Dergiler / Balkan Araştırma Enstitüsü Dergisi / 2026 / Cilt: 15 Sayı: 1

III. ORDU MÜŞİRİ KÂZIM PAŞA’NIN RAPORLARINDA 1897 OSMANLI-YUNAN HARBİ: LOJİSTİK SÜREÇLER, İHTİYAÇLAR VE TEDBİRLER

1897 OTTOMAN-GREEK WAR IN THE REPORTS OF THE 3RD ARMY FIELD MARSHAL KÂZIM PASHA: LOGISTICAL PROCESSES, NEEDS AND MEASURES

İsmail Asoğlu(HARRAN ÜNİVERSİTESİ)0000-0002-5418-0161
Sayfa
1–39
Yayın Tarihi
2026-07-16
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Çalışma kapsamında, Cumhurbaşkanlığı Osmanlı Arşivleri ile Askerî Tarih Arşivlerinde bulunan çeşitli idari birimler arasındaki yazışmalar kaynak olarak kullanılmıştır.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Bu çalışma, 1897 Osmanlı-Yunan Harbinin sevk ve iaşe süreçlerini, cephe hattından ziyade askerî lojistik merkezi olarak kullanılan Selanik üzerinden değerlendirmektedir.
📊
Temel Bulgular & Veri:Bu muharebe, temelde 1878 Berlin Antlaşması sonrası Yunanistan’ın süregelen yayılma eğilimlerinden kaynaklıydı. 1896’da Girit Adası’nın işgaliyle beliren savaş ihtimali ise Osmanlı Devleti’ni zarurî olarak harp hazırlığına sevk etmişti.
💡
Sonuç & Katkı:Çalışma kapsamında, Cumhurbaşkanlığı Osmanlı Arşivleri ile Askerî Tarih Arşivlerinde bulunan çeşitli idari birimler arasındaki yazışmalar kaynak olarak kullanılmıştır.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Osmanlı · Kâzım Paşa · Selanik.

Özet

Bu çalışma, 1897 Osmanlı-Yunan Harbinin sevk ve iaşe süreçlerini, cephe hattından ziyade askerî lojistik merkezi olarak kullanılan Selanik üzerinden değerlendirmektedir. Amaç III. Ordu Müşiri Kâzım Paşa’nın cephe gerisindeki faaliyet ve raporları üzerinden Osmanlı Devleti’nin seferberlik kapasitesinin sınırlılıklarını ortaya koymaktır. Bu muharebe, temelde 1878 Berlin Antlaşması sonrası Yunanistan’ın süregelen yayılma eğilimlerinden kaynaklıydı. 1896’da Girit Adası’nın işgaliyle beliren savaş ihtimali ise Osmanlı Devleti’ni zarurî olarak harp hazırlığına sevk etmişti. İstanbul merkez kumandanı iken 1896’da III. Ordu müşiri olarak tayin edilen Kâzım Paşa da askerî birliklerin sevk ve organizasyonundan sorumlu olmuştu. Kâzım Paşa’nın savaş öncesi ve başlangıcı sonrasına ait raporları, Osmanlı ordusunun teçhizat yetersizliği, nakliye ve iletişim hatlarındaki aksamalar ile hayvan kayıpları nedeniyle ciddi lojistik sıkıntılar içerisinde olduğunu ortaya koymaktadır. Mabeyn-i Hümâyun kâtibi Mehmet Kâmil Beyefendi’ye sunulan raporunda ise Rum ve Bulgar çetelerin varlığını dinî ve coğrafi nedenlere dayandırmış, etkili bir istihbarat ağına duyulan ihtiyacın altını çizmişti. Savaş öncesi Yunan ordularının hazırlıklarına karşın Osmanlı askerî kuvvetlerini zayıf gören Paşa, bölgedeki muharebe kapasitesinin artırılmasından yana olmuştur. Bununla birlikte Selanik hattının korunmasını yalnız dış tehdit açısından değil milliyetçi hareketlilik bakımından da bir iç güvenlik meselesi olarak tanımlamıştır. Ancak Selanik ve çevresinin güvenliğini sağlamaya yönelik ısrar ve adımları, III. Ordu müşirliğinden azledilip, Yanya kolordu müfettişliğine tayin edilmesiyle sonuçlanmıştır. Çalışma kapsamında, Cumhurbaşkanlığı Osmanlı Arşivleri ile Askerî Tarih Arşivlerinde bulunan çeşitli idari birimler arasındaki yazışmalar kaynak olarak kullanılmıştır.

