Journals / Dicle Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi / 2022 / Sayı: 31

HATİBZÂDE MUHYİDDİN EFENDİ’NİN HAŞİYE-İ TECRÎD ESERİNE GÖRE UMÛR-I ÂMME ANLAYIŞI

Necmi Derin(DİCLE ÜNİVERSİTESİ)0000-0002-9932-3867
Pages
590–604
Publication Date
2022-10-26
DOI
—
🏛️Bibliographic metadata and full text access for this article are provided via DergiPark.
DergiPark Record ↗
✨

AI Summary & Key Takeaways

AI Insight
⚡ TL;DR(Too Long; Didn't Read)

Bu çalışmada bu geleneğin on beşinci yüzyıl temsilcilerinden olan ve Osmanlı dönemi saygın kelamcıları arasında kabul edilen Hatizâde Muhyiddin Efendi’nin Umûr-ı Âmme konusunu ele alış biçimi üzerinde durulacaktır.

📌 3 Key Takeaways

🎯
Objective & Hypothesis:Umûr-ı Âmme bahsi, İslam dünyasında felsefe ile kelam geleneklerini aynı zeminde buluşturan en önemli problem alanlarına işaret eder.
📊
Key Findings & Data:Zira bu dönemde özellikle felsefe ve kelam gelenekleri arasında en ciddi tartışma konularının başında ontolojik problemler gelir.
💡
Conclusion & Impact:Bu çalışmada bu geleneğin on beşinci yüzyıl temsilcilerinden olan ve Osmanlı dönemi saygın kelamcıları arasında kabul edilen Hatizâde Muhyiddin Efendi’nin Umûr-ı Âmme konusunu ele alış biçimi üzerinde durulacaktır.
🔬Design:Experimental Field Trial
📍Scope:Comprehensive Sample
⚙️Variables:Hatizâde Muhyiddin Efendi · Umûr-ı Âmme · Varlık

Özet

Umûr-ı Âmme bahsi, İslam dünyasında felsefe ile kelam geleneklerini aynı zeminde buluşturan en önemli problem alanlarına işaret eder. Zira bu dönemde özellikle felsefe ve kelam gelenekleri arasında en ciddi tartışma konularının başında ontolojik problemler gelir. Mutekaddimun dönem kelamında da nispeten metafizik problemler üzerinde durulduğu doğruysa da kelam düşüncesini asıl şekillendiren husus metafiziğin teoloji bahisleri olmuştur. Ancak Gazali’nin de etkisiyle özellikle muteahhirin dönem kelamcıları arasında kelam metinlerinin başında Umûr-ı Âmme bahsinin ele alındığı görülür ki bu teolojiden daha genel bir anlam bütünlüğüne işaret eder. Bunda bir taraftan İbn Sînâ’nın metafizikte ortaya koyduğu ve teolojik problemleri de kapsayacak şekilde tek bir sistem halinde sunduğu sistematik varlık anlayışının doyuruculuğu etkiliyken diğer taraftan Gazali’nin de itiraf ettiği üzere mütekellimlerin ortaya koyduğu metodolojinin yeterli olmadığına dair kanaat etkili olmuş olabilir. Nitekim ilk dönem kelam eserlerinde öne sürülen yöntemlerin eserin devamında takip edilmemesi de bunu doğrular niteliktedir. Bu şekilde Fahreddin Râzî sonrası kelam geleneğinin ilk tartışma konusu haline gelen Umûr-ı Âmme tartışmaları, uzun yıllar boyunca kelam eserlerinde bir gelenek haline gelmiştir. Bu çalışmada bu geleneğin on beşinci yüzyıl temsilcilerinden olan ve Osmanlı dönemi saygın kelamcıları arasında kabul edilen Hatizâde Muhyiddin Efendi’nin Umûr-ı Âmme konusunu ele alış biçimi üzerinde durulacaktır.

🔖

Cite This Article

Derin, N. (2022). HATİBZÂDE MUHYİDDİN EFENDİ’NİN HAŞİYE-İ TECRÎD ESERİNE GÖRE UMÛR-I ÂMME ANLAYIŞI. Dicle Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, Sayı: 31, 590–604. https://ajindex.com/articles/656189

📄 Full Text PDF Viewer

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

References (28)

