KaydedilenlerDerginizi ekleyin

Dergiler / Artuklu Akademi / 2026 / Cilt: 12 Sayı: 1

Cem Sultan’ın Farsça Divan’ında Yer Alan Ayet İktibasları ile Diğer Söz Sanatları

Verse Quotations and Other Figures of Speech in Cem Sultan's Persian Divan

Ahmet Kara(BATMAN ÜNİVERSİTESİ, İSLAMİ İLİMLER FAKÜLTESİ)0000-0003-1082-417X
Sayfa
309–331
Yayın Tarihi
2025-06-30
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Bu çalışmada Cem Sultan’ın Farsça Divanı incelenip iktibas edilen ayetler tespit edilerek bu ayetlerin geçtiği şiirler üzerinden bir çalışma yapılmaya gayret edilecektir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:İnsanlık tarihi boyunca yazının bir dil aktarımı olarak kullanılmaya başlanmasından itibaren insanoğlunun duygu ve düşüncelerini ortaya koymasında istifade ettiği araçlardan biri de şiir olmuştur.
📊
Temel Bulgular & Veri:Şiir de bu tesiri daha etkili hâle getirmek amacıyla ayetlerden istifade edildiği görülmektedir.
💡
Sonuç & Katkı:Bu çalışmada Cem Sultan’ın Farsça Divanı incelenip iktibas edilen ayetler tespit edilerek bu ayetlerin geçtiği şiirler üzerinden bir çalışma yapılmaya gayret edilecektir.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Cem Sultan · Farsça Divan · İktibas

Özet

İnsanlık tarihi boyunca yazının bir dil aktarımı olarak kullanılmaya başlanmasından itibaren insanoğlunun duygu ve düşüncelerini ortaya koymasında istifade ettiği araçlardan biri de şiir olmuştur. Şiir de bu tesiri daha etkili hâle getirmek amacıyla ayetlerden istifade edildiği görülmektedir. Tarih boyunca şairlerin kutsal kitaplardan istifade ettikleri ve bu kitaplara atıfta bulundukları anlaşılmaktadır. Müslüman coğrafyalarda yaşayan şairler de sözlerini daha etkili hâle getirmek için Kuran’daki ayetleri şiirlerinde kullanmaya özen göstermişlerdir. Diğer bütün şairlerde olduğu gibi şiirlerinde ayetlerden yararlanan ve şiir yazmakta oldukça güçlü bir kaleme sahip olduğu bilinen Cem Sultan hem Türkçe hem de Farsça divanı olan bir şairdir. Siyasi durumuna rağmen Cem Sultan’ın edebî yönü ve sanatsal yapısı gayet zengindir. Cem Sultan hem Türkçe hem de Farsça şiirlerinde hayatı boyunca başına gelen sorunları da aktarmaktadır. Bu çalışmada Cem Sultan’ın Farsça Divanı incelenip iktibas edilen ayetler tespit edilerek bu ayetlerin geçtiği şiirler üzerinden bir çalışma yapılmaya gayret edilecektir.

Abstract

Since the advent of written language, poetry has served as a fundamental medium for the articulation of human emotions and thoughts. To enhance the expressive power of their works, poets have historically employed verses, often drawing inspiration from sacred texts. Those writing within Muslim-majority regions, in particular, frequently incorporated Quranic verses into their poetry to lend greater depth and resonance to their words. Cem Sultan, a distinguished poet renowned for his mastery of verse, composed both Turkish and Persian divans. Despite his tumultuous political life, his literary and artistic contributions remain profoundly significant. Through his poetry in both languages, Cem Sultan reflects the personal and societal struggles he encountered. This study focuses on an analysis of Cem Sultan’s Persian Divan, identifying cited Quranic verses and examining their contextual and stylistic functions within his poetic compositions.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Kara, A. (2025). Cem Sultan’ın Farsça Divan’ında Yer Alan Ayet İktibasları ile Diğer Söz Sanatları. Artuklu Akademi, Cilt: 12 Sayı: 1, 309–331. https://doi.org/10.34247/artukluakademi.1646848

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (45)

