Zekanın Tarihi, Dünden Bugüne Yapay Zeka, Erişim adresi: https://coderspace.io/blog/yapay-zekanin-tarihi-dunden-bugune-yapay-zeka/, Erişim: 06.09.2025.
  15. Coppin, B. (2004). Artificial intelligence illuminated. Jones & Bartlett Publishers.
  16. Coşkun, F., & Gülleroğlu, H. D. (2021). Yapay zekanın tarih içindeki gelişimi ve eğitimde kullanılması. Ankara University Jour-nal of Faculty of Educational Sciences (JFES), 54(3), 947-966.
  17. Creemers, R. (2018). The international and foreign policy impact of China’s AI and big data strategies. AI, China, Russia, and the Global Order: Technological, Political, Global, and Creative, 122.
  18. Çin Devlet Konseyi. (2017). Guowuyuan guanyu yinfa xin yidai rengong zhineng fazhan guihua de tongzhi [Yeni Nesil Yapay Zeka Geliştirme Planı Bildirimi]. Çin Hükümeti. Erişim adresi: https://www.gov.cn/zhengce/content/2017-07/20/content_5211996.htm, 12.08.2025.
  19. Çin Finansal Bilgi Ağı. (2025). 2024 Zhongguo rengong zhi-neng chanye yanjiu baogao [2024 Çin Yapay Zeka Endüstrisi Araş-tırma Raporu]. Erişim adresi: https://pdf.dfcfw.com/pdf/H3_AP202503271648275209_1.pdf, Erişim: 15.05.2025.
  20. Demirkaya, Y. (2025, Ocak 24). ABD’den 500 Milyar Dolar-lık “Stargate” Yapay Zeka Projesi. Erişim adresi: https://turkiye.ai/abdden-500-milyar-dolarlik-stargate-yapay-zeka-projesi/, Erişim: 29.06.2025
  21. Ding, J. (2018). Deciphering China’s AI dream. Future of Humanity Institute Technical Report. 1-44.
  22. Dinic, L. (2025, Ağustos 1). U.S. and Chinese AI Strategies – Competing Global Approaches. China-US Focus. Erişim adresi: https://www.chinausfocus.com/finance-economy/us-and-chinese-ai-strategies-competing-global-approaches Erişim: 11.06.2025.
  23. DLA PIPER. (2023). The US National AI R&D Strategic Plan 2023: A comprehensive look into the future of AI. Erişim adre-si: https://www.dlapiper.com/en/insights/publications/ai-outlook/2023/the-us-national-ai-rd-strategic-plan-2023, Erişim: 29.02.2025.
  24. Dulkadir, D. (2020). Dünya güç hiyerarşisinde dönüşüm ve Çin’in hegemonik yükselişi. Necmettin Erbakan Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Dergisi, 2(2), 78-94.
  25. Ebenibo, L., Enyejo, J. O., Addo, G., & Olola, T. M. (2024). Evaluating the Sufficiency of the data protection act 2023 in the age of Artificial Intelligence (AI): A comparative case study of Nigeria and the USA. International Journal of Scholarly Research and Reviews, 5(01), 88-107.
  26. Efe, A., & Özdemir, G. (2021). Yapay Zeka Ortamında Kamu Yönetiminin Geleceği Üzerinde Bir Değerlendirme. Kamu Yönetimi ve Teknoloji Dergisi, 3(1), 34-60.
  27. Erol, V. (2024). Yapay Zekânın Kamu Yönetimine Etki-si. Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, (82), 11-25.
  28. Fan. S. (2020). Yapay Zeka Yerimizi Alacak mı? 21. Yüzyıl İçin Bir Rehber. İpek Güneş Çıgay (Çev.) TEAS Yayıncılık, İstanbul.
  29. Farzayee, S. (2020). China and the Future of AI. Resolusi: Jurnal Sosyal Politik, 3(1), 53-62.
  30. Flasiński M. (2016). Introduction to Artificial Intelligence, Springer International Publishing AG Switzerland, Cham.
