KaydedilenlerDerginizi ekleyin

Dergiler / Kuramsal Eğitimbilim Dergisi / 2026 / Cilt: 19 Sayı: 3

CoRT 1 Deneyimi ve Eleştirel Düşünme Becerilerini Geliştirmedeki Etkililiği: Karma Yöntemli Bir Çalışma

The CoRT 1 Experience and Its Effectiveness in Developing Critical Thinking Skills: A Mixed-Methods Study

Şule Çeviker Ay(DÜZCE ÜNİVERSİTESİ, EĞİTİM FAKÜLTESİ)0000-0002-9505-5105
Merve Dalak(TC Milli Eğitim Bakanlığı Düzce)0009-0001-0771-9953
Sayfa
715–738
Yayın Tarihi
2026-07-27
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

CoRT 1 programının, öğrencilerin eleştirel düşünme becerilerini geliştirme üzerinde belirgin bir katkı sağladığı bu çalışma kapsamında tespit edilmiştir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Bu çalışma, CoRT 1 düşünme programının ortaokul öğrencilerinin eleştirel düşünme becerileri üzerindeki etkisini incelemeyi ve hem öğrencilerin hem de öğretmenin bu deneyimi nasıl anlamlandırdığını ortaya koymayı amaçlamaktadır.
📊
Temel Bulgular & Veri:Karma desenin kullanıldığı araştırma, 2024–2025 eğitim-öğretim yılında Batı Karadeniz bölgesindeki bir devlet okulunda yürütülmüştür.
💡
Sonuç & Katkı:CoRT 1 programının, öğrencilerin eleştirel düşünme becerilerini geliştirme üzerinde belirgin bir katkı sağladığı bu çalışma kapsamında tespit edilmiştir.
🔬Tür:Laboratuvar & Saha Deneyi
📍Kapsam:2024–2025 Verileri
⚙️Değişkenler:CoRT 1 düşünme araçları · eleştirel düşünme becerileri · eleştirel düşünme becerilerinin geliştirilmesi

Özet

Bu çalışma, CoRT 1 düşünme programının ortaokul öğrencilerinin eleştirel düşünme becerileri üzerindeki etkisini incelemeyi ve hem öğrencilerin hem de öğretmenin bu deneyimi nasıl anlamlandırdığını ortaya koymayı amaçlamaktadır. Karma desenin kullanıldığı araştırma, 2024–2025 eğitim-öğretim yılında Batı Karadeniz bölgesindeki bir devlet okulunda yürütülmüştür. Amaçlı örnekleme yoluyla seçilen toplam 25 sekizinci sınıf öğrencisi sekiz oturumluk bir deneysel sürece katılmıştır. Araştırmanın nicel verileri, ön test ve son test ölçümleri aracılığıyla toplanmış; elde edilen verilerin analizinde Çeviker-Ay ve Toz tarafından geliştirilen dereceli puanlama anahtarı (rubrik) kullanılmıştır. Nitel veriler ise uzman görüşüyle son hâline getirilen yarı yapılandırılmış görüşme formları ile yapılandırılmamış öğretmen gözlem notlarından elde edilmiştir. Yarı yapılandırılmış görüşmeler 6 öğrenciyle yürütülmüştür. Nitel verilerin çözümlenmesinde içerik analizi kullanılmıştır. SPSS 22 ile yapılan analizlerde normal dağılım gösteren boyutlar bağımlı örneklem t testi, normal dağılım göstermeyenler ise Wilcoxon işaretli sıralar testiyle değerlendirilmiştir. CoRT 1 programının, öğrencilerin eleştirel düşünme becerilerini geliştirme üzerinde belirgin bir katkı sağladığı bu çalışma kapsamında tespit edilmiştir. Araştırma sürecinde, psikolojik olarak güvenli bir sınıf ortamı sağlamak ve ilgi çekici öğretim materyallerini entegre etmek pedagojik etkililiği artırırken; sosyal kaygı, sınıfın kalabalık olması ve yapısal engellerin öğrenci katılımının başlıca kısıtlayıcıları olduğu bulunmuştur. Elde edilen veriler ışığında, CoRT 1 öğretim sürecinin daha kapsayıcı, esnek ve kalıcı hale getirilmesine yönelik somut öneriler geliştirilmiştir.