  1. Albayrak, Nurettin. “Cem”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 7/279-280. İstanbul: TDV Yayınları, 1983. Aynur, Hatice. “Cem Şairleri”. İlmî Araştırmalar 9 (2000), 33-43.
  2. Babaarslan, Giyasi. “Cem Sultan’ın Türkçe Divanı’nda Bulunmayan Bazı Şiirleri”. Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Türkoloji Dergisi 24/2 (2020), 55-116.
  3. Bahadıroğlu,Yavuz. Cem Sultan (I), Cem Sultan'in Gurbet Sürgünü (II). İstanbul: 1986.
  4. Başçı, Nezahat. “Cem Sultan’ın Farsça Divanında Anâsır-ı Şehnâme”. Doğu-Batı Ekseninde Dil ve Edebiyat Yazıları. Editörler: Dr. Ceylan Mollamehmetoğlu Çekici, Dr. Mitat Çekici. 199-223. İstanbul: Eğitim Yayınevi, 2022.
  5. Batislam, H. Dilek. Cem Sultan’ın Mürâca‘aları”. Ahmet Atillâ Şentürk Armağanı. Ed. Ahmet Kartal ve Mehmet Mahur Tulum. 143-158. İstanbul: Akademik Kitaplar, 2013.
  6. Bayatî, Hasan b. Mahmûd. “Câm-ı Cem-âyîn” (Sadeleştiren: Kırzıoğlu, F.), Osmanlı Tarihleri I. 371-403. İstanbul: 1949.
  7. Baysun, M. Cavid. Cem Sultan, Hayatı ve Şiirleri. İstanbul: A. Halit Kit., 1946.
  8. Beşirov, K. Gurbetnâme-i Sultan Cem (Giriş-İnceleme-Metin-Sözlük). İstanbul: İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2001.
  9. Çakmak, A. S. Sultan Cem Divanı’nın Psikolojik Tahlili. Elazığ: Fırat Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2000.
  10. Canım, Rıdvan. “Cem Sultan”. Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü (TEİS), Erişim 15.01.2025 http://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/cem-sultan.
  11. Çınar, Bekir. “Geleneğe Direnen Bir Şair ve Şiiri: Cem Sultan’ın Frengistan Kasidesi”. Turkish Studies International Periodical For the Languages, Literature and History of Turkish orTurkic, Fall, 2/4, (2007), 274- 282.
  12. Çopur, Emel Narçacıgil. “İktibas Sanatı ve Mazmun”. Hikmet Akademik Edebiyat Dergisi 10, (2019), 177.
  13. Durmuş, İsmail. “İktibâs”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 22/52. İstanbul: TDV Yayınları, 2000.
  14. Engin, Sedat. Cem Sultan’ın Türkçe Divânı’nın Tahlili. Adana: Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Türk Dili ve Edebiyatı Anabilim Dalı, Yüksek Lisans Tezi, 2006.
  15. Eravcı, H. Mustafa. “Kitab-ı Cem Sultan ve Güney Batı Avrupa”. Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi IX/I, (2007), 1-10.
  16. Ersoylu, İ. Halil. Cem Sultan’ın Türkçe Divanı. Ankara: TDK Yayınları, 2013.
  17. Ertaylan, İsmail Hikmet. Sultan Cem. İstanbul: Milli Eğitim Basımevi, 1951.
  18. Galatto, Aldo. "Venedik Devlet arşivinde Osmanlı Şehzadesi Cem'le İlgili Belgeler". Çev.M.Şakiroğlu, Tarih ve Toplum 5/30, (1986), 19-34.
  19. Horata, Osman. “Cem Şairleri: Bir Kader Birliğinin Anatomisi”. Bilig 15, (2000), 91- 109.
  20. Horata, Osman. “Vâkıât-ı Sultan Cem’de Batı Kültürü Hakkında Bazı Egzotik Dikkatler”. Millî Folklor Kış, LII, (2001), 72-78.
  21. İpekten, Halûk. Divan Edebiyatında Edebî Muhitler. İstanbul: MEB Yayınları, 1996.
  22. İsen, Mustafa. Cem Şairleri, Ötelerden Bir Ses Divan Edebiyatı ve Balkanlarda Türk Edebiyatı Üzerine Makaleler. Ankara: Akçağ Yayınları, 1997.
  23. Kafadar, Cemal. “Cem Sultan-Bayezid mücadelesinin öteki yüzü”. (Görüşmeci: Kansu Şarman, Görüşme Transkripsiyonu), Atlas Tarih 48, Ağustos – Eylül, (2017), 48-61.