  31. Fogel, L. J., Owens, A. J., & Walsh, M. J. (1966). Artificial Intelligence Through.
  32. Fu, T., & Ji, Y. (2024). Government-University Relationship in China’s AI Talent Development: A Triple Helix Perspective. SAGE Open, 14(2), 1-15.
  33. Gezici, H. S. (2023). Kamu Yönetiminde Yapay Zeka: Avrupa Birliği. Uluslararası Akademik Birikim Dergisi, 6(2). 111-128.
  34. Göçoğlu, V. (2022). Çin’in Yapay Zeka Politikaları. Yapay Zeka ve Kamu Politikası Ülke İncelemeleri. (Ed.) Akman, E., Bayram Topçu, T., Chiftchi, A. Ankara: Nobel Yayınları.
  35. Güven, A. (2024). Yapay Zeka Uygulamalarının Kamu Yönetimindeki Rolü Ve Önemi. Enderun, 8(2), 127-151.
  36. Hine, E., & Floridi, L. (2022). Artificial intelligence with American values and Chinese characteristics: a comparative analysis of American and Chinese governmental AI policies. Ai & Society, 39(1), 257-278.
  37. Hunter, L. Y., Albert, C. D., Henningan, C., & Rutland, J. (2023). The military application of artificial intelligence technology in the United States, China, and Russia and the implications for global security. Defense & Security Analysis, 39(2), 207-232.
  38. Jiang, Y., Li, X., Luo, H., Yin, S., & Kaynak, O. (2022). Quo vadis artificial intelligence?. Discover Artificial Intelligence, 2(1), 4.
  39. Jiang, Y., Zhang, X., & Dai, M. (2025, Mayıs 27). Çin AI gelişimi durumu ve ABD ile karşılaştırması [中国AI发展状况及与美国的比较]. Çin Net · Çin Kalkınma Portalı Ağı. Erişim adresi: http://cn.chinagate.cn/news/2025-05/27/content_117887433.shtml, Erişim: 11.07.2025.
  40. Khanal, S., Zhang, H., & Taeihagh, A. (2025). Development of new generation of artificial intelligence in China: When Beijing’s global ambitions meet local realities. Journal of Contemporary China, 34(151), 19-42.
  41. Kim, W., & Gates, S. (2015). Power transition theory and the rise of China. International Area Studies Review, 18(3), 219-226.
  42. Knox, J. (2020). Artificial intelligence and education in Chi-na. Learning, Media and Technology, 45(3), 298-311.
  43. Koşar, M. E. (2023). Dijital Dönüşüm Ve Yapay Zekanın Kamu Yönetimine Etkisi. Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Konya.
  44. Liengpunsakul, S. (2021). Artificial intelligence and sustainable development in China. The Chinese Economy, 54(4), 235-248.
  45. Mandatı, S. R. (2019). Artificial Intelligent in China and United States. International Journal on Integrated Education, 2(5), 278-288.
  46. McCarthy, J. (2004). What is artificial intelligence? Engineering Materials and Design, 32(3), 1–14.
  47. Natıonal Scıence And Technology Council (US). (2023). Select Committee on Artificial Intelligence (2023). The National Artificial Intelligence Research and Development Strategic Plan: 2023 Update. National Science and Technology Council (US), Select Committee on Artificial Intelligence
  48. National Science and Technology Council (US). (2016). The National Artificial İntelligence Research And Development Strategic Plan. National Science and Technology Council, Networking and Information Technology Research and Development Subcommittee.
  49. National Science and Technology Council (US). Select Committee on Artificial Intelligence. (2019). The National Artificial Intelligence Research and Development Strategic Plan: 2019 Update. National Science and Technology Council (US), Select Committee on Artificial Intelligence.
