SavedAdd your journal

Journals / NAZARİYAT İslâm Felsefe ve Bilim Tarihi Araştırmaları Dergisi / 2017 / Cilt: 4 - Sayı: 1

İbn Sînâ’dan Ebherî’ye Tam İllet-Nakıs İllet Ayrımının Ortaya Çıkışı

MUHAMMET FATİH KILIÇ
Pages
69–90
DOI
—
🏛️Bibliographic metadata and full text access for this article are provided via DergiPark.
DergiPark Record ↗
✨

AI Summary & Key Takeaways

AI Insight
⚡ TL;DR(Too Long; Didn't Read)

The first clear distinctions, provided by Athīr al-Dīn al-Abharī (d. 663/1265) and Najm al-Dīn al-Kātibī (d. 675/1277), occupied an essential place in the chapters of causality found within philosophical and theological texts written after the thirteenth century

📌 3 Key Takeaways

🎯
Objective & Hypothesis:This study explores the historical stages of the development of the distinction between complete and incomplete causes (al-ʿilla al-tāmma and al-ʿilla al-nāqisa) that first emerged during the thirteenth century and was frequently used thereafter in philosophical and theological writings.
📊
Key Findings & Data:I will analyze the evolution of one specific passage in Avicenna’s (d. 428/1037) Ishārāt, namely, III.V.8, in the context of causal sufficiency during the post-classical era of Islamic thought.
💡
Conclusion & Impact:The first clear distinctions, provided by Athīr al-Dīn al-Abharī (d. 663/1265) and Najm al-Dīn al-Kātibī (d. 675/1277), occupied an essential place in the chapters of causality found within philosophical and theological texts written after the thirteenth century
🔬Design:Research Article
📍Scope:Comprehensive Sample
⚙️Variables:Domain Parameters

Abstract

This study explores the historical stages of the development of the distinction between complete and incomplete causes (al-ʿilla al-tāmma and al-ʿilla al-nāqisa) that first emerged during the thirteenth century and was frequently used thereafter in philosophical and theological writings. I will analyze the evolution of one specific passage in Avicenna’s (d. 428/1037) Ishārāt, namely, III.V.8, in the context of causal sufficiency during the post-classical era of Islamic thought. Abū al-Barakāt al-Baghdādī (d. 547/1152), Suhrawardī (d. 587/1191), and Fakhr al-Dīn al-Rāzī (d. 606/1210), all of whom provided the first examples of the concept of complete cause, offered an important notion related to this distinction. Moreover, we can read al-Rāzī’s attempt to define it with regard to its function in his al-Maṭālib as an attempt to include the divine will within the causal processes. However, as these scholars made no clear distinction between these two causes, they presented no clear definition of the former. The first clear distinctions, provided by Athīr al-Dīn al-Abharī (d. 663/1265) and Najm al-Dīn al-Kātibī (d. 675/1277), occupied an essential place in the chapters of causality found within philosophical and theological texts written after the thirteenth century

Özet

Bu çalışma, XIII. asırda kullanılmaya başlayan ve takip eden asırlardaki felsefe-kelâm metinlerinde sıklıkla karşımıza çıkan tam illet ve nakıs illet (el-'illetü't-tâmme ve el-'illetü'n-nâkısa) ayrımının tarihî seyrini ortaya koymayı amaçlamaktadır. Bu amaç doğrultusunda, İbn Sînâ'nın (ö. 428/1037) el-İşârât, III.V.8 pasajındaki ifadelerinin klasik sonrası İslam düşüncesinde illiyet yeterliği etrafında yapılan tam illet-nakıs illet ayrımına hangi filozof-kelâmcıların katkılarıyla evrildiği gösterilecektir. Söz konusu ayrımın tam illet kısmıyla ilgili ilk örnekleri veren Ebü'l-Berekât el-Bağdâdî (ö. 547/1152), Sühreverdî (ö. 587/1191) ve Fahreddin er-Râzî'nin (ö. 606/1210) kullanımları, bu ayrımın gelişim süreciyle ilgili önemli katkılar sağlar. Dahası Râzî'nin el-Metâlib'indeki tam illet tanımı ayrımın işlevi bakımından ele alındığında, illiyet sürecine tanrısal iradeyi dâhil etme teşebbüsü olarak okunabilir. Fakat yine bu kullanım ve tanım teşebbüsleri, tam illetin mahiyetini daha açık kılmak için onu nakıs illetin de eşlik ettiği bir ayrım içinde sunmaz. Tam illet-nakıs illet ayrımının kavramsal düzeyde açık bir şekilde yapıldığı ilk örnekler Esîrüddin el-Ebherî (ö. 663/1265) ve onunla birlikte Necmeddin el-Kâtibî (ö. 675/1277) tarafından sağlanır. XIII. asırdan sonraki felsefe-kelâm metinlerinde ise tam illet-nakıs illet ayrımının illet-malul fasıllarındaki tartışmalarda vazgeçilmez bir konum kazandığı görülür