  24. Kalpaklı, Mehmet. “Bahtsız Şehzâde’nin Bahtsız Divan’ı: Cem Sultan’ın Türkçe Divan’ı Neşri Üzerine Notlar”. Kebikeç 7-8, (1999), 34.
  25. Kara, Mustafa. "Vefatının 500. Yıldönümünde Gurbette Garip Bir Şair". Dergâh 66, (1995), 22.
  26. Karabıyık, Edibali. “Cem Sultan’ın Muhiti ve Cem Şairleri”. Cem Sultan ve Dönemi. Editörler: Bilal Kemikli-Olcay Kocatürk, 93-101, Bursa:Bursa Osmangazi Belediyesi Yayınları, 2018.
  27. Karaca, Nesrin Tağızade. “Batılı Üç Eserde Romantik Kurban Cem Sultan”. Bilig Kış, XXXVI, (2006), 167-186.
  28. Kur’an-ı Kerim Meâli, çev. Halil Altuntaş - Muzaffer Şahin. Ankara: Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları, 12. Baskı, 2011.
  29. Kut, Günay. “Cem Sultan”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 7/284-286. İstanbul: TDV Yayınları, 1993. Külekçi, Numan. Edebî Sanatlar. Ankara: Akçağ Yayınları, II. Baskı, 1999.
  30. Morris, Roderick C. Cem Sultan, Bir Saray İspiyoncusunun Anıları. Çev.Hakan Türkkuşu, İstanbul, 1997. Mutefçiyeva, Vera. Cem Sultan Olayı. çev. N. Yılmaer, İstanbul, 1971.
  31. Nalçacıgil Çopur, Emel. “İktibas Sanatı ve Mazmun”. Hikmet-Akademik Edebiyat Dergisi 10, (2019), 165-179.
  32. Okur, Münevver. Cem Sultan Hayatı ve Şiir Dünyası. Kültür Bakanlığı Yayını, Ankara: Türk Tarih Kurumu Basımevi, 1992.
  33. Okur-Meriç, Münevver. Sultan Cem Hayatı-Esareti-Edebî Kişiliği Eserleri-Şiirleri. Ankara: Kişisel Yayın, 2006.
  34. Okur Meriç, Münevver. “Meşâ’irü’ş-Şu’arâ’da Sultan Cem’le İlgili Yanlış Bilgiler”. Divan Edebiyatı Araştırmaları Dergisi 4, (2010), 59-66.
  35. Saraç, M.Yekta. İktibas Klâsik Edebiyat Bilgisi- Belâgat. İstanbul: Gökkubbe Yayınları, 2006.
  36. Sarıkaya, Meliha Yıldıran. “Teşbih”. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, 40/557-558. İstanbul: TDV Yayınları, 2011.
  37. Şakiroğlu, Mahmut. H. “Cem Sultan” Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 7/284-286. İstanbul: TDV Yayınları, 1993.
  38. Tokmak, A. N. Der Sahil-i Gam (On The Shore of Grief) Mecmua-yı Eş‘ar-ı -Divan-ı Farisî-i- Cem Sultan. Tahran: Müessese-i Ferhengî-i Eko (Eco Cultural Institute), 1386.
  39. Tokmak, A. N. Dîvan Edebiyâtı, Muhtasar, Örnekli, Sözlüklü. İstanbul: Demavend Yayınları, 2018.
  40. Uzun, Mustafa İsmet. “İktibas” Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 22/52-54. İstanbul: TDV Yayınları, 2000.
  41. Uzun, Mustafa İsmet. “Telmih”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 40/408-409. İstanbul: TDV Yayınları, 2011.
  42. Uzun, Mustafa İsmet. “Yed-i Beyzâ”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 43/377-378. İstanbul: TDV Yayınları, 2013.
  43. Yavuz, K. “Frengistan’da ağlayan bir şair: Ölümünün 515. Yılında Cem Sultan”. Türk Dili ve Edebiyatı Dergisi 40, (2011), 271-308.
  44. Yazar, Sadık. “Bir tercüme metni olarak Cem Sultan’ın Cemşîd u Hurşîd mesnevisine dair bazı dikkatler”. Cem Sultan ve Dönemi. Ed.: B. Kemikli-O. Kocatürk, 139-169, Bursa: Bursa Osmangazi Belediyesi Yayınları, 2018.
  45. Yıldırım, Yusuf. “Cem Sultan’ın Hayatı”. Cem Sultan ve Dönemi. Ed. Bilal Kemikli-Olcay Kocatürk, 67, Bursa: Bursa Osmangazi Belediyesi Yayınları, 2018.