Abstract

This study investigates the impact of the CoRT 1 thinking program on middle scholl students’ critical thinking skills and explores how both the students and the teacher make sense of this experience. Carried out by using a mixed-methods approach, the research was carried out between 2024–2025 at a state school in the Western Black Sea region. The subject of the research was 25 eighth-grade students who were chosen through purposeful sampling and received an eight-session intervention. The quantitative data were collected via pre- and post-test measures and analyzed using the rubric developed by Çeviker-Ay and Toz. Qualitative data were obtained from semi-structured interview forms finalized through expert consultation and unstructured teacher observation notes. Semi-structured interviews were conducted with six students. Qualitative data were analyzed using content analysis. Data analysis was performed using SPSS 22. Normal distribution dimensions were tested with the paired samples t-test, while those that are not normally distributed were tested with the Wilcoxon signed-rank test. The capacity of the CoRT 1 program to significantly strengthen students' critical thinking skills has been empirically demonstrated within this study. During the course of research, providing a psychologically safe classroom environment and integrating engaging instructional materials was found to enhance pedagogical efficacy, whereas social anxiety, crowded classroom settings, and structural barriers were identified as the main restrictors of student engagement. In light of the collected data, concrete recommendations have been developed through CoRT 1 to render the teaching process more inclusive, flexible, and sustainable.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Ay, Ş. Ç., Dalak, M. (2026). CoRT 1 Deneyimi ve Eleştirel Düşünme Becerilerini Geliştirmedeki Etkililiği: Karma Yöntemli Bir Çalışma. Kuramsal Eğitimbilim Dergisi, Cilt: 19 Sayı: 3, 715–738. https://doi.org/10.30831/akukeg.1796213

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (55)

