KaydedilenlerDerginizi ekleyin

Dergiler / Çalışma İlişkileri Dergisi / 2026 / Cilt: 16 Sayı: 1

Öncül- Davranış-Sonuç Analizlerinin Güvenli Davranışa Yönelik Tutum Ölçeği Çalışmasında Kullanılması

Use of Antecedent-Behavior-Consequence Analyses in the Attitude Scale Toward Safe Behavior Study

Nihal Mamatoğlu(ABANT İZZET BAYSAL ÜNİVERSİTESİ)0000-0003-1375-6782
Sayfa
18–44
Yayın Tarihi
2025-01-31
DOI
—
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Bulgular ölçeğin; kapsam geçerliği, yapı geçerliği, iç güvenirliği hakkında tatmin edici sonuçlar vermiştir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Bu çalışmanın birincil amacı, Öncül-Davranış-Sonuç analizleri kullanılarak geliştirilen “Güvenli Davranışa Yönelik Tutum Ölçeğini” tanıtmaktır.
📊
Temel Bulgular & Veri:Çalışmaya Arçelik Pişirici Cihazlar İşletmesi Montaj Bantlarında çalışan 266 mavi yakalı işçi katılmıştır.
💡
Sonuç & Katkı:Bulgular ölçeğin; kapsam geçerliği, yapı geçerliği, iç güvenirliği hakkında tatmin edici sonuçlar vermiştir.
🔬Tür:Uygulamalı Anket & Alan Araştırması
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Güvenli Davranış · Riskli Davranış · Davranış Temelli İşçi Sağlığı ve Güvenliği

Özet

Bu çalışmanın birincil amacı, Öncül-Davranış-Sonuç analizleri kullanılarak geliştirilen “Güvenli Davranışa Yönelik Tutum Ölçeğini” tanıtmaktır. Çalışmanın ikincil amacı ise; Öncül- Davranış- Sonuç analizlerinin kuramsal temelini ve bu analizlerin nasıl yapılması gerektiğini bu örnek çalışmayla ortaya koymaktır. Çalışmaya Arçelik Pişirici Cihazlar İşletmesi Montaj Bantlarında çalışan 266 mavi yakalı işçi katılmıştır. Araştırma sonunda Güvenli Davranışa Yönelik Tutum Ölçeğinin; işini ciddiye alma tertip düzen, operasyon planına uygun çalışma, kişisel koruyucu donanım kullanımı, işe dikkat vermek, yorgunluk ve zorlanma, daha çok iş yapmak, küçük hatalar ve fazla mesai olarak isimlendirilen sekiz alt faktörü olduğu görülmüştür. Bulgular ölçeğin; kapsam geçerliği, yapı geçerliği, iç güvenirliği hakkında tatmin edici sonuçlar vermiştir. Bulgular kaza geçiren ve geçirmeyen katılımcılar karşılaştırıldığında; yorgunluk ve zorlanma ile küçük hatalar faktörlerinin anlamlı olarak farklılaştığını göstermektedir. Bu bulgu ölçeğin ayırt eden geçerliği ile ilgili tatmin edici bilgiler vermektedir. Böylece Güvenli Davranışa Yönelik Tutum Ölçeğinin psikometrik özellikleri görgül olarak ortaya konulmuş geçerli ve güvenilir bir ölçek olduğu söylenebilir. Ayrıca çalışma sonunda güvenli davranış ölçeklerinin kullanımında dikkat edilmesi gereken noktalara yer verilmiştir.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Mamatoğlu, N. (2025). Öncül- Davranış-Sonuç Analizlerinin Güvenli Davranışa Yönelik Tutum Ölçeği Çalışmasında Kullanılması. Çalışma İlişkileri Dergisi, Cilt: 16 Sayı: 1, 18–44. https://ajindex.com/articles/1109651

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (78)

