SavedAdd your journal

Journals / Sosyoloji Araştırmaları Dergisi / 2026 / Cilt: 29 Sayı: 2

Bir Karadeniz Köyünde Ücretsiz Aile İşçisi Kadınların Tarımsal Dönüşüm Deneyimleri

Zeynep Evrim Ergün0009-0006-1992-7684
Pages
85–108
Publication Date
2026-10-27
DOI
—
🏛️Bibliographic metadata and full text access for this article are provided via DergiPark.
DergiPark Record ↗
✨

AI Summary & Key Takeaways

AI Insight
⚡ TL;DR(Too Long; Didn't Read)

Pek çok kadın birden fazla emek faaliyeti içinde olup küçük meta üreticiliği devam ettiği müddetçe kadınların ücretsiz aile işçiliği de sürmektedir.

📌 3 Key Takeaways

🎯
Objective & Hypothesis:Türkiye tarımında küçük meta üreticiliği, devletin koruyucu ve destekleyici politikaları ile 1980’lere kadar hâkimiyetini sürdürmüştür.
📊
Key Findings & Data:Bu makale, tarımsal dönüşümün, küçük meta üreticisi hanelerde ücretsiz aile işçisi kadınların emek faaliyetlerine etkisini feminist bir perspektifle ele almaktadır.
💡
Conclusion & Impact:Pek çok kadın birden fazla emek faaliyeti içinde olup küçük meta üreticiliği devam ettiği müddetçe kadınların ücretsiz aile işçiliği de sürmektedir.
🔬Design:Araştırma Makalesi
📍Scope:2016 Verileri
⚙️Variables:Tarımda dönüşüm · Ücretsiz Aile İşçiliği · Kadın Emeği

Özet

Türkiye tarımında küçük meta üreticiliği, devletin koruyucu ve destekleyici politikaları ile 1980’lere kadar hâkimiyetini sürdürmüştür. Neoliberal dönemde, devlet tarım alanından çekilirken sermayenin tarıma nüfuzu artmış, küçük meta üreticileri ise var olma mücadelesi vermeye başlamıştır. Bu makale, tarımsal dönüşümün, küçük meta üreticisi hanelerde ücretsiz aile işçisi kadınların emek faaliyetlerine etkisini feminist bir perspektifle ele almaktadır. Araştırma geleneksel bir tütün köyü iken hayvancılık ve organik tarım yapılan bir köye dönüşen Sürmeli’de gerçekleştirilmiştir. İlki 2016, ikincisi 2023 yılında gerçekleştirilen saha çalışmasında toplam 22 kadınla derinlemesine görüşme, 8 kadının katılımı ile odak grup görüşmesi yapılmıştır. Araştırma bulguları, kadınların tarımsal dönüşümden farklı biçimlerde etkilendiğini göstermiştir. Küçük meta üreticisi hanelerin bir kısmı meta üretme kapasitesini yitirirken bu hanelerdeki kadınlar da geçimlik üreticilere dönüşmüştür. Hanelerin bir bölümü ise gelir kaynaklarını ve ürün gamını çeşitlendirme yoluna gitmiştir. Yeni durumda Sürmeli’de kadınlar, geçimlik üretici, müstakil satıcı, pazarcı, mikro girişimci, yevmiyeli çalışan, maaşlı çalışan, gelir getirici elişi üreten ve ücretsiz aile işçisi olarak emek harcamaktadır. Pek çok kadın birden fazla emek faaliyeti içinde olup küçük meta üreticiliği devam ettiği müddetçe kadınların ücretsiz aile işçiliği de sürmektedir.

🔖

Cite This Article

Ergün, Z. E. (2026). Bir Karadeniz Köyünde Ücretsiz Aile İşçisi Kadınların Tarımsal Dönüşüm Deneyimleri. Sosyoloji Araştırmaları Dergisi, Cilt: 29 Sayı: 2, 85–108. https://ajindex.com/articles/1667578

📄 Full Text PDF Viewer

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

References (30)

