Dergiler / Hukuk ve İktisat Araştırmaları Dergisi / 2026 / Cilt: 18 Sayı: 2

AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİNİN TAŞIYICI ANNELİĞE İLİŞKİN YAKLAŞIMI: MENNESSON VE LABASSEE KARARLARI

THE EUROPEAN COURT OF HUMAN RİGHTS’ JURISPRUDENCE ON SURROGACY: THE MENNESSON AND LABASSEE CASES

Burak Akın(BURSA ULUDAĞ ÜNİVERSİTESİ, HUKUK FAKÜLTESİ, KAMU HUKUKU BÖLÜMÜ)0000-0001-7525-8792
Sayfa
—
Yayın Tarihi
2026-06-19
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Bu makalede öncelikle, biyolojik ebeveynlik ve çocuk hakları gibi temel insan hakları kavramları çerçevesinde, taşıyıcı annelik kavramı tanımlanmış, daha sonra davaların hukuki kapsamı incelenecek, AİHM’nin kararları, Fransa iç hukukundaki eksiklikler, kararların etkileri tartışılacak, benzer davalardaki içtihadı nitelikteki kararlarla olan ilişkisi detaylandırılmıştır.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM), 20. yüzyılın sonlarından itibaren Avrupa'da temel insan haklarının korunması konusunda önemli bir rol oynamış ve bu kapsamda devletlerin birey temel haklarını güvence altına alma yükümlülüklerini denetlemiştir.
📊
Temel Bulgular & Veri:AİHM, içtihatları ile yalnızca devletlerin hukuk sistemlerinde değil, bununla birlikte toplumsal değerlerde de önemli değişikliklere yol açmıştır.
💡
Sonuç & Katkı:Bu makalede öncelikle, biyolojik ebeveynlik ve çocuk hakları gibi temel insan hakları kavramları çerçevesinde, taşıyıcı annelik kavramı tanımlanmış, daha sonra davaların hukuki kapsamı incelenecek, AİHM’nin kararları, Fransa iç hukukundaki eksiklikler, kararların etkileri tartışılacak, benzer davalardaki içtihadı nitelikteki kararlarla olan ilişkisi detaylandırılmıştır.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Taşıyıcı Annelik · Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) · Aile Hayatına Saygı Hakkı

Özet

Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM), 20. yüzyılın sonlarından itibaren Avrupa'da temel insan haklarının korunması konusunda önemli bir rol oynamış ve bu kapsamda devletlerin birey temel haklarını güvence altına alma yükümlülüklerini denetlemiştir. AİHM, içtihatları ile yalnızca devletlerin hukuk sistemlerinde değil, bununla birlikte toplumsal değerlerde de önemli değişikliklere yol açmıştır. Mahkemenin verdiği kararlar, belirli davalarla sınırlı kalmamış, toplumsal normları ve hukuki uygulamaları etkileyen geniş çaplı sonuçlara da yol açmıştır. Bu makalede, AİHM'nin “Mennesson v. Fransa – 65192/11” ve “Labassee v. Fransa – 65941/11” davalarındaki kararları incelenerek biyolojik ebeveynlik bağları, çocuk hakları ve aile hayatına saygı ilkesinin önemini tartışılacaktır. Belirtilen davalar, taşıyıcı annelik yoluyla doğmuş çocukların biyolojik ebeveynleri ile olan bağlarının hukuki anlamda tanınmaması konusuna odaklanmaktadır. Hem Labassee hem de Mennesson davalarında, Fransa iç hukuku, biyolojik ebeveynler ile çocukların arasındaki hukuki bağları tanımamış ve bu durum AİHM önüne getirilmiştir. AİHM, her iki davada da biyolojik ebeveynlerin, çocukları ile kurdukları bağların, hukuki olarak tanınması gerekliliğini vurgulamıştır. Söz konusu kararlar, yalnızca Fransa’daki uygulamaları değil, Avrupa boyutuyla taşıyıcı annelik yöntemiyle dünyaya gelen çocuklar ve biyolojik ebeveynler arasındaki ilişkilerin hukuki anlamda nasıl şekillenmesi gerektiğini belirlemiştir. Bu makalede öncelikle, biyolojik ebeveynlik ve çocuk hakları gibi temel insan hakları kavramları çerçevesinde, taşıyıcı annelik kavramı tanımlanmış, daha sonra davaların hukuki kapsamı incelenecek, AİHM’nin kararları, Fransa iç hukukundaki eksiklikler, kararların etkileri tartışılacak, benzer davalardaki içtihadı nitelikteki kararlarla olan ilişkisi detaylandırılmıştır.