  1. Apaydın, Y. (2019). Metafiziğin Meselesini Temellendirmek
  2. Erünsal, İ. E. (1980/1981). Fatih Devri Kütüphaneleri ve Molla Lütfî Hakkında Birkaç Not. İstanbul Ü. Edebiyat Fakültesi Tarih Dergisi, sayı: 33
  3. Erünsal, İ. E. (2018). Molla Lütfî: Hakkındaki İthamlar Ve Şikâyet Mektupları. Türklük Araştırmaları Dergisi
  4. Fahreddin er-Râzî. (ts.) Muhassalu efkâri’l-mütekaddimin ve’l-müteahhırin mine’l-ulema. Birlikte: Nasîrüddîn Tûsî, Telhisü’l-muhassal
  5. Fârâbî. (2008). Kitâbu’l-Burhân. çev: Ömer Türker - Ö. Mahir Alper, Litera Yayıncılık
  6. Gökyay, O. Ş. & Özen, Ş. "Molla Lutfi" DİA, XXX.
  7. Günaydın, S. (2020). Eserleri Tanıtımı ve Tecrîd Literatürü, İsfahânî, Tesdîdü'l-kavâid fî şerhi Tecrîdi'l Akâid.
  8. Günaydın, S. (2016). Nasîruddîn et-Tûsî’nin Tecrîdu’l-İ’tikâd’ı Üzerine Oluşan Şerh-Hâşiye Literatürü: Türkiye Yazma Eser Kütüphanelerinden Bir Bakış, Türkiye Araştırmaları Literatür Dergisi,, cilt: XIV.
  9. Hatibzâde. (1927). Hâşiye alâ Hâşiyeti’t- Tecrîd
  10. Hatibzâde Muhyiddin Efendi. (725). Hâşiye alâ Tecrîdi’l-akâid
  11. İbn Sînâ. (2006) İşaretler ve Tembihler. çev: Ömer Türker, Litera Yayıncılık
  12. İbn Sînâ. (2006) Kitâbu’ş-Şifâ-Burhan. çev: Ömer Türker, Litera Yayıncılık
  13. İbn Sînâ. (1992). Necât, thk. Abdurrahman Umeyre
  14. İbnü’l-Mutahhar el-Hillî. (1430). Keşfü’l-murad fî şerhi Tecrîdi’l-itikâd, nşr. Hasan Hasanzâde Âmul Kâdî Abdülcebbâr. Muğnî XI
  15. Kutbeddin Râzi. (1303). Levâmiu’l-esrâr fi şerh-i metâliu’l-envâr
  16. Mahmûd b. Abdurrahmân el-İsfahânî. (2020). Tesdîdü'l-kavâid fî şerhi Tecrîdi'l Akâid
  17. Maraş, İ. (1992). Molla Lütfî'nin Felsefi ve Kelami Görüşleri. Ankara Ü. Sosyal Bilimler Enstitüsü, Basılmamış Yüksek Lisans Tezi
  18. Nasıreddin Tûsî. (1988). Esasü’l-iktibas, thk. Hasan Şâfî-Muhammed Said Cemaleddin
  19. Nasîrüddîn Tûsî. (1407). Tecrîdü’l-i’tikâd. thk: Muhammed Cevâd Hüseynî Celâlî
  20. Derin, N. (2016). İslam Düşüncesinde Zihnî Varlık Problemi
  21. Seyyid Şerif Cürcânî. (2015). Şerhu’l-Mevâkıf. çev. Ömer Türker, Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı Yayınları
  22. Sipâhîzâde Mehmed Efendi. (ts.). Enmûzecü’l-fünûn fi’l-ma‘arifi’l-‘amme, Sipâhîzâde, (Süleymaniye/İsmihan Sultan Ktp no: 303).
  23. Ebü’l-Feth Taceddin Muhammed b. Abdülkerim Şehristânî. (ts.). Nihâyetü’l-İkdâm fi İlmi’l-Kelâm, nşr. Alfred Guillaume
  24. Şemseddin İsfahânî. (2012). Tesdîdü’l-kavâid fi şerhi Tecridi’l-akâid, Halid b. Hammâd el-Advânî
  25. Şirinov, A. (2011). Nasîrüddîn Tûsî’de Varlık ve Ulûhiyyet
  26. Taşköprülüzade. (2007). eş-Şakâiku'n-Nu'mâniyye fî ulemâi’d-Devleti’l-Osmâniyye, çev: Muharrem Tan
  27. Teftâzânî. (2001). Şerhu’l-Makâsıd, nşr. İbrahim Şemseddin
  28. Günaydın, S. (2016). Nasîruddîn et-Tûsî’nin Tecrîdu’l-İ’tikâd’ı Üzerine Oluşan Şerh-Hâşiye Literatürü: Türkiye Yazma Eser Kütüphanelerinden Bir Bakış, Türkiye Araştırmaları Literatür Dergisi,, cilt: XIV.