Journals / Dicle Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Mühendislik Dergisi / 2018 / Cilt: 9 - Sayı: 2

Türkiye havzalarında sediment veriminin alansal değişimi

Pages
963–973
Publication Date
2018-09-25
DOI
—
🏛️Bibliographic metadata and full text access for this article are provided via DergiPark.
DergiPark Record ↗
✨

AI Summary & Key Takeaways

AI Insight
⚡ TL;DR(Too Long; Didn't Read)

Oluşturulan harita yardımıyla, süspanse sediment ölçümü bulunmayan bir noktada sediment verimi tahmin edilebilecektir.

📌 3 Key Takeaways

🎯
Objective & Hypothesis:Su yapılarına ve/veya sulama tesislerine planlanan ömrü boyunca taşınan sediment miktarının bilinmesi büyük önem arz etmektedir.
📊
Key Findings & Data:Akarsularda taşınan sedimentin %50-95’i genellikle süspanse sedimenttir.
💡
Conclusion & Impact:Oluşturulan harita yardımıyla, süspanse sediment ölçümü bulunmayan bir noktada sediment verimi tahmin edilebilecektir.
🔬Design:Research Article
📍Scope:15 adet
⚙️Variables:Süspanse sediment · sediment verimi · alansal değişim

Özet

Su yapılarına ve/veya sulama tesislerine planlanan ömrü boyunca taşınan sediment miktarının bilinmesi büyük önem arz etmektedir. Taşınan sediment miktarı, söz konusu tesislerin projelendirilmesinde kullanılmakta ve böylece sedimentasyon zararlarının minimize edilmesi sağlanmaktadır. Sediment miktarı, iklim ve arazi kullanım ile birlikte yıldan yıla büyük ölçüde değişebilir. Bu nedenle, sediment miktarının tahmini, genellikle erozyon, sediment taşınımı ve biriktirme vb. süreçleri içeren karmaşık bir işlemdir. Akarsularda taşınan sedimentin %50-95’i genellikle süspanse sedimenttir. Dolayısıyla taşınan sedimentin miktarını belirlemek için, süspanse sediment konsantrasyonunun bilinmesine gerek vardır. Akarsularda taşınan sediment miktarının analitik olarak hesabı sürecin karmaşıklığı nedeniyle güçtür. Bu nedenle, sediment miktarının tahmininde analitik yöntemler yerine uzun süreli ölçüm sonuçlarından yararlanılması daha güvenli bir yol olmaktadır. Bu çalışmada, Devlet Su İşlerinden temin edilen uzun süreli süspanse sediment ölçümleri kullanılarak, sediment veriminin alansal değişiminin elde edilmesi amaçlanmıştır. Çalışmada, 15 yıldan daha fazla verisi bulunan 114 gözlem istasyonundan elde edilen süspanse sediment verisinden yararlanılmıştır. Sediment miktarının debi ile olan ilişkisi bilindiğinden, debi ikincil veri olarak alınarak Co-kriging yöntemiyle sediment verimi haritalanmıştır. Sediment veriminin alansal değişimini veren harita, kalibrasyon ve validasyon aşamalarıyla değerlendirilmiş ve tatminkâr sonuçlar elde edilmiştir. Haritanın validasyonu, kalibrasyon aşamasında kullanılmayan 15 adet gözlem istasyonunun verisi kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Bu 15 adet istasyona ait ölçüm ve oluşturulan haritadan çıkarılan tahmin sonuçlarına göre korelasyon katsayısı yaklaşık 0.87 olarak bulunmuştur. Oluşturulan harita yardımıyla, süspanse sediment ölçümü bulunmayan bir noktada sediment verimi tahmin edilebilecektir.

🔖

Cite This Article

AŞIKOĞLU, Ö. L., ERİŞ, E. (2018). Türkiye havzalarında sediment veriminin alansal değişimi. Dicle Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Mühendislik Dergisi, Cilt: 9 - Sayı: 2, 963–973. https://ajindex.com/articles/656036

📄 Full Text PDF Viewer

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

References (9)

  1. Aksu, N. ve Uçan, K. (2012). Hurman Çayı havzasında ölçülen ve ampirik yöntemlerle hesaplanan sediment verimlerinin karşılaştırılması, KSU Doğa Bil. Dergisi, 15(3), 1-8.
  2. Arekhi, S., Shabani, A. ve Alavipanah, S.K. (2011). Evaluation of integrated KW-GIUH and MUSLE models to predict sediment yield using Geographic Information System (GIS) (Case Study: Kengir Watershed, Iran), African Journal of Agricultural Research, 6(18), 4185-4198.
  3. Arekhi, S. (2008). Evaluating long-term annual sediment yield estimating potential of GIS interfaced MUSLE model on two micro-watersheds, Pak J. Biol. Sci., 1(2), 270-4.
  4. Aybaş, M.C. (1976). Beytepe Kompleks Havzasında Sediment Verimi Araştırması, Ankara, (Basılmamış). Bathurst, J.C., Kilsby, C.G. ve White, S.M. (1996). Modelling the impacts of climate and land use change on basin hydrology and soil erosion in Mediterranean Europe in Thornes J.B. ve Brandt C.J., eds, Mediterranean Desertification and Land Use,. Wiley, 355–387.
  5. Birkinshaw, S.J. ve Bathurst, J.C. (2006). Model study of the relationship between sediment yield and river basin area, Earth Surface Processes and Landforms, 31(6), 750- 761 Blaszczynski, J. (2003). Estimating watershed runoff and sediment yield using a GIS interface to curve number and MUSLE models, Soils and Geology, Resources Notes, 66. Buendia, C., Herrero, A., Sabater, S. ve Batalla, R.J. (2016). An appraisal of the sediment yield in western Mediterranean river basins, Science of the Total Environment, 572, 538–553.
  6. Bussi, G., Rodriguez-Lloveras, X., Frances, F., Benito, G., Sanchez-Moya, Y. ve Sopena, A. (2013). Sediment yield model implementation based on check dam infill stratigraphy in a semiarid Mediterranean catchment, Hydrology and Earth System Sciences, 17, 3339–3354.
  7. Carter, J., Owens, P.N., Walling, D.E. ve Leeks, G.J.L. (2003). Fingerprinting suspended sediment sources in a large urban river system, Science of the Total Environment, 314-316, 513–534.
  8. Dedkov, A. (2004). The relationship between sediment yield and drainage basin area in Golosov, V., Belyaev, V. ve Walling, D.E., eds, Sediment Transfer through the Fluvial System, IAHS Publication 288, 197-204,
  9. Wallingford, Oxon, UK. Demirkıran, O. (2007). Ankara Yenimahalle Güvenç Gölet Havzası sediment verimi, Toprak Gübre ve Su Kaynakları Merkez Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü Ankara, Proje No: TAGEM-BBTOPRAKSU- 2007/48. de Vente, J. ve Poesen, J. (2005). Predicting soil erosion and sediment yield at the basin scale: Scale issues and semi-q