Abstract

Since the late twentieth century, the European Court of Human Rights (ECHR) has played a significant role in the protection of fundamental human rights in Europe by supervising the obligations of states to safeguard individual rights. Through its case law, the Court has brought about substantial changes not only within domestic legal systems but also in societal values. The judgments of the ECHR have not been confined to individual cases; rather, they have produced far-reaching effects on social norms and legal practices. This article examines the ECHR’s judgments in Mennesson v. France (Application No. 65192/11) and Labassee v. France (Application No. 65941/11), focusing on the legal recognition of biological parentage, children’s rights, and the principle of respect for family life. Both cases concern the refusal of the French domestic legal system to recognise the legal ties between children born through surrogacy and their biological parents. In both Mennesson and Labassee, the issue was brought before the ECHR following the failure of domestic law to acknowledge these relationships. The Court emphasised the necessity of legally recognising the bond established between biological parents and their children. These judgments have shaped not only the legal framework in France but also, at a European level, the manner in which legal relationships between children born through surrogacy and their biological parents should be constructed. Within this context, the article first defines the concept of surrogacy through the lens of fundamental human rights, particularly biological parenthood and children’s rights. It then analyses the legal scope of the cases, examines the ECHR’s reasoning, discusses the deficiencies in French domestic law, and evaluates the effects of the judgments in light of related jurisprudence in similar cases.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Akın, B. (2026). AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİNİN TAŞIYICI ANNELİĞE İLİŞKİN YAKLAŞIMI: MENNESSON VE LABASSEE KARARLARI. Hukuk ve İktisat Araştırmaları Dergisi, Cilt: 18 Sayı: 2. https://doi.org/10.53881/hiad.1880460

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (33)