  1. Al-Edwan, Z. S. (2011). The effectiveness of a training program based on cognitive research trust strategies to develop seventh grade students’ critical thinking in history course. Journal of Social Sciences, 7(3), 436–442. https://doi.org/10.3844/jssp.2011.436.442
  2. Al-Natour, M., Abu-Zaid, N. M., & Salaita, H. (2013). Enhancing critical thinking skills among students with learning difficulties. International Journal of Academic Research in Progressive Education and Development, 2(3), 136–155.
  3. Arı, D. (2020). Beceri temelli eleştirel düşünme öğretiminin ilkokul 4. sınıf öğrencilerinin eleştirel düşünme becerilerine etkisi [Unpublished Master’s Dissertation]. Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
  4. Aybek, B. (2006). Konu ve beceri temelli eleştirel düşünme öğretiminin öğretmen adaylarının eleştirel düşünme eğilimi ve düzeyine etkisi [Unpublished Master’s Dissertation]. Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
  5. Aybek, B. (2007). Konu ve beceri temelli eleştirel düşünme öğretiminin öğretmen adaylarının eleştirel düşünme eğilimi ve düzeyine etkisi. Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 16(2), 43–60.
  6. Barak, M., & Doppelt, Y. (1999). Integrating the Cognitive Research Trust (CoRT) programme for creative thinking into a project-based technology curriculum. Research in Science and Technological Education, 17(2), 139–151. https://doi.org/10.1080/0263514990170202
  7. Baştürk, R. (2016). Bütün yönleriyle SPSS örnekli nonparametrik istatiksel yöntemler (3. baskı). Anı Yayıncılık.
  8. Bayrak, Ç. (2014). CoRT 1 düşünme programının “Yaşamımızdaki Elektrik” ünitesinde kullanılmasının öğrencilerin akademik başarılarına, bilimsel yaratıcılıklarına ve eleştirel düşünme eğilimlerine etkisi [Unpublished Master’s Dissertation]. Adnan Menderes Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü.
  9. Bayrak, Ç., & Aktamış, H. (2016). CoRT 1 düşünme programının öğrencilerin akademik başarılarına, bilimsel yaratıcılıklarına ve eleştirel düşünme eğilimlerine etkisi: “Yaşamımızdaki Elektrik” ünitesi örneği. Uludağ Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 29(2), 209–230. https://dergipark.org.tr/tr/pub/uefad/issue/26859/282454
  10. Bansal, P. (2021). Developing critical thinking skills: A thinking journey. Journal of Development and Social Sciences, 2(2), 45–58.
  11. Bulut Ateş, C., & Aktamış, H. (2024). Investigating the effects of creative educational modules blended with Cognitive Research Trust (CoRT) techniques and Problem Based Learning (PBL) on students’ scientific creativity skills and perceptions in science education. Thinking Skills and Creativity, 51, 101471. https://doi.org/10.1016/j.tsc.2024.101471
  12. Büyüköztürk, Ş. (2007). Sosyal bilimler için veri analizi el kitabı: İstatistik, araştırma deseni SPSS uygulamaları ve yorum (8. baskı). Pegem A Yayıncılık.
  13. Cohen, J. (1988). Statistical power analysis for the behavioral sciences (2nd ed.). Lawrence Erlbaum Associates.
  14. Creswell, J. W. (2014). Research design: Qualitative, quantitative, and mixed methods approaches (4. bs.). SAGE Publications.
  15. Creswell, J. W., & Poth, C. N. (2017). Qualitative inquiry and research design: Choosing among five approaches (4th ed.). SAGE Publications.
  16. Creswell, J. W., & Plano Clark, V. L. (2018). Designing and conducting mixed methods research (3. bs.). SAGE Publications.
  17. Çatalbaş, G. (2018). CoRT 5 düşünme programı aracılığıyla sınıf öğretmeni adaylarının eleştirel düşünme becerileri ve eğilimleri [Unpublished Doctoral Dissertation]. Pamukkale Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü.
  18. Çatalbaş, G., & Sarıtaş, E. (2022). Beceri temelli bir düşünme programi uygulamasinin sinif öğretmeni adaylarinin eleştirel düşünme becerileri ve eğilimlerine etkisi. Pamukkale Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 54, 328-356. https://doi.org/10.9779/pauefd.972466
  19. Daher, W., Tabaja-Kidan, A., & Gierdien, F. (2017). Educating Grade 6 students for higher-order thinking and its influence on creativity. Pythagoras, 38(1), a350. https://doi.org/10.4102/ pythagoras.v38i1.350
  20. De Bono, E. (1976). Teaching thinking. Maurice Temple Smith.
  21. De Bono, E. (1985). The practical teaching of thinking using the CoRT method. Special Services in the Schools, 3(1-2), 33-47. doi:https://doi.org/10.1300/J008v03n01_04
  22. De Bono, E. (1987). The direct teaching of thinking as a skill. In M. Heiman, & J. Slomianko (Eds.), Thinking skills instruction: Concepts and techniques (pp. 217-229). A National Education Association Publication.
  23. De Bono, E. (1989). Teaching thinking: The direct teaching of thinking as a skill. Penguin Books.
  24. De Bono, E. (1995). Parallel thinking: From Socratic to de Bono. Penguin Books.
  25. De Bono, E. (n.d.). CoRT thinking programme [PDF]. Archive.org. https://archive.org/download/themechanismofmindpelicanbyedwarddebono/CoRT-Thinking-Programme.pdf
  26. De Bono, E. (2002). CoRT thinking lessons CD. Cavendish Information Product Ltd.
