Journals / The Journal of Turkic Language and Literature Surveys (TULLIS) / 2021 / Cilt: 6 - Sayı: 1

KIPÇAKÇADA SÜT VE SÜT ÜRÜNLERİ İLE İLGİLİ SÖZVARLIĞI

Pages
1–17
Publication Date
2021-04-30
DOI
—
🏛️Bibliographic metadata and full text access for this article are provided via DergiPark.
DergiPark Record ↗
✨

AI Summary & Key Takeaways

AI Insight
⚡ TL;DR(Too Long; Didn't Read)

Sözcük hakkında etimoloji sözlüklerinde yer alan görüşler de ayrıca sunulmuştur.

📌 3 Key Takeaways

🎯
Objective & Hypothesis:Kıpçakça 13-15. yüzyıllar arasında Karadeniz’in kuzeyinde (bugünkü Rusya, Ukrayna, Kafkaslar), Mısır ve Suriye’de yazı dili olarak kullanılmıştır.
📊
Key Findings & Data:Batı Türkçesinin kuzey grubuna mensup olmasına rağmen, 12. yüzyılda Kıpçakların Mısır’a köle olarak gitmelerinden dolayı, Mısır ve Suriye coğrafyasında da yayılma sahası bulmuş ve bu coğrafyada konuşulan dil Memluk Kıpçakçası olarak sınıflandırılmıştır.
💡
Conclusion & Impact:Sözcük hakkında etimoloji sözlüklerinde yer alan görüşler de ayrıca sunulmuştur.
🔬Design:Research Article
📍Scope:Comprehensive Sample
⚙️Variables:Kıpçakça · Süt Ürünleri · Çağdaş Kıpçakça

Özet

Kıpçakça 13-15. yüzyıllar arasında Karadeniz’in kuzeyinde (bugünkü Rusya, Ukrayna, Kafkaslar), Mısır ve Suriye’de yazı dili olarak kullanılmıştır. Batı Türkçesinin kuzey grubuna mensup olmasına rağmen, 12. yüzyılda Kıpçakların Mısır’a köle olarak gitmelerinden dolayı, Mısır ve Suriye coğrafyasında da yayılma sahası bulmuş ve bu coğrafyada konuşulan dil Memluk Kıpçakçası olarak sınıflandırılmıştır. Birçok eser Arapların Türkçeyi öğrenmelerini kolaylaştırmak amacıyla yazılmıştır. Yazılan eserlerin büyük çoğunluğu sözlük ve gramer kitaplarından oluşmaktadır. Türk kavimlerine hayvancılığın ön asyadan ve Harezm yoluyla girdiği ve hayvanları evcilleştiren ve geliştiren bölgelerin başında Orta Asya’nın geldiği bilinmektedir. Süt ürünlerinin sözvarlığının Türk boylarında değişiklik göstermesinin sebepleri olarak saklama koşullarının farklı olması, sütün cinsi, sütün diğer malzemelerle oranı, pişme biçimi olarak sayılabilir. Bu çalışmada süt ve süt ürünleriyle ilgili sözvarlığı tarihi Kıpçakça dönemine ait eserler aracılığıyla incelenmiş ve tarihi Türk dilleri ve çağdaş Kıpçakçadaki kullanım durumuna bakılmıştır. Karadeniz’in kuzeyinde latin harfli olarak tüccarlar için yazılmış olan Codex Cumanicus’ta süt ürünleri ile ilgili sözvarlığına rastlanılmadığından dolayı çalışma içinde sözlüğün ismi zikredilmemiştir. Çağatayca dönemine ait yalnızca sözlüklere bakılmış olup, sözcüğün edebi eserlerde geçip geçmediği bilgisine yer verilmemiştir. Sözcük hakkında etimoloji sözlüklerinde yer alan görüşler de ayrıca sunulmuştur.