Abstract

This study examines the transportation and supply processes of the Ottoman-Greek War of 1897 through Thessaloniki, which functioned as a military logistics hub rather than a front line. The objective is to unveil the limitations of the Ottoman Empire's mobilization capabilities by analysing the hinterland activities and reports of Field Marshal Kâzım Pasha of the 3rd Army. The war was fundamentally triggered by Greece’s ongoing expansionist ambition following the Treaty of Berlin in 1878. The prospect of war, which emerged with the occupation of Crete in 1896, inevitably compelled the Ottoman Empire to undertake military preparations. While serving as the Central Commander of Istanbul, Kâzım Pasha was appointed as the 3rd Army Field Marshal in 1896 and was responsible for dispatching and organizing military units. Kâzım Pasha’s reports, both before the war and in the days following its beginning, reveal that the Ottoman army faced serious logistical difficulties due to inadequate equipment, disruptions in transportation and communication lines, and losses of pack animals. In his report submitted to the Mabeyn-i Hümâyun’s (Secretariat of the Ottoman Sultan) Clerk Mehmet Kamil Bey, he based the existence of Greek and Bulgarian gangs on religious and geographical reasons and emphasized the necessity for an effective intelligence network. Following an assessment of the pre-war readiness of Greek armies, Kâzım Pasha perceived the Ottoman military forces as insufficiently prepared and advocated for improving combat capacity in the region. In addition, he defined the protection of the Thessaloniki line as an issue of internal security, addressing not only external threats but also nationalist movements. However, his insistence and efforts towards ensuring the security of Thessaloniki and its surroundings resulted in his dismissal from the 3rd Army Field Marshalship and his appointment as the inspector of the Yanya (Ioannina) Corps. As part of the study, the correspondence between various administrative units held in the Presidential Ottoman Archives and the Military History Archives was used as a source.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Asoğlu, İ. (2026). III. ORDU MÜŞİRİ KÂZIM PAŞA’NIN RAPORLARINDA 1897 OSMANLI-YUNAN HARBİ: LOJİSTİK SÜREÇLER, İHTİYAÇLAR VE TEDBİRLER. Balkan Araştırma Enstitüsü Dergisi, Cilt: 15 Sayı: 1, 1–39. https://doi.org/10.30903/baed.1992954

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (50)