  27. Demir, S. (2021). Role of the Cognitive Research Trust thinking program in developing critical thinking skills. Kastamonu Eğitim Dergisi, 29(4), 868–881. https://doi.org/10.24106/kefdergi.769970
  28. Doğan Dolapçıoğlu, S., & Doğanay, A. (2021). Role of the Cognitive Research Trust Thinking Program in developing critical thinking skills. Sakarya University Journal of Education, 11(2), 396–411. https://doi.org/10.19126/suje.743683
  29. Edwards, J. (1987). Teaching thinking – A focus for science teaching? Research in Science Education, 17(1), 38–46.
  30. Ennis, R. H. (1987). Critical thinking and the curriculum. In M. Heiman & J. Slomianko (Eds.), Thinking skills instruction. National Education Association.
  31. Ertürk, E. (2019). CORT-1 düşünme programının ilköğretim 6. sınıf vücudumuzdaki sistemler ünitesinde kullanımı [Unpublished Master’s Dissertation]. Atatürk Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü.
  32. Ferwana, M. K., Al-Agha, A. M. R., & Abu Shawish, J. I. (2023). The effectiveness of a proposed course based on CoRT to develop thinking skills among students of the English Department. IUG Journal of Educational and Psychological Sciences, 31(6), 222–225. https://doi.org/10.33976/IUGJEPS.31.6/2023/10
  33. Field, A. (2013). Discovering statistics using IBM SPSS statistics (4th ed.). SAGE Publications.
  34. George, D., & Mallery, M. (2010). SPSS for Windows step by step: A simple guide and reference (17.0 update). Pearson.
  35. Güneş, G. (2019). Eleştirel düşünme temelli dinleme/izleme eğitiminin eleştirel dinleme/izlemeye etkisi [Unpublished Doctoral Dissertation]. Yıldız Teknik Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
  36. Gravetter, F. J., & Wallnau, L. B. (2014). Essentials of statistics for the behavioral sciences (8th ed.). Cengage Learning.
  37. Holley, L. C., & Steiner, S. (2005). Safe space: Student perspectives on classroom environment. Journal of Social Work Education, 41(1), 49–64. https://doi.org/10.5175/JSWE.2005.200300343
  38. Hu, W., & Adey, P. (2002). A scientific creativity test for secondary school students. International Journal of Science Education, 24(4), 389–403. https://doi.org/10.1080/09500690110098912
  39. Karasar, N. (2006). Bilimsel araştırma yöntemleri (16. baskı). Nobel Yayın Akademi.
  40. Lincoln, Y. S., & Guba, E. G. (1985). Naturalistic inquiry. SAGE Publications.
  41. Lipman, M. (1988). Critical thinking—What can it be? Educational Leadership, 46(1), 38–43.
  42. Miles, M. B., & Huberman, A. M. (1994). Qualitative data analysis: An expanded sourcebook (2nd ed.). Sage Publications.
  43. MEB. (2018). İlköğretim öğretim programları (5., 6., 7. ve 8. sınıflar). Talim Terbiye Kurulu Başkanlığı. Merriam, S. B. (2013). Nitel araştırma: Desen ve uygulama için bir rehber (S. Turan, Trans., 3. baskı). Nobel Akademik Yayıncılık.
  44. Momin, N. S. C., & Marak, K. T. (2019). Transformational application avenue of CoRT thinking strategy for higher education. International Journal of Advanced Research, 7(4), 48–54. https://doi.org/10.21474/IJAR01/8789
  45. OECD. (2019). OECD future of education and skills 2030: OECD learning compass 2030. OECD Publishing.
  46. Pallant, J. (2020). SPSS kullanma kılavuzu: SPSS ile adım adım veri analizi (S. Balcı & B. Ahi, Trans., 3. baskı). Anı Yayıncılık.
  47. Paul, R., & Elder, L. (2016). Kritik düşünce: Yaşamınızın ve öğrenmenizin sorumluluğunu üstlenmek için araçlar (A. E. Aslan & G. Sart, Trans., 3. baskı). Nobel Akademik Yayıncılık.
  48. Raikou, N., Karalis, T., & Ravanis, K. (2017). Implementing an innovative method to develop critical thinking skills in student teachers. Acta Didactica Napocensia, 10(2), 21–30. https://www.researchgate.net/publication/318973888
  49. Ritchie, S., & Edwards, J. (1996). Creative thinking instruction for aboriginal children. Learning and Instruction, 6(1), 59–75.
  50. Toz, M. (2025). Amacı yapılandırılmamış felsefe sohbetleri yoluyla eleştirel düşünme öğretiminde yeni bir yaklaşım [Unpublished Master’s Dissertation]. Düzce Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü.
  51. Tripp, D. (1976). The use of the CoRT Thinking Project with exceptional children: Some outcomes of the U.K. evaluation. The Exceptional Child, 26(2), 71–81. https://doi.org/10.1080/0156655790260203
  52. Valentukeviciene, M., Baltrenaite, E., & Bizys, N. (2006). A pilot program for engineers: Sharpening English and thinking skills and the application of integrated technical information. Solid State Phenomena, 113, 629–633. Worley, P. (2019). Felsefe makinası (T. E. Büyükuğurlu, Trans.). Paraşüt Kitap.
  53. Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2013). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (9. baskı). Seçkin Yayıncılık.
  54. Yücesoy, S. (2006). Sokratik yöntem. In L. Nelson & S. Yücesoy (Eds.), Sokratik konuşma: Tarih, kuram, uygulama (pp. 37–80). İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları.
  55. Zhao, S., Zhao, G., & Wang, Q. (2010, December 10-12). Teaching thinking directly: Construction and practice of thinking skills training course. International Conference on Computational Intelligence and Software Engineering (pp. 1–4). IEEE. https://doi.org/10.1109/CISE.2010.5676754