  1. Adam. E. E. Jr. (1975). “Behavior modification in quality control”. Academy of Management Journal, 18, 662-679.
  2. Arcury, T. A., Gregory, D., Guadalupe R., Justin T. Arcury, J. T. & Sara A. Quandt, S. A. (2015). “Work Safety Culture of Youth Farm Workers in North Carolina: A Pilot Study”. American Journal of Public Health, 105(2): 344-350.
  3. Andriessen J. H. T. H. (1978). “Safe behavior and safety motivation”. Journal of Occupational Accident, 1, 363-376.
  4. Asgova, S. E. (1988). “The health benefits of mechanization at the Nigerian coal corporation”. Accident Analysis and Prevention, 20 (1), 103-108.
  5. Blank, V. L. G. Diderichsen, F. & Andrersson, R. (1996). “Technological development and occupational accidents as a conditional relationship: A study over eighty years in Swedish mining industry”. Journal Safety Research, 27, 137-146.
  6. Brown, J. D. (1986). “Evaluations of self and others: Self enhancement biases in social judgements”. Social Cognition, 4, 353-376.
  7. Budescu, D.V. & Bruderman M. (1995). “The relationship between the illusion of control and the desirability bias”. Journal of Behavioral Decision Making, 8, 109-125.
  8. Chen, C. F. & Chen S. C. (2014). “Investigating the effects of job demands and job resources on cabin crew safety behaviors”. Tourism Management, 41, 45-52.
  9. Cohen, A., & Margolis, B. (1973). “Initial psychological research related to the occupational safety and health act of 1970”. American Psychologist, 27, 600-606.
  10. Clarke, S. (2013). “Safety leadership: A meta-analytic review of transformational and transactional leadership styles as antecedents of safety behaviours”. Journal of Occupational and Organizational Psychology, 86, 22–49.
  11. Cooper, J. O., Heron, T. E., & Heward, W. L. (1987). Applied Behavior Analysis. Columbus, OH: Merrill Publishing.
  12. Cooper, M.D. & R.A. Phillips, (2004). “Exploratory Analysis of The Safety Climate and Safety Behavior Relationship”. Journal of Safety Research, 35: 497–512.
  13. Davids, A., & Mahoney, J. (1957). “Personality dynamics and accident proneness in an industrial setting”. Journal of Applied Psychology, 41,303-306.
  14. Dunning, D., Meyerowitz, J. A. & Holzberg, A.D. (1989). “Ambiguity and self-evaluation: The role of idiosyncratic trait definitions in self serving assessments of ability”. Journal of Personality and Social Psychology, 57, 1082-1090.
  15. Feyer, A. M., Williamson, A. M. & Cairns, D. R. (1997). The Involvement of Human Behavior In Occupational Accidents: Errors In Context. Safety Science. 25, No:1-3, 55-65.
  16. Finney, P. D. (1984). “Coparticipants effects on subjects decisions to cosent for risk-involving research”. Journal of Social Psychology, 1, 35-41.
  17. Geller, E. S. (2001). “Behavior-based safety in industry: Realizing the large-scale potential of psychology to promote human welfare”. Applied and Preventive Psychology, 10(2), 87–105.
  18. Gilovich, T. (1983). “Biased evaluation and persistence in gambling”. Journal of Personalitiy and Social Psychology, 44, 1110-1126.
  19. Glasscock, D. J.; Rasmussen, Carstensen, K. O. & Hansen, O. N. (2006). “Psychosocial Factors and Safety Behaviour as Predictors of Accidental Work Injuries in Farming, Work and Stress” An International Journal of Work, Health and Organisations, 20(2): 173-189.
  20. Glendon, A.I & D.K. Litherland (2001.) “Safety Climate Factors, Group Differences and Safety Behaviour in Road Construction”, Safety Science, 39( 3): 157–188.
  21. Goldman, E. K. (1975). “Need achievement as a motivational basis for the shif”. Journal of Personality, 2, 345-356.
  22. Gordon, J. B., Akman, A. & Brooks, M. L. (1971). Industrial Accident Statistics: A Reexamination. 211. New York: Praeger.
  23. Greasley, A. (2008). Operations management. London: Sage Publications Ltd.
  24. Griffin, M. A. & Hu, X. (2013). “How Leaders Differentially Motivate Safety Compliance and Safety Participation: The Role of Monitoring, İnspiring, and Learning”. Safety Science, 60, 196–202.
  25. Groeger, J. A. & Grande, G.E. (1996). “Self-preserving assessments of skill?”. British Journal of Psychology, 87, 61-79.
