Dergiler / Tarih Araştırmaları Dergisi / 2010 / Cilt: 29 - Sayı: 47

Osmanlı İlmiyye Bürokrasisinde Merkez-Çevre İletişimine Dair Sorunlar (XVI. Yüzyıl)

Communication Problems Between Center and Periphery within the Ottoman Ulema (Learned) Bureaucracy in the 16th Century

Sayfa
157–176
Yayın Tarihi
2010-05-01
DOI
—
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Yanlış bildirimlerin kadıaskerliğe ulaşan bildirimler içerisinde % 2’lik oranın üzerine çıkmaması, merkezî yapının zamanın teknolojik ve haberleşme şartlarına göre kurulması ve örgütün işleyişindeki önemli bir başarı oranının yakalanmasıyla açıklanabilir

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:XVI. yüzyılda, Osmanlı Devlet örgütünün diğer birimlerinde olduğu gibi ilmiyye bürokrasisinde de merkezî bir yapı mevcuttu.
📊
Temel Bulgular & Veri:Bu gerçek dışı bildirimler merkez ile çevrenin bürokratik koordinasyonunu zedelemekte ve ilmiyye zümresinin istihdam ve hareketini de olumsuz etkilemekte idi.
💡
Sonuç & Katkı:Yanlış bildirimlerin kadıaskerliğe ulaşan bildirimler içerisinde % 2’lik oranın üzerine çıkmaması, merkezî yapının zamanın teknolojik ve haberleşme şartlarına göre kurulması ve örgütün işleyişindeki önemli bir başarı oranının yakalanmasıyla açıklanabilir
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Osmanlı Devleti · İlmiyye Zümresi · Kadı

Özet

XVI. yüzyılda, Osmanlı Devlet örgütünün diğer birimlerinde olduğu gibi ilmiyye bürokrasisinde de merkezî bir yapı mevcuttu. İlmiyye örgütü içerisinde merkezde şeyhülislâm ve kadıaskerler; çevrede kadılar, müderrisler ve müftüler görev yapmaktaydılar.Merkez ve çevre arasında kurulan iletişim ağı ise sistemin işleyişinin önemli bir parçasıydı. Uygulanan merkezî yapı, taşradan ulemâyla ilgili haksız isnadların gelmesi, yanlış feragat ve vefat bildirimlerinin yapılması gibi merkez ve çevre arasında iletişim problemlerine de sebep olmaktaydı. Bu gerçek dışı bildirimler merkez ile çevrenin bürokratik koordinasyonunu zedelemekte ve ilmiyye zümresinin istihdam ve hareketini de olumsuz etkilemekte idi. Gerçek dışı bu bildirimlerin sıklık durumunun incelenmesi ise devletin kurmuş olduğu merkezî sistemin fonksiyonelliğinin ve başarısının tespiti açısından önemlidir. Yanlış bildirimlerin kadıaskerliğe ulaşan bildirimler içerisinde % 2’lik oranın üzerine çıkmaması, merkezî yapının zamanın teknolojik ve haberleşme şartlarına göre kurulması ve örgütün işleyişindeki önemli bir başarı oranının yakalanmasıyla açıklanabilir

Abstract

In the 16th century the ulema bureaucracy consisted of a centralized structure as the rest of the units of the Ottoman State. Seyhulislam and kadiaskers were appointed in the center, while cadis, muderrises and muftis conducted their duties in the outer skirts in the learned organization. Communication network existed between the center and periphery is an important part of functionality of system. The existing centralized structure constituted a basis for communication problems as wrongful accusations concerning the ulema made from the rural region and wrong declarations of renunciation and death. As these factitious assertions brought harm to the bureaucratic coordination between the center and periphery, they had also an adverse effect on the employment and actions of the ulema class. The analysis of these factitious assertions and their relative frequency is an important determinant of functionality and success of state-produced centralized structure. The fact that these problems did not exceed a ratio of 2% amongst those accusations made to the kadiasker is important because it shows how the centralized structure was established appropriate to the technology and communication requirements of the time and that a significant rate of success was witnessed on the working of the organization

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

BEYAZIT, Y. (2010). Osmanlı İlmiyye Bürokrasisinde Merkez-Çevre İletişimine Dair Sorunlar (XVI. Yüzyıl). Tarih Araştırmaları Dergisi, Cilt: 29 - Sayı: 47, 157–176. https://ajindex.com/articles/105225

