Dergiler / Arış Dergisi / 2026 / Sayı: 14

20. YÜZYILA AİT BİR GRUP GÖRDES HALISININ MOTİF ÖZELLİKLERİNE DAİR DEĞERLENDİRMELER

Çiğdem Karaçay(Hitit Üniversitesi / Güzel Sanatlar Tasarım ve Mimarlık Fakültesi)0000-0002-0218-4785
Sayfa
52–64
Yayın Tarihi
2019-06-25
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Arşivde yapılan araştırmalar neticesinde, sütunlu ya da marpuçlu olarak bilinen Gördes halılarından geliştiğini düşündüğümüz 20. yüzyıla ait yedi adet halı tespit edilmiştir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Bu makale, Ankara Vakıf Eserleri Müzesi Koleksiyonu’nda yer alan, 20. yüzyıla ait bir grup Gördes halısının motif ve kompozisyon özelliklerini tanıtmayı ve klasik şemanın dışında bir tasarıma sahip bu örneklerde görülen değişimin nedenlerini ortaya koymayı amaçlamaktadır.
📊
Temel Bulgular & Veri:Arşivde yapılan araştırmalar neticesinde, sütunlu ya da marpuçlu olarak bilinen Gördes halılarından geliştiğini düşündüğümüz 20. yüzyıla ait yedi adet halı tespit edilmiştir.
💡
Sonuç & Katkı:Bir yanda Anadolu halısının sanatsal kimliğinden sıyrılıp ticari bir meta olarak görülmeye başlanması diğer yanda kaybettiği değeri kazandırmak adına yeni tarz halı üretiminin devlet tarafından teşviki bu halıların motif ve kompozisyon özelliklerinin şekillenmesinde etkili olmuştur.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Halı · Batı Anadolu · Gördes

Özet

Bu makale, Ankara Vakıf Eserleri Müzesi Koleksiyonu’nda yer alan, 20. yüzyıla ait bir grup Gördes halısının motif ve kompozisyon özelliklerini tanıtmayı ve klasik şemanın dışında bir tasarıma sahip bu örneklerde görülen değişimin nedenlerini ortaya koymayı amaçlamaktadır. Çalışma, Vakıflar Genel Müdürlüğü’nden gerekli izinler alındıktan sonra Ankara Vakıf Eserleri Müzesi’nde arşiv taraması yöntemiyle yürütülmüştür. Arşivde yapılan araştırmalar neticesinde, sütunlu ya da marpuçlu olarak bilinen Gördes halılarından geliştiğini düşündüğümüz 20. yüzyıla ait yedi adet halı tespit edilmiştir. Araştırma konumuzu oluşturan bu halıların envanter numaraları verilmiş, motif ve kompozisyon özellikleri etraflıca tanıtılmıştır. Sütunlu (Marpuçlu) Gördes halılarının mihrap zemininde birer motif olarak yer alan sütunlar, bu örneklerde halı zemininde yer alan ve mihrap kemerini taşıyan sütunlar olarak tasvir edilmiştir. Bunun yanı sıra farklı formda tasarlanmış mihrap kemerleri, mihrap zeminini süsleyen stilize çiçek ve yaprak motiflerden oluşmuş iri çiçek demetleri, mihrabın altında yer alan bahçe kompozisyonu, mihrap köşeliklerinde tasvir edilen yaprak motiflerinin üslup bütünlüğü ve yeni motiflere yer verilen bordürleri ile bu örnekler farklı bir beğeninin ürünüdür. Bir yanda Anadolu halısının sanatsal kimliğinden sıyrılıp ticari bir meta olarak görülmeye başlanması diğer yanda kaybettiği değeri kazandırmak adına yeni tarz halı üretiminin devlet tarafından teşviki bu halıların motif ve kompozisyon özelliklerinin şekillenmesinde etkili olmuştur.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Karaçay, Ç. (2019). 20. YÜZYILA AİT BİR GRUP GÖRDES HALISININ MOTİF ÖZELLİKLERİNE DAİR DEĞERLENDİRMELER. Arış Dergisi, Sayı: 14, 52–64. https://doi.org/10.34242/akmbaris.2019.122

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (14)

  1. Aslanapa, Oktay (2005). Türk Halı Sanatının Bin Yılı, İstanbul: İnkılap Kitabevi.
  2. Bilgin, F. Ülkü (1983). “Eski Gördes Seccadeleri”, Manisa Turizm Derneği, S. 4, s. 66-79.
  3. Butterweck, Georg-Orasch, Dieter (1986), Handbook of Anatolian Carpets, Wien: Im Eigenverlag.
  4. Caner, Şenay (1996). “Kula, Demirci ve Gördes Halılarında Form ve Anlam Sorunu”, Trakya Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Arkeoloji ve Sanat Tarihi Anabilim Dalı (yayımlanmamış yüksek lisans tezi), Edirne.
  5. Deniz, Bekir (1986). “Gördes Halıları”, Bilim Birlik Başarı, S. 45, s. 13-19.
  6. Deniz, Bekir (2000). Türk Dünyasında Halı ve Düz Dokuma Yaygıları, Ankara: Atatürk Kültür Merkezi Başkanlığı Yayınları.
  7. Gökmen, Ertan (2014). Osmanlı Dönemi Gördes Halıcılığı, Manisa: Celal Bayar Üniversitesi Yayınları.
  8. Günay, H. Mehmet (2012). “Vakıf”, TDV İslam Ansiklopedisi, Ankara: TDV İslam Araştırmaları Merkezi Yayınları.
  9. Formenton, Fabio. (1972). Oriental Rugs and Carpet, London: The Hamlyn Publishing Group Limited.
  10. Hawley, A. Walter (1970). Oriental Rugs Antique and Modern, New York: Dover Publications.
  11. Hopf, Albrecht (1962). Oriental Carpets and Rugs, London: Thames and Hudson.
  12. Kervan, Gülseren-Önel, Lütfi (2012). Konya Müzesi Halı Kataloğu I, Konya: Bahçıvanlar Basım Sanayi A.Ş.
  13. Öztürk, İsmail-Aydın, Öznur (1994). “Türk Halıcılığının Tarihsel Gelişimi ve Gördes Halıları”, Türkiyemiz, C. 24, S. 72, s. 1994, s. 22-36.
  14. Ürer, Harun (2013). Haneden Ticarethaneye Batı Anadolu Halıcılığı (1836-1935), İzmir: Ege Üniversitesi Basımevi.