🔖

Cite This Article

KILIÇ, M. F. (2017). İbn Sînâ’dan Ebherî’ye Tam İllet-Nakıs İllet Ayrımının Ortaya Çıkışı. NAZARİYAT İslâm Felsefe ve Bilim Tarihi Araştırmaları Dergisi, Cilt: 4 - Sayı: 1, 69–90. https://ajindex.com/articles/289384

📄 Full Text PDF Viewer

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

References (6)

  1. Altaş, Eşref. Fahreddin er-Râzî’nin İbn Sînâ Yorumu ve Eleştirisi. İstanbul: İz Yayıncılık, 2009. ———. “Fahreddin er-Râzî’nin Eserlerinin Kronolojisi”. İslam Düşüncesinin Dönüşüm Çağında Fahreddin erRâzî, ed. Ömer Türker ve Osman Demir, 91-164. İstanbul: İSAM Yayınları, 2013.
  2. Arıcı, Mustakim. Fahreddin Râzî Sonrası Metafizik Düşünce: Kâtibî Örneği. İstanbul: Klasik Yayınları, 2015. Bağdâdî, Ebü’l-Berekât. Kitâbü’l-Mu‘teber I-III. Haydarabâd: Dâiretü’l-Me‘ârifi’l-Osmâniyye, 1357. Cengiz, Yunus. Mu‘tezilede Eylem Teorisi Kâdî Abdülcebbâr Örneği. İstanbul: Düşün Yayıncılık, 2012.
  3. Cesur, Ahmet. “Kemâlpaşazâde’nin Risâle fî Tekaddümi’l-‘İlleti’t-tâmme ‘Ale’l-Ma‘lûl Adlı Eserinin Tahkik, Tercüme ve Değerlendirmesi”. Yüksek lisans tezi, Sakarya Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2011.
  4. Demir, Osman. Kelâmda Nedensellik: İlk Dönem Kelâmcılarında Tabiat ve İnsan. İstanbul: Klasik Yayınları, 2015. Ebherî, Esîrüddin. Keşfü’l-hakâik fî tahrîri’d-dekâik. nşr. Hüseyin Sarıoğlu, İstanbul: Çantay Kitabevi, 1998. ———. Keşfü’l-hakâik, Kütübhâne-i Meclis-i Şûrâ-i Millî 3297. ———. Telhîsu’l-hakâik, Murad Molla Halk Kütüphanesi 1406, 58b-98a. ———. Tenzîlü’l-efkâr. Süleymaniye Kütüphânesi, Reisülküttâb Mustafa Efendi 569, 1b-123a. ———. Unvânü’l-hakk ve burhânü’s-sıdk. İstanbul Üniversitesi Nadir Eserler Kütüphanesi, Hâlis Efendi Koleksiyonu 3134, 1b-52a. ———. Zübdetü’l-esrâr. Konya Bölge Yazma Eserler Kütüphanesi, Karaman Nüshası 925, 1b-125a. ———. Zübdetü’l-hakâik, Murad Molla Halk Kütüphanesi 1406, 136b-182b. İbn Sînâ. İşâretler ve Tembihler. Çev. Ali Durusoy, Muhittin Macit ve Ekrem Demirli. İstanbul: Litera Yayıncılık, 2005. ———. Kitâbü’l-Hidâye. Nşr. Muhammed Abduh. Kahire: Külliyyetü Dâri’l-‘Ulûm, 1974. ———. Metafizik I-II. Çev. Ekrem Demirli ve Ömer Türker, İstanbul: Litera Yayıncılık, 2004. ———. Ta‘lîkât. Nşr. Hüseyin Mecid Ubeydî. Bağdat: Beytü’l-Hikme, 2002. Kâdî Abdülcebbâr. el-Mugnî fî ebvâbi’t-tevhîd ve’l-adl. Nşr. Muhammed Mustafa Hilmi ve Ebü’l-Vefa el-Guneymî. Kahire: ed-Dârü’l-Mısriyye, 1963. Kâtibî, Necmeddin. Hikmetü’l-ayn ve’ş-şerh li-Şemseddîn Mubârekşâh. Meşhed: Dânişgâh-ı Firdevsî, 1974.
  5. Kılıç, M. Fatih. “Nasîrüddin et-Tûsî’nin Ezelî İlkelerle Hâdis Varlıkların İrtibatı Hakkındaki Bir Risâlesi (Risâle fi’l-‘illeti’t-tâmme)”. Mukaddime VIII/1 (2017): 137-153.
  6. McGinnis, Jon. Avicenna. Oxford, New York: Oxford University Press, 2010. Râzî, Fahreddin. el-Erba‘în fî usûli’d-dîn I-II. Nşr. Ahmed Hicâzî es-Sekâ. Kahire: Mektebetü’l-Külliyâti’l-Ezheriyye, 1