  1. Arşiv Kaynakları
  2. Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi (BOA)
  3. Bab-ı Ali Evrak Odası (BEO), 3521/264055-3, 3528/264548-3.
  4. Dahiliye - Emniyet-i Umumiye Evrak Odası Kalemi (DH.EUM.VRK), 2/70-1.
  5. Dahiliye - Mektubi Kalemi (DH.MKT), 2561/22-1.
  6. Dahiliye - Muhaberat-ı Umumiye İdaresi (DH.MUİ), 18/25-1.
  7. İrade - Dahiliye (İ.DH), 1474/25-1, 1474/61-3.
  8. Yıldız - Askeri Maruzat (Y.PRK.ASK), 93/5-1, 125/66, 124/78, 125/75.
  9. Yıldız - Başkitabet Dairesi Maruzatı (Y.PRK.BŞK), 48/112-9, 51/145.
  10. Yıldız - Mütenevvi Maruzat (Y.MTV), 164/79-1.
  11. Yıldız - Posta Telgraf Nezareti Maruzatı (Y.PRK.PT), 12/47-1.
  12. Milli Savunma Bakanlığı Askeri Tarih Arşivi (ATASE) - Osmanlı-Yunan Harbi (1895) - (110-9-1-4).
  13. 4, 11-6-1/2-8, 11-9-1/6, 12-13-1/17, 11-9-3/2, 11-9-1/11, 12-11-1/49, 12-11-7/2, 58-16-3/2, 12-11-7/6, 59-20-7/23, 58-16-3/4, 58-16-3/6, 58-16-5/4, 13-17-10/2, 57-54-6/2-
  14. 44, 11-9-1/81, 11-9-1/92, 11-9-1/94, 57-13-11/8, 12-14-5/64, 12-14-5/70, 12-14-5/73, 12-14-5/77, 60-25-6/2-3, 60-25-8/2, 60-25-6/4-5, 60-25-4/8, 60-25-5/4, 60-25-5/2, 60-
  15. 5, 11-9-1/9, 11-9-1/15, 11-9-1/23, 12-11-6/2, 12-11-6/6, 58-16-7/4, 58-16-7/5-6, 59-20-9/4, 59-20-9/5, 59-20-9/6, 60-23-2/6, 59-20-9/2, 59-20-9/7, 59-20-9/10, 59-20-
  16. 8, 59-20-9/11, 59-20-9/15, 59-20-7/17, 12-13-2/11, 12-13-3/6, 57-13-11/5-6, 31-102-11/9, 57-13-11/21, 59-20-7/3, 59-20-7/6, 59-20-7/7, 60-25-6/9, 60-25-6/10-11, 60-25-
  17. 13, 60-25-6/12, 59-20-7/8, 59-20-7/10, 59-20-7/11, 59-20-7/12, 59-20-7/14-15, 59-20-7/16, 59-20-7/17, 60-25-6/16, 60-24-7/4, 59-20-7/20, 59-20-9/14, 60-24-27/2, 60-
  18. 3, 60-24-27/4, 60-24-27/5, 60-24-27/6, 60-24-6/4, 59-20-7/32, 59-20-7/34, 59-20-7/35, 59-20-7/29, 2-15-22/2, 2-15-22/4, 59-20-7/37-47, 59-20-7/48, 2-14-
  19. 2, 2-14-23/4, 2-14-23/7, 59-20-7/49-51, 2-15-10/5, 4-24-5/6-7, 4-24-6/12, 4-24-6/13, 4-24-7/6, 26-80-1/8-10.
  20. Araştırma - İnceleme Eserler:
  21. ADIYEKE, Ayşe Nükhet, Osmanlı İmparatorluğu ve Girit Bunalımı (1896-1908), Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara 2000.
  22. ARSEVEN, Celal Esad, Eski İstanbul (Abidat ve Mebanisi), Haz. Dilek Yelkenci, Çelik Gürsoy Vakfı İstanbul Kütüphanesi Yayınları, İstanbul 1989.
  23. _______, Sanat ve Siyaset Hatıralarım, (Haz.) Ekrem Işın, İletişim Yayınları, İstanbul 1993.
  24. BARTLETT, Ashmead, Teselya Ma‘rekesinde, İkdam Matbaası, Dersaadet 1315.
  25. CLİVE, Bigham, Teselya’da Osmanlı Ordusuyla, (Çev.) Cemaleddin, İkdam Matbaası, Dersaadet 1315.
  26. DRİAULT, Edouard, Şark Meselesi Bidayet-i Zuhurundan Zamanımıza Kadar, (Çev.) Nafiz, Muhtar Halid Kitabhanesi, İstanbul 1328.
  27. ÇELİK, Yüksel Fatih Yeşil, Osmanlı Modernleşmesinde Tereddüt ve Teceddüt Yılları (1768-1908), Vakıfbank Kültür Yayınları, Ankara 2023.