  1. Akşit, B. (1988). Kırsal Dönüşüm ve Köy Araştırmaları: 1960-1980. İçinde Ş. Pamuk & Z. Toprak (Ed.), Türkiye’de Tarımsal Yapılar (ss. 179-195). Yurt Yayınları.
  2. Aydın, Z. (2018a). Türkiye Tarımının Neo-Liberal Dönüşümü. İçinde Çağdaş Tarım Sorunu: Ekonomik, Politik ve Sosyolojik Kuramlar, Yaklaşımlar, Politikalar (ss. 221-307). İmge Kitabevi.
  3. Aydın, Z. (2018b). Yapısal Uyum Politikaları ve Kırsal Alanda Beka Stratejilerinin Özelleştirilmesi: Söke’nin Tuzburgazı ve Sivrihisar’ın Kınık Köyleri Örnekleri. İçinde Çağdaş Tarım Sorunu: Ekonomik, Politik ve Sosyolojik Kuramlar, Yaklaşımlar, Politikalar (ss. 189-219). İmge Kitabevi.
  4. Baş, L. (2019). Fındık Üretiminde Kadın Emeği: Fatsa Örneği [Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. Ordu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
  5. Baturoğlu Balcı, Ü. (2019). Petty Commodity Production in Agriculture Cannot Survive Without Women’s Labour: From the Standpoint of Rural Women’s Life Experiences in Turkey [Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. Middle East Technical University (Turkey).
  6. Delphy, C. (2012). Baş düşman. İçinde G Acar Savran ve N. Tura Demiryontan (Ed.), Kadının Görünmeyen Emeği (ss. 89-114), İstanbul: Yordam Kitap.
  7. Ecevit, M. C. (1994). Tarımda kadının toplumsal konumu: Bazı kavramsal ilişkiler. Amme İdaresi Dergisi, 27(2), 89–106.
  8. Ecevit, M. C., & Ecevit, Y. (2002). Kırsal yoksullukla mücadele: Tarımda mülksüzleşme ve aile emeğinin metalaşması. İçinde Y. Özdek (Ed.), Yoksulluk, şiddet ve insan hakları (ss. 271–289). TODAİE.
  9. Eren, Z. C. (2020). Gendered rural transformation and peasant-workers: The case of the women of the greenhouse, Western Anatolia, Turkey [Yayınlanmamış doktora tezi]. Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.
  10. Ergün, Z. E., & Özmen Yilmaz, D. (2024). Cinsiyetli ve Çelişkili Bir Kategori Olarak Ücretsiz Aile İşçiliğinin Türkiye’deki Seyri. Çalışma ve Toplum, 4(83), 1585-1626. https://doi.org/10.54752/ct.1569674
  11. Fereday, J., & Muir-Cochrane, E. (2006). Demonstrating rigor using thematic analysis: A hybrid approach of inductive and deductive coding and theme development. International Journal of Qualitative Methods, 5(1), 80–92. https://doi.org/10.1177/160940690600500107
  12. Gür, F. (2016). Bir Tütün Köyünde Tarımsal Dönüşüm ve Kadın Emeği. Folklor/edebiyat, 22(86), 141-156.
  13. Harriss-White, B. (2023). Petty commodity production. The Journal of Peasant Studies, 50(1), 295–314. https://doi.org/10.1080/03066150.2022.2138354
  14. Hartmann, H. (2012). Marksizmle feminizmin mutsuz evliliği. İçinde G. Acar Savran & N. Tura Demiryontan (Ed.), Kadının görünmeyen emeği (ss. 157–206). Yordam Kitap.
  15. International Labour Organization. (2023). International classification of status in employment (ICSE-18) manual. International Labour Organization. https://www.ilo.org/sites/default/files/wcmsp5/groups/public/%40dgreports/%40stat/documents/publication/wcms_894615.pdf
  16. Kandiyoti, D. (1988). Bargaining with patriarchy. Gender & Society, 2(3), 274–290.
  17. Kandiyoti, D. (2013). Kadınlar ve hane içi üretim: Türkiye’de kırsal dönüşümün etkileri. İçinde Cariyeler, bacılar, yurttaşlar: Kimlikler ve toplumsal dönüşümler (4. bs., ss. 54-68). Metis Yayınları. (Yayınlanan asıl eser 1997)
  18. Karkıner, N. (2023). Kırsal kadın: Ücretsiz hane emeği, mevsimlik işçi, işçi ve belki de girişimci. İçinde G. Bayrakçeken Tüzel, A. Kurtoğlu, A. Gönüllü Atakan & A. Çoban (Ed.), Feminist olan politiktir: Yıldız Ecevit’e armağan (ss. 561–589). NotaBene Yayınları.
  19. Keyder, Ç., & Yenal, Z. (2014). Tarımsal Dönüşüm ve Proleterleşme Süreçleri: Tarihsel Bir Bakış. İçinde Bildiğimiz Tarımın Sonu: Küresel İktidar ve Köylülük (ss. 137-168). İletişim Yayınları.
  20. Kocabıçak, E. (2023). The political economy of patriarchy in the global South. Routledge. Marshall, G. (1999). Sosyoloji sözlüğü (2. bs.). Çev. O. Akınhay & D. Kömürcü. Ankara: Bilim ve Sanat Yayınları.
  21. Morvaridi, B. (1992). Gender relations in agriculture: Women in Turkey. Economic development and cultural change, 40(3), 567-586.
  22. Özgen Öney, F. Ö. (2023). Türkiye’de tarım sektöründe ücretsiz aile çalışanları: Nicel ve nitel verilerle bir analiz [Yayınlanmamış Doktora Tezi]. Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
  23. Öztürk, M., Jongerden, J., & Hilton, A. (2018). The (re)production of the new peasantry in Turkey. Journal of Rural Studies, 61, 244–254. https://doi.org/10.1016/j.jrurstud.2017.10.009
  24. Pattenden, J. (2023). The patriarchy of accumulation: Homework, fieldwork and the production-reproduction nexus in rural Indonesia. Canadian Journal of Development Studies / Revue canadienne d’études du développement, 44(2), 172–190. https://doi.org/10.1080/02255189.2022.2054784
  25. Sevgili Canpolat, E. (2024). Family farmers as agents in the struggle for survival: A case study from Turkey. Rural Sociology, 89(4), 884–912. https://doi.org/10.1111/ruso.12568
  26. Sezer, A. (2022). Türkiye’de toplumsal cinsiyet ve tarımda ücretsiz aile işçiliği [Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
  27. Smith, D. E. (1987). The everyday world as problematic: A feminist sociology. University of Toronto Press.
  28. Türkiye İstatistik Kurumu. (2025). İstihdam Edilenlerin İşteki Durumu. TÜİK Veri Portalı. https://veriportali.tuik.gov.tr/tr/statistical-themes
  29. White, J. B. (2015). Para ile akraba: Kentsel Türkiye’de kadın emeği (A. Bora, Çev.; 3. bs.). İletişim Yayınları. (Yayınlanan asıl eser 1994, University of Texas Press)
  30. Yaman, M. (2015). Tarımsal yapılarda dönüşüm ve tarımda kadın emeği. İçinde S. Dedeoğlu & A. Y. Elveren (Ed.), 2000’ler Türkiye’sinde sosyal politika ve toplumsal cinsiyet (ss. 233–262). İmge Kitabevi