  1. A) Araştırma ve İnceleme Eserleri
  2. Arslan-Öncü, G. (2019). Özel Yaşama ve Aile Yaşamına Saygı Hakkı-Anayasa Mahkemesine Bireysel Başvuru El Kitapları Serisi – 8, (Birinci Baskı), Ankara: Anayasa Mahkemesi Yayınları.
  3. Çetin, H. (2024). Sözleşmeye Ek 16 Nolu Protokol Uyarınca Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin Danışma Görüşü Vermesi, İnsan Hakları Dergisi, 13, 26-40.
  4. Demir, B. (2024). Türk Hukukunda Taşıyıcı Annelik ve Taşıyıcı Annelik Sözleşmesi, Türkiye Barolar Birliği Dergisi, 174, 263-294.
  5. Ekşi, N. (2016). Mahkeme Kararlarında Sınıraşan Taşıyıcı Anneliğe İlişkin Hukuki Sorunlar, Public And Private
  6. International Law Bulletin, 36(2), 1-51.
  7. Erbaş, R., Erkayıran, D., Cangil, S.M. (2024). Taşıyıcı Annelik Kurumuna Müsaade Edilerek Düzenlenmesine İlişkin Düşünceler, İstanbul Tıp Hukuku Kitabı, Edt. Muhammed Demirel, Rahime Erbaş, (Birinci Baskı), Ankara: Seçkin Yayınları, 181-208.
  8. Erol, Y. (2012). Yapay Döllenme Yöntemleri ve Taşıyıcı Annelik, (Birinci Baskı), Ankara: Yetkin Yayınları.
  9. Hakeri, H. (2020). Taşıyıcı Annelik Kurumuna Müsaade Edilerek Düzenlenmesine İlişkin Düşünceler”, (Birinci Baskı), Ankara: Aristo Yayınları.
  10. Gölcüklü, İ. (2021). Milletlerarası Taşıyıcı Anneliğe İlişkin Kararların Tanınması ve Tenfizi, Galatasaray Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 1, 835-865.
  11. Karakul, S. (2017). Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi Kararlarında Sağlık Hakkı, İstanbul Medipol Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 4(1), 17-58.
  12. Kayalı, D. (2024). Milletlerarası Taşıyıcı Annelik Sonucu Doğan Çocuğun Soybağına Uygulanacak Hukuk, Public And Private International Law Bulletin, 44(1), 221-252.
  13. Kök, E. (2022). Türk Hukukunda Taşıyıcı Anneliğe İlişkin Ortaya Çıkan Sorunlar ve Taşıyıcı Anneliğe İzin Verilmesi İçin Gerekli Düzenlemeler, Legal Hukuk Dergisi, 232, 1239-1290.
  14. Parlak-Börü, Ş. (2019). Aile Hukukunda Zor Bir Dönemeç: Karşılaştırmalı Hukuk Bakış Açısıyla Taşıyıcı Anneliğe İlişkin Güncel Gelişmeler, Public And Private International Law Bulletin, 39(1), 63-110.
  15. Şensöz-Malkoç, E. (2015). Uluslararası Taşıyıcı Annelik Sözleşmesinden Doğan İhtilaflarda Uygulanacak Hukuk, Public And Private International Law Bulletin, 35(2), 13-49.
  16. Tekdoğan-Bahçıvancı, I.S. (2019). Taşıyıcı Anneliğin Milletlerarası Özel Hukuk Boyutu: Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi Kararları Çerçevesinde Bir İnceleme, II. Uluslararası Kadın ve Hukuk Sempozyumu, (Birinci Baskı), Ankara: Türkiye Barolar Birliği Yayınları, 747-763.
  17. Türkmen, S.A. (2017). Milletlerarası Özel Hukukta Taşıyıcı Annelik, Milletlerarası Aile ve Çocuk Hukukuna İlişkin Seçilmiş Makaleler, Edt. Günsel Öztekin-Gelgel, Faruk Kerem Giray, (Birinci Baskı), İstanbul: Beta Yayınları, 137-189.
  18. Ulubay, G. (2024). Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi Kararları Kapsamında Sınır Ötesi Taşıyıcı Annelik Yöntemiyle Doğan Çocuğun Soybağının Kurulmasının Değerlendirilmesi, Erciyes Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 19(2), 885-903.
  19. Ünver, Y. (2020). Karşılaştırmalı Hukukta Tıp Hukukunda Güncel Gelişmeler, V. Uluslararası Sağlık Hukuku
  20. Kongresi, Edt. Yener Ünver, İ. Hamit Hancı, (Birinci Baskı), Ankara: Seçkin Yayınları, 15-33.
  21. Yakuppur, S. (2019). İleri Teknoloji Kullanarak Gerçekleştirilen Taşıyıcı Annelik, Toplumsal Cinsiyet ve Hukuk Cilt 1, Edt. Zeynep Özlem Üskül-Engin, (Birinci Baskı), İstanbul: Onikilevha Yayınları, 273-298.
  22. B) AİHM Kararları
  23. Mennesson v. Fransa Davası, Başvuru No. 65192/11, AİHM Basın Bildirisi
  24. (https://hudoc.echr.coe.int/fre#{%22itemid%22:[%22001-145389%22]}, E.T. 28.01.2026) Labassee v. Fransa Davası, Başvuru No. 65941/11, AİHM Basın Bildirisi
  25. (https://hudoc.echr.coe.int/eng#{%22itemid%22:[%22001-169173%22]}, E.T. 28.01.2026) Wagner v. Lüksemburg Davası, Başvuru No. 76240/01, AİHM Basın Bildirisi
  26. (https://hudoc.echr.coe.int/fre#{%22itemid%22:[%22001-81328%22]}, E.T. 28.01.2026) Negrepontis-Giannisis v. Yunanistan Davası, Başvuru No. 56759/08, AİHM Basın Bildirisi (https://hudoc.echr.coe.int/eng#{%22itemid%22: [%22001-104680%22]}, E.T. 28.01.2026) Paradiso ve Campanelli v. İtalya Davası, Başvuru No. 25358/12, AİHM Basın Bildirisi
  27. (https://hudoc.echr.coe.int/fre#{%22itemid%22:[%22001-170359%22]}, E.T. 28.01.2026) Foulon ve Bouvet v. Fransa Davası, Başvuru No. 9063/14 10410/14, AİHM Basın Bildirisi
  28. (https://hudoc.echr.coe.int/eng#{%22itemid%22:[%22001-165462%22]}, E.T. 28.01.2026) K.K. ve Diğerleri v. Danimarka Davası, Başvuru No. 25212/21, AİHM Basın Bildirisi
  29. (https://hudoc.echr.coe.int/fre#{%22itemid%22:[%22001-221261%22]}, E.T. 28.01.2026) Evans v. Birleşik Krallık Davası, Başvuru No. 6339/05, AİHM Basın Bildirisi
  30. (https://hudoc.echr.coe.int/fre#{%22itemid%22:[%22001-80046%22]}, E.T. 28.01.2026)
  31. S.H. ve Diğerleri v. Avusturya Davası, Başvuru No. 57813/00, AİHM Basın Bildirisi
  32. (https://hudoc.echr.coe.int/fre#{%22itemid%22:[%22001-107325%22]}, E.T. 28.01.2026) D. ve Diğerleri v. Belçika Davası, Başvuru No. 29176/13, AİHM Basın Bildirisi
  33. (https://hudoc.echr.coe.int/eng#{%22itemid%22:[%22001-155182%22]}, E.T. 28.01.2026)