  26. Groeger, J., A. & Brown, I. D. (1989). “Assessing one’s own and others driving ability: Influences of sex, age, and experience”. Accident Analysis Prevention, 21, 155-168.
  27. Guastello, S. J. (1993). “Do we really know how well our occupational accident prevention programs work?”. Safety Science, 16, 445-463.
  28. Hale, A. R. (1990). “How people learn to live with risk: Prediction and control”. Journal of Occupational Accident, 13, 3345.
  29. Harris, P. & Middeleton, W. (1994). “The illusion of control and optimism about health: On being less at risk but no more in control than others”. British Journal of Applied Social Psycholog,. 33, 319-386.
  30. Hoorens, V. & Buunk, B. P. (1993). “Social comparison of health risks: Locus of control, the person-positivity bias, and unrealistik optimism”. Journal of Applied Social Psychology, 23, 291-302.
  31. Howell, W. C. (1971). “Uncertainty from internal and external sources: A clear case of overconfidence”. Journal of Experimental Psychology, 2, 240-243.
  32. Ivarsson & Eek (2016). “The relationship between physical workload and quality within line-based assembly”. Ergonomics, 59, 913-923
  33. Joseph, A.J. (1997). “Right-to-Know Training of Workers With IQ Less Than 70: A Pilot Study”. American Journal of Industrial Medicine, 32:417-420.
  34. Kamal, A. A. M. (1988). “Usage of personıal protective among Egyptian industrial workers”. American Journal of Industrial Medicine, 13, 707-716.
  35. Karwowski, W., Rahimi, M. & Mihaly, T. (1988). “Effects of computerized automation and robotics on safety performance of a manufacturing plant”. Journal of Occupational Accidents, 10, 217-233.
  36. Kjellen, U. & Larsson, T. J. (1981). “Investigating accidents and reducing risks- A dynamic approach”. Journal of Occupational Accidents, 3, 121-140.
  37. Komaki, J. L. Barwick, D. & Scott, L.R. (1978). “A Behavioral Approach to Occupational Safety: Pinpointing and Reinforcing Safety Performance in a Food Manufacturing Plant”. Journal of Applied Psychology, 63(4), 434-445.
  38. Komaki, J.,L. Heinzmann, A.T. & Lawson, L. (1980). “ Effect of Training and Feedback: Component Analysis of a Behavioral Safety Program”. Journal of Applied Psychology, 65(3), 261-270.
  39. Krause T.R.,. Hidley J. H, & Hodson S. J. (1988). Behavioral Science in the Workplace: Techniques for Achieving an Injury-Free Environment, Modern Job Safety and Health Guidelines. New York: Prentice Hall Information Services December.
  40. Laflamme, L. & Cloutier, E. (1988). “Mechanization and risk of occupational accident in the logging industry”. Journal of Occupational Accidents, 10, 191-198.
  41. Laflamme, L. & Menckel, E. (1995). “Aging and occupational accidents: A review of the literature of the last three decades”. Safety Science, 21, 145-161.
  42. Landeweered L. A., Urlings I. J. M., DeJong A. H. J., Nıjhuis F. J. N. & Bouter L. M. (1990). Risk taking tendency among construction workers. Journal of Occupational Accidents. 11, 183-196.
  43. Langer, E. J. (1975). “The illusion of control”. Journal of Personality and Social Psychology, 18, 283-289.
  44. Leamon, T.B. & Murphy, P.L. (1995). “Occupational slips and falls: more than a trivial problem”. Ergonomics, 38 (3), 487-498.
  45. Mamatoğlu N. (2001) “İş Kazalarının Azaltılmasında Davranıs Temelli İs Güvenligi Modelinin Uygulanması”, Doktora Tezi, Danışman Selim Hovardaoğlu.
  46. Mamatoğlu N. (2019) “7. Ünite Endüstri ve Örgüt Psikolojisi”. K. Edinsel, (Editör), Çağdaş Psikoloji Akımları. Erzurum: Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi Yayını, s. 165-186.
  47. Mamatoğlu, N. (2024). “Davranış Temelli İşçi, Sağlığı ve Güvenliği Kavramsallaştırması”. Karaelmas İş Sağlığı ve Güvenliği Dergisi, 8, 1, 61-67.
  48. Mc Afee, R. B. & Winn, A.R. (1989). “The use of incentives/feedback to enhance work place safety: a critique of the literature”. Journal of Safety Research, 20, 7-19.
  49. Mc Cleland, D. C. & Watson, R. I. (1973). “Power motivation and risk taking behaviour”. Journal of Personality, 1, 121-139.
  50. Mc Cormick, E. J. & Ilgen, D. R. (1985). Industrial and Organizational Pychology. New Jersey:Prentice- Hall, Inc., Englewood Cliffs,.