  50. Pan, X., Chen, Z., & Liu, S. (2025). Zhongguo ruhe lingxun rengong zhineng quanqiu zhili: Chaoyue jishu jingzheng de kechixu fazhan lujing [Çin’in yapay zeka küresel yönetimini liderliği: Teknoloji rekabetini aşan sürdürülebilir gelişim yolu]. Zhongguo kexue tongbao (Çin Bilimler Akademisi Bülteni), 70(12), 706-714. https://doi.org/10.16418/j.issn.1000-3045.20241204004
  51. Polat, M. (2024). Yapay Zekanın Denetimde Kullanılması Ve Etik Sorunlar. Sayıştay Dergisi, (134), 395-423.
  52. Radu, R. (2021). Steering The Governance Of Artificial İntelligence: National Strategies İn Perspective. Policy and Society, 40(2), 178-193.
  53. Robbins, M. (2019). Here Be Dragons: Lessons from China's AI Strategy. Institute on Governance.
  54. Russell, S. & Norvig, P. (2010), Artifical Intelligence A Modern Approach,.Third Education, New Jersey: Prentice Hall.
  55. Saveliev, A., & Zhurenkov, D. (2021). Artificial intelligence and social responsibility: the case of the artificial intelligence strategies in the United States, Russia, and China. Kybernetes, 50(3), 656-675.
  56. Scharre, P. (2023). Four battlegrounds: Power in the age of artificial intelligence. WW Norton & Company.
  57. SecRSS. (2025). Zhongguo rengong zhineng anquan quanjing baogao (2025) [Çin Yapay Zeka Güvenliği Panoramik Raporu (2025)]. Erişim adresi: https://www.secrss.com/articles/81779, Erişim: 10.09.2025.
  58. Software Improvement Group. (2025, 22 Ağustos). AI legislation in the US: A 2025 overview. Erişim adresi: https://www.softwareimprovementgroup.com/us-ai-legislation-overview/, Erişim: 02.09.2025.
  59. Tallberg, J., Erman, E., Furendal, M., Geith, J., Klamberg, M., & Lundgren, M. (2023). The global governance of artificial intelligence: Next steps for empirical and normative rese-arch. International Studies Review, 25(3), 1-23.
  60. Tanrıverdi, A. (2021). Yapay zekanın Kamu Hizmetinin Su-numuna Etkileri. Adalet Dergisi, 1(66), 293-314. The White House. (2025a). Explore President Trump’s Artificial Intelligence Action Plan, America’s. Erişim adresi: https://www.ai.gov/action-plan, Erişim: 10.09.2025.
  61. The White House. (2025b, July). America’s AI action plan. Erişim adresi: https://www.whitehouse.gov/wp-content/uploads/2025/07/Americas-AI-Action-Plan.pdf, Erişim: 10.09.2025.
  62. Topal, Ç. (2017). Alan Turing'in toplumbilimsel düşünü: toplumsal bir düş olarak yapay zeka. Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Dergisi, 57(2), 1340-1364.
  63. Ulaşan, F. (2020). Ulusal Yapay zeka Strateji Belgeleri ve Değerlendirmeler. Disiplinlerarası Politika Vizyonu ve Stratejiler, 103-123.
  64. Vykhodets, R. S. (2022). China’s AI Strategy. Eurasıan Integratıon, 141.
  65. Walter, Y. (2024). Managing the race to the moon: Global policy and governance in Artificial Intelligence regulation—A contemporary overview and an analysis of socioeconomic consequences. Discover Artificial Intelligence, 4(1), 14.
  66. Wang, Y., & Chen, D. (2018). Rising sino-US competition in artificial intelligence. China Quarterly of International Strategic Studies, 4(02), 241-258.
  67. Webster, G., Creemers, R., Kania, E. & Triolo, P. (2017). Full Translation: China’s ‘New Generation Artificial Intelligence Development Plan’ (2017), Erişim adresi: https://digichina.stanford.edu/work/full-translation-chinas-new-generation-artificial-intelligence-development-plan-2017/, Erişim: 05.04.2025.
  68. Whitby, B. (2005). Yapay zeka. çev. Çiğdem Karabağlı. İstanbul: İletişim Yayınları.
  69. World Economic Forum, (2025). Strategic foundations for AI growth. Erişim adresi: https://www.weforum.org/stories/2025/01/transforming-industries-with-ai-lessons-from-china/, Erişim: 29.04.2025.
