AI Summary & Key Takeaways
AI InsightIn addition, the article also aims to contribute to research in sociology and medicine.
📌 3 Key Takeaways
Abstract
People can face diseases in each stage of their lives. Societies strive to find remedies for these diseases. Also in Ottoman period, various medicine books were compiled on reasons for emergence of diseases and their treatment methods. Information about the disease that is well known for such names as yerkân, yerekân, yarkân, yarakân, zerdî and sarılık (jaundice) etc. is given in these books. Jaundice was generally classified into two types: yerekân-ı asfer and yerekân-ı esved in the manuscripts which were written in that period. Yerekân-ı asfer corresponds to the jaundice disease in modern medical literature. To keep the article within reasonable limits, we used 25 medical books written and translated in Anatolia between the XIVth and XVIIIth centuries, covering the Ottoman period, on the subject of jaundice. In this study, we examined references to jaundice (yerkân, yerekân, yarkân, yarakân, zerdî, sarılık) in 340 diwan poems. We gave information on the disease based on historical medicine texts, and presented the poets’ prominent literary treatments of the disease. We have seen that the causes of jaundice and the various elements used in its treatment are transformed into imagery in poems through literary arts. Various practices of Ottoman medicine are reflected in poems in the context of jaundice. The article aims at presenting the place of a disease, which has maintained its importance from Ottoman period until today, in diwan poetry aesthetics. In addition, the article also aims to contribute to research in sociology and medicine.
Özet
İnsanlar hayatlarının her aşamasında hastalıklarla karşı karşıya kalabilmektedir. Toplumlar bu hastalıkların çarelerini bulmak için gayret ederler. Osmanlı Dönemi’nde de hastalıkların ortaya çıkış nedenleri, tedavi yöntemleri hakkında çeşitli tıp kitapları telif edilmiştir. Bu kitaplarda yerkân, yerekân, yarkân, yarakân, zerdî ve sarılık adlarıyla maruf hastalık hakkında bilgi verilmektedir. Bu dönemde kaleme alınan eserlerde sarılık hastalığı genel olarak yerekân-ı asfer ve yerekân-ı esved olarak ikiye ayrılmıştır. Yerekân-ı asfer bugünkü tıp literatüründeki sarılık hastalığına karşılık gelmektedir. Makale boyutlarını aşmamak için sarılık hastalığı ile ilgili XIV.-XVIII. yüzyıllar arasında Osmanlı dönemini de kapsayan Anadolu sahasında telif ve tercüme edilen 25 tıp kitabından yararlanılmıştır. Çalışmada 340 divanda sarılık hastalığına (yerkân, yerekân, yarkân, yarakân, zerdî, sarılık) yönelik okumalar gerçekleştirilmiştir. Hastalık hakkında tarihî tıp metinlerinden hareketle bilgi verilmiş, şairlerin hastalıkla ilgili ön plana çıkan tasarrufları ortaya konulmuştur. Sarılık hastalığının nedenleri ve tedavisinde kullanılan çeşitli unsurların edebî sanatlar aracılığıyla şiirlerde imgeye dönüştüğü görülmüştür. Osmanlı tıbbının çeşitli uygulamaları sarılık hastalığı bağlamında şiirlere yansımıştır. Makale, Osmanlı döneminden günümüze kadar önemini koruyan bir hastalığın divan şiiri estetiğindeki yerini ortaya koymayı amaçlamaktadır. Ayrıca çalışma tıbbın yanı sıra sosyoloji alanındaki araştırmalara katkı sunmayı hedeflemektedir.