  51. Mc Kenna, F. P., Stanier, R. A. & Levis, C. (1991). “Factors underlying illfusory self-assessment of driving skill in males and females”. Accident Analysis and Prevention, 23, 45-52.
  52. Mc Kenna, F. P. (1993). “It won’t happen to me: Unrealistic optimism or illusion of control?”. British Journal of Psychology, 84, 39-50.
  53. Mo J., Cui L., Wang R. & Cui X. (2023). Proactive Personality and Construction Worker Safety Behavior: Safety Self-Efficacy and Team Member Exchange as Mediators and Safety-Specific Transformational Leadership as Moderators. Behavioral Sciences, 13(4):337.
  54. Novek, J. Yassi, A & Spiegel, J. (1990). “Mechanization, the labor process, and injury risks in the Canadian meat packing industry”. International Journal of Health Services, 20 (2), 281-296.
  55. Otto & Battaïa (2017). “Reducing physical ergonomic risks at assembly lines by line balancing and job rotation: A survey”. Computers and Industrial Engineering, 111 (17), 467-480.
  56. Öz, S. C. & Nam D. (2018). “Demografik Değişkenler ve İşle İlgili Geçmişin Güvenli Davranışa Etkisi: Gemi İnşa Sanayiinde Bir Alan Araştırması” Bilgi Sosyal Bilimler Dergisi, 20 (1), 124 - 1462018
  57. Peters, C. (1991). “Stragies for encouraging self –protective behaviour”. Journal of Safety Research, 22, 53-70.
  58. Piore, M. J. (1983). “Labor market segmentation: To what paradigm does it belong?”. American Economic Review, 249-253.
  59. Ray, P. S., Purswell, J. L. & Bowen, D. (1993). “Behavioral safety program: Creating a newcorporate culture”. Industrial Journal of Industrial Ergonomics, 12, 193-198.
  60. Reber, R. A., Wallin, J. A. & Chhokar, J. S. (1984). “Reducing industrial accidents: a behavioral experiment.” Industrial Relations, 23 (1), 119-125.
  61. Seo, D.C. (2005). “An Explicative Model of Unsafe Work Behavior”. Safety Science, 43: 187 211.
  62. Seo, E. H. (2008). “Self-Efficacy as a mediator in the relationship between self-oriented perfectionism and academic procrastination”. Social Behaviaral Personality International Journal, 36, 753–764.
  63. Simmard, M. & Marchand A. (1997). “Workgroups' propensity to comply with safety rules: the influence of micro-macro organisational factors”. Safety Science, 40 (2),172-188.
  64. Skinner B. F. (1938). The Behavior of Organisms: An Experimental Analysis, 1938. ISBN 1-58390-007-1, ISBN 0-87411-487-X.
  65. Skinner B. F. (1953). Science and Human Behavior. ISBN 0-02-929040-6.[i]
  66. Wands, S. E. & Yassi, A. (1993). “Modernization of a laundry processing plant: is it really an improvement?”. Applied Ergonomics, 24 (6), 387-396.
  67. Watson, John B. (1908). The Behavior of Noddy and Sooty Terns. Carnegie Institute Publication 103:197–255.
  68. Watson, John B. (1914). Behavior: An Introduction to Comparative Psychology. Henry Holt.
  69. Wenstein, N. D. & Klein W. M. (1995). “Resistance of personal risk perceptions to debiasing manipulations”. Health Psychology. 14, 132-140.
  70. Whitlock, G. H., Clouse, R. J. & Spencer, W. F. (1963). “Predicting accident proneness”. Personnel Psychology, 16 (1), 35-44.
  71. Wıld, G. J. S. (1982). “The theory of homeostasis”. Risk Analysis, 2, 209-225.
  72. Xia, N.; Tang, Y.; Li, D.; Pan, A. (2021). “Safety behavior among construction workers: influences of personality and leadership”. Journal of Construction Engineering Management, 147(4)
  73. Yazıcı, G., (2015). “İş Güvenliği Kültürü, Güvensiz Davranışları ve İş Güvenliği Çıktıları Arasındaki İlişki”. ODTÜ Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Ankara.
  74. Yokomizo, Y. (1985). “Measurement of ability of older workers”. Ergonomics, 28, 843-854.
  75. Zucherman, M. (1979). “Sensation seeking and risk taking”. In C. E. Izard, (editör) Emotions in Personality and Psychopathology, New York: Plenum.
  76. Feyer, A. M., Williamson, A. M. & Cairns, D. R. (1997). The Involvement of Human Behavior In Occupational Accidents: Errors In Context. Safety Science. 25, No:1-3, 55-65.
  77. Gordon, J. B., Akman, A. & Brooks, M. L. (1971). Industrial Accident Statistics: A Reexamination. 211. New York: Praeger.
  78. Mc Cormick, E. J. & Ilgen, D. R. (1985). Industrial and Organizational Pychology. New Jersey:Prentice- Hall, Inc., Englewood Cliffs,.