  70. Yıldız, C. K. (2023). Uluslararası Alanda Artan Yapay Zekâ Rekabeti Ve Türkiye’de Sürdürülen Yapay Zekâ Çalışmaları. UPA Strategic Affairs, 4(1), 4-22.
  71. Zhang, B., & Dafoe, A. (2019). Artificial intelligence: American attitudes and trends. Available at SSRN 3312874.w
  72. Allen, J. (2025, 22 Ocak). The Stargate Project Is the Latest Effort to Keep the United States Ahead on AI. Distractify. Erişim adresi: https://www.distractify.com/p/what-is-the-stargate-project, Erişim: 27.09.2025.
  73. Chang, W., Arcesati, R., & Hmaidi, A. (2025, Temmuz 22). China’s drive toward self-reliance in artificial intelligence: from chips to large language models. MERICS. Erişim adresi: https://merics.org/en/report/chinas-drive-toward-self-reliance-artificial-intelligence-chips-large-language-models, Erişim: 05.06.2025.
  74. Coderspace. (2024). Yapay Zekanın Tarihi, Dünden Bugüne Yapay Zeka, Erişim adresi: https://coderspace.io/blog/yapay-zekanin-tarihi-dunden-bugune-yapay-zeka/, Erişim: 06.09.2025.
  75. Çin Devlet Konseyi. (2017). Guowuyuan guanyu yinfa xin yidai rengong zhineng fazhan guihua de tongzhi [Yeni Nesil Yapay Zeka Geliştirme Planı Bildirimi]. Çin Hükümeti. Erişim adresi: https://www.gov.cn/zhengce/content/2017-07/20/content_5211996.htm, 12.08.2025.
  76. Çin Finansal Bilgi Ağı. (2025). 2024 Zhongguo rengong zhi-neng chanye yanjiu baogao [2024 Çin Yapay Zeka Endüstrisi Araş-tırma Raporu]. Erişim adresi: https://pdf.dfcfw.com/pdf/H3_AP202503271648275209_1.pdf, Erişim: 15.05.2025.
  77. Demirkaya, Y. (2025, Ocak 24). ABD’den 500 Milyar Dolar-lık “Stargate” Yapay Zeka Projesi. Erişim adresi: https://turkiye.ai/abdden-500-milyar-dolarlik-stargate-yapay-zeka-projesi/, Erişim: 29.06.2025
  78. DLA PIPER. (2023). The US National AI R&D Strategic Plan 2023: A comprehensive look into the future of AI. Erişim adre-si: https://www.dlapiper.com/en/insights/publications/ai-outlook/2023/the-us-national-ai-rd-strategic-plan-2023, Erişim: 29.02.2025.
  79. SecRSS. (2025). Zhongguo rengong zhineng anquan quanjing baogao (2025) [Çin Yapay Zeka Güvenliği Panoramik Raporu (2025)]. Erişim adresi: https://www.secrss.com/articles/81779, Erişim: 10.09.2025.
  80. Software Improvement Group. (2025, 22 Ağustos). AI legislation in the US: A 2025 overview. Erişim adresi: https://www.softwareimprovementgroup.com/us-ai-legislation-overview/, Erişim: 02.09.2025.
  81. The White House. (2025b, July). America’s AI action plan. Erişim adresi: https://www.whitehouse.gov/wp-content/uploads/2025/07/Americas-AI-Action-Plan.pdf, Erişim: 10.09.2025.
  82. Webster, G., Creemers, R., Kania, E. & Triolo, P. (2017). Full Translation: China’s ‘New Generation Artificial Intelligence Development Plan’ (2017), Erişim adresi: https://digichina.stanford.edu/work/full-translation-chinas-new-generation-artificial-intelligence-development-plan-2017/, Erişim: 05.04.2025.
  83. World Economic Forum, (2025). Strategic foundations for AI growth. Erişim adresi: https://www.weforum.org/stories/2025/01/transforming-industries-with-ai-lessons-from-china/, Erişim: 29.04.2025.