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (14)

  1. Bâb-ı Meşîhat Şeyhülislâmlık Arşivi, Rumeli Kadıaskerliği Ruznâmçeleri, Nr.179/2, 180/3, 181/4, 182/5. Nuruosmaniye Kütüphanesi, Rumeli Kadıaskerliği Ruznâmçeleri, Nr. 5193/2, 5193/4. B. Basılı Arşiv Kaynakları, Kaynak ve Araştırma Eserler Numaralı Mühimme Defteri (973/1565-1566), Başbakanlık Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü yay., Ankara 1994.
  2. AKÖZ, Alaeddin, Kanunî Devrine Ait 939-941/1532-1535 Tarihli Lârende (Karaman) Şer‘iye Sicili, Konya 2004. AYDIN Suavi, “Paradigmada Tarihsel Yorumun Sınırları: Merkez-Çevre Temellendirmeleri Üzerinden Düşünceler”, Toplum ve Bilim, S.105, 2006, s.70-95.
  3. BEYAZIT, Yasemin, Osmanlı İlmiyye Tarîkinde İstihdam ve Hareket: Rumeli Kadıaskerliği Ruznâmçeleri Üzerine Bir Tahlil Denemesi, Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Yayımlanmamış Doktora Tezi, Ankara 2009. ÇETİN Atilla, “Halil Rifat Paşa”, DİA,, C.15, İstanbul 1997.
  4. DEVELLİOĞLU, Ferit, Osmanlıca-Türkçe Lugat, Ankara 1995.
  5. ERGENÇ, Özer, Osmanlı Klasik Dönemi Kent Tarihçiliğine Katkı XVI.Yüzyılda Ankara ve Konya, Ankara Enstitüsü Vakfı Yay., Ankara 1995. Fatih Sultan Mehmed Kanunnâme-i Âli Osman (Tahlil ve Karşılaştırmalı Metin), Haz.Abdülkadir Özcan, Kitabevi yay., İstanbul 2003.
  6. HEPER, Metin “Osmanlı Siyasal Hayatında Merkez-Kenar İlişkisi”, Toplum ve Bilim, Bahar- Yaz 1980, s.3-35.
  7. HEYD, Uriel, Studies In Old Ottoman Criminal Law, Oxford 1973.
  8. İNALCIK, Halil, “Şikayet Hakkı: ‘Arz-i Hal ve Arz-i Mahzarlar”, Osmanlı’da Devlet, Hukuk, Adâlet, Eren yay.,İstanbul 2000, s.49-71. ________________, Osmanlı İmparatorluğu Klasik Çağ, Çev. Ruşen Sezer, Yapı Kredi Yay., İstanbul 2003. _____________, “Kazasker Ruznamçe Defterine Göre Kadılık”, Çev. Bülent Arı, Adalet Kitabı, Ankara 2007, s. 117-137. _____________, Devlet-i ‘Aliyye Osmanlı İmparatorluğu Üzerine Araştırmalar-I, Türkiye İş Bankası yay., İstanbul 2009.
  9. İPŞİRLİ, Mehmet, “Osmanlı Devleti’nde Kazaskerlik (XVII. Yüzyıla Kadar)”, Belleten, C.LXI, S.232, Aralık 1997, s.597-699.
  10. KARAL, Enver Ziya, Osmanlı Tarihi, C.VIII, TTK Yayını, Ankara 1995.
  11. KOÇİ Bey Risalesi, Haz. Yılmaz Kurt, Akçağ Yay., Ankara 1998.
  12. KURT, Yılmaz, “Osmanlı Taşra Bürokrasisi ve Belge Üretimi”, A Comparative Study of Historical Archives Among Several Nations Annual Report, Tokyo 2007, s.77-94.
  13. KÜTÜKOĞLU, Mübahat S., Osmanlı Belgelerinin Dili (Diplomatik), Kubbealtı Akademisi Kültür ve Sanat Vakfı yay., İstanbul 1994.
  14. MARDİN, Şerif, “Türk Siyasasını Açıklayabilecek Bir Anahtar: Merkez-Çevre İlişkileri”, Türkiye’de Toplum ve Siyaset Makaleler I,