🔖

Cite This Article

FINDIK, A. Ş. (2021). KIPÇAKÇADA SÜT VE SÜT ÜRÜNLERİ İLE İLGİLİ SÖZVARLIĞI. The Journal of Turkic Language and Literature Surveys (TULLIS), Cilt: 6 - Sayı: 1, 1–17. https://ajindex.com/articles/806842

📄 Full Text PDF Viewer

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

References (14)

  1. AĞAR, M.Emin (1986) Baytaratu’l-Vazıh, Yüksek Lisans Tezi, Marmara Ünv. Sosyal Bilimler Enstitüsü AĞAR, M.Emin (1989) Kitab-u fi’l-Fıkh bi-Lisani’t-Türki (İnceleme-Metin-Sözlük), Doktora Tezi, Marmara Ünv. Sosyal Bilimler Enstitüsü AKSAN, Doğan (2008)
  2. Türkçeye Yansıyan Türk Kültürü, Bilgi Yayınevi,
  3. İstanbul ARAT, R.R. (1979-1985) Kutadgu Bilig/Yusuf Has Hacib, TDK, Ankara ATA, Aysu (1997) Kısasü'l-Enbiya (Peygamber Kıssaları): Dizin/Burhanoğlu Kadı Nasiruddin, TDK, Ankara ATA, Aysu (1998) Nehcü’l-Feradis, Uştmahlarnıng Açuk Yolu, Dizin-Sözlük, TDK, Ankara 1998
  4. ATALAY, Besim (1945) Et-Tuhfetü’z-Zekiyye fi’l-Lugati’t-Türkiyye, TDK, Ankara ATALAY, Besim (1970)
  5. Abuşka Lugati veya Çağatay Sözlüğü, Ayyıldız Matbaası, Ankara ATALAY, Besim (1985-1986) Divanu Lugatı’t-Türk Tercümesi, C I-V, TDK, Ankara AYVERDİ, İlhan (2005) Kubbealtı Lugatı Misalli Büyük Türkçe Sözlük, C I-III, İstanbul BAMMATOV, Z.Z. (1969) Kumıksko Russkiy Slovar’, Moskva BASKAKOV, N.A. (1963) Nogaysko Russkiy Slovar’, Moskva BASKAKOV, N.A., S.M Szapzal, A. Zajaczkowski (1974) Karaimsko-Russko-Pol’skiy Slovar’, Moskva - (1958) Başkirsko-Russkiy Slovar’, Moskva BATTAL, Abdullah (1934)
  6. İbnü-Mühenna Lugati, Devlet Matbaası, İstanbul BEKTAEV, Kaldıbay (2001) Kazaksko Russkiy Slovar’ BERTA, Arpad (1996) Deverbale Wortbildung im Mittelkiptschakischen-Türkischen, Wiesbaden 1996
  7. BOROVKOV, A.K. (2002) Orta Asya’da bulunmuş Kur’ân tefsirinin söz varlığı (XII.-XIII. yüzyıllar), Çev. H.İ. Usta, TDK, Ankara CAFEROĞLU, Ahmet (1931)
  8. Abu Hayyan, Kitab al-İdrak li-lisan al-Atrak, İstanbul CAFEROĞLU, Ahmet (2011)
  9. Eski Uygur Türkçesi Sözlüğü, TDK, Ankara CLAUSON, Sir Gerard (1972) An Etymological Dictionary of Pre-Thirteenth Century Turkish, Oxford - (1960) Muhammad Mahdi Xān, A Persian Guide to the Turkish Language, GMS, New Series XX, London COURTEILLE, Pavet de (1870) Dictionnaire Turc-oriental, Paris ÇAĞBAYIR, Yaşar (2007) Ötüken Türkçe Sözlük, 5c., Ötüken Neşriyat, İstanbul DELİCE, İbrahim (2003)
  10. Hulasa Okçuluk ve Atçılık, Kitabevi Yayınları, İstanbul 2003
  11. DOERFER, Gerhard (1963-1975) Türkische und Mongolische Elemente im Neupersischen, 4c., Wiesbaden DS: (1993) Türkiye’de Halk Ağzından Derleme Sözlüğü, XI C., TDK, Ankara ERDAL, Marcel (1991)
  12. Old Turkic Word Formation, A Functional Approach to the Lexicon, C. I-II, Wiesbaden EREN, Hasan (1999)
  13. Türk Dilinin Etimolojik Sözlüğü, Bizim Büro Basımevi, Ankara GABAIN, A. Maria (2007)
  14. Eski Türkçenin Grameri, Çev. Mehmet Akalın, TDK, Ankara IŞITMAN, İ.R. (1941) Muhakem