  28. EYİCE, Semavi, “Arseven, Celâl Esat (1875-1971)”, Türk Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, Türk Diyanet Vakfı Yayınları, Cilt 3, İstanbul 1991, ss. 397-399.
  29. GOLTZ, Colmar F. von der, Osmanlı-Yunan Seferi 1313/1897, (Çev.) Yakup Şevki, Mekteb-i Fünun-ı Harbiye-i Osmaniye Matbaası, Dersaadet 1326.
  30. KARAL, Enver Ziya, Osmanlı Tarihi C. VIII, Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara 2011.
  31. KUNERALP, Sinan, Son Dönem Osmanlı Erkân ve Ricâli (1839-1922) Prosopografik Rehber, İsis, İstanbul 1999.
  32. MEHMED Vecihi ve Rüfekası, Musavver Tarih-i Harb, İkdam Matbaası, Dersaadet 1315.
  33. OSMAN Senai, Osmanlı-Yunan Seferi Dömeke Meydan Muharebesi, Cild-i Evvel, Asaduryan Şirket-i Mürettibiye Matbaası, Dersaadet 1314.
  34. ÖLMEZ, Adem, 93 Harbinden Otuz Bir Mart Olayına Gazi Ethem Paşa ve Dönemi, Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara 2013.
  35. _______, “1897 Osmanlı-Yunan Savaşı’nda Epir Cephesinin Savaş Sonucuna Etkileri”, Şarkiyat İlmi Araştırmalar Dergisi, Say 1, Nisan 2009, ss. 81-89.
  36. ÖZCAN, Büşra Nur, Celal Esad Arseven’in Hayatı, İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Danışman: Prof. Dr. Erhan Güllü, İstanbul 2019.
  37. PAKALIN, Mehmet Zeki, Son Sadrazamlar ve Başvekiller, C.1, Ahmet Sait Matbaası, İstanbul 1940.
  38. PALMER, Frederick, Going to War in Greece, R. H. Russell Publisher, New York 1897.
  39. ROSE, W. Kinnaird, With the Greeks in Thessaly, Methuen Pub., London 1897.
  40. SELANİKLİ Tevfik, Mir‘at-ı Vuku‘ât-ı Harbiye, Tercüman-ı Hakikat Matbaası, İstanbul 1315.
  41. SERBESTOĞLU, İbrahim, “1897 Türk-Yunan Savaşı’nda Ecnebilerin Zararlarının Tazmîni Meselesi”, OTAM, 34/Güz 2013, ss. 223-243.
  42. SÜLEYMAN Tevfik, Teselya’da Bir Cevelan ve Dört Aylık Seyâhatim, Mahmud Bey Matbaası, Dersaadet 1313.
  43. SÜREYYA, Mehmet, Sicill-i Osmanî 2, (Haz.) Nuri Akbayar, Tarih Vakfı Yurt Yayınları, İstanbul 1996.
  44. _______, Sicill-i Osmanî 6, (Haz.) Nuri Akbayar, Tarih Vakfı Yurt Yayınları, İstanbul 1996.
  45. TUKİN, Cemal, “Girit”, Türk Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, Türk Diyanet Vakfı Yayınları, Cilt 14, İstanbul 1996, ss. 85-93.
  46. 1897 Türk-Yunan Harbi, Genel Kurmaya Askeri Tarih ve Stratejik Etüt Başkanlığı, Genel Kurmay Basımevi, Ankara 1982.
  47. Gazeteler:
  48. “92 Yaşında Bulunan Müşir Kâzım Pş. Plevne Harbini Anlatıyor”, Vakit, 30 Ağustos 1934, ss. 11-12.
  49. İnternet Kaynakları:
  50. FERİDUN FAZIL TÜLBENTÇİ ARŞİVİ - FERİDUN FAZIL TÜLBENTÇİ ARCHİVE, “Aydın Valisi müşir Kâzım Paşa-Kazim Pacha gounverneur d’Aidin”, (09/2028), Salt Araştırma Arşivi, https://archives.saltresearch.org/handle/123456789/21507?locale=tr (26.04.2025).