Journals / İstanbul Üniversitesi Sosyoloji Dergisi / 2026 / Cilt: 46 Sayı: 1

Generative Artificial Intelligence and Islamophobia: Algorithmic Reproduction and Symbolic Framing

Üretken Yapay Zekâ ve İslamofobi: Algoritmik Yeniden Üretim ve Sembolik Çerçeveleme

Muhammed Mücahid Dalkılıç(T. C. Millî Eğitim Bakanlığı)0000-0001-7116-8749
Müşerref Yardım(NECMETTİN ERBAKAN ÜNİVERSİTESİ)0000-0001-8090-4146
Büşra Göksüçukur(İZMİR KATİP ÇELEBİ ÜNİVERSİTESİ)0000-0002-1308-1386
Pages
226–255
Publication Date
2026-07-28
🏛️Bibliographic metadata and full text access for this article are provided via DergiPark.
DergiPark Record ↗
✨

AI Summary & Key Takeaways

AI Insight
⚡ TL;DR(Too Long; Didn't Read)

The findings indicate that these systems do not produce explicit or direct Islamophobic hate speech.

📌 3 Key Takeaways

🎯
Objective & Hypothesis:This study examines how GI systems represent “Islam” and “Muslim” identity and whether Islamophobic discourse is reproduced at the algorithmic level.
📊
Key Findings & Data:The research analyzes responses generated by different generative AI tools to a set of systematically designed questions using qualitative thematic analysis.
💡
Conclusion & Impact:The findings indicate that these systems do not produce explicit or direct Islamophobic hate speech.
🔬Design:Araştırma Makalesi
📍Scope:Comprehensive Sample
⚙️Variables:Yapay Zekâ · İslamofobi · Algoritmik Yeniden Üretim

Abstract

This study examines how GI systems represent “Islam” and “Muslim” identity and whether Islamophobic discourse is reproduced at the algorithmic level. The research analyzes responses generated by different generative AI tools to a set of systematically designed questions using qualitative thematic analysis. The findings indicate that these systems do not produce explicit or direct Islamophobic hate speech. However, the responses frequently frame Islam and Muslim identity within semantic contexts associated with security, radicalism, and crisis, indirectly sustaining established conceptual frameworks. In particular, strategies of qualification and balancing reject stereotypes while simultaneously keeping the same semantic field visible and recirculating specific representational patterns. The study conceptualizes this dynamic through the notions of “algorithmic reproduction” and “symbolic framing,” arguing that generative AI systems function not merely as technical tools but as influential actors in the circulation of historically sedimented and digitally reinforced representations. In this regard, the article contributes to the AI and society literature by linking social change, digital knowledge production, and religious representation.

Özet

Bu çalışma, üretken yapay zekâ sistemlerinin İslam ve Müslüman kimliğini nasıl temsil ettiğini ve İslamofobik söylemin algoritmik düzeyde yeniden üretilip üretilmediğini incelemektedir. Araştırma kapsamında farklı üretken yapay zekâ araçlarına yöneltilen sistematik sorulara verilen yanıtlar nitel analiz yöntemleriyle değerlendirilmiştir. Elde edilen bulgular, yapay zekâ araçlarının açık ve doğrudan bir İslamofobik söylem üretmediğini ortaya koymaktadır. Bununla birlikte yanıtların, “İslam” ve “Müslüman” kimliğini sıklıkla güvenlik, radikalizm ve kriz bağlamında ele aldığı ve bu kavramsal çerçeveyi dolaylı biçimde sürdürdüğü görülmektedir. Özellikle istisna vurgusu ve dengeleme stratejileri, kalıp yargıları reddederken aynı semantik alanı görünür kılmakta ve belirli temsil kalıplarını yeniden dolaşıma sokmaktadır. Çalışma, bu durumu “algoritmik yeniden üretim” ve “sembolik çerçeveleme” kavramları üzerinden tartışarak yapay zekâyı tarihi süreçte oluşmuş ve dijital ortamda pekişen temsil kalıplarının dolaşımında etkili bir aktör olarak değerlendirmektedir. Bu yönüyle makale, yapay zekâ ve toplum literatürüne sosyal değişme, dijital bilgi üretimi ve din temsili bağlamında özgün bir katkı sunmaktadır.

🔖

Cite This Article

Dalkılıç, M. M., Yardım, M., Göksüçukur, B. (2026). Generative Artificial Intelligence and Islamophobia: Algorithmic Reproduction and Symbolic Framing. İstanbul Üniversitesi Sosyoloji Dergisi, Cilt: 46 Sayı: 1, 226–255. https://doi.org/10.26650/SJ.2025.46.1.1109

📄 Full Text PDF Viewer

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

References (21)

  1. Ay, M.& Tekin, İ. [2024]. Yapay Zekâ ve Din Konulu Yayınların Bibliyometrik Analizi. Dinbilimleri Akademik Araştırma Dergisi, 24 (3), 521–540. https://doi.org/10.33415/daad.1593862. google scholar
  2. Beck, U. [2011]. Risk Toplumu Başka Bir Modernliğe Doğru. İthaki Yayınları. google scholar
  3. Bourdieu, P.& Passeron, J.-C. [2015]. Yeniden Üretim-Eğitim Sistemine İlişkin Bir Teorinin İlkeleri. Heretik Yayınları. google scholar Bozkurt, A. [2023]. ChatGPT, üretken yapay zekâ ve algoritmik paradigma. Alanyazın Eğitim Bilimleri Eleştirel İnceleme Dergisi, 4 (1), 63–72. https://doi.org/10.59320/alanyazin.1283282. google scholar
  4. Çelik, T. N. [2024]. Ulrich Beck ve Anthony Giddens’ın Düşünümsellik Analizi Bağlamında Yapay Zekâ Tartışmalarına Uzanmak. Muhakeme Dergisi, 7 (1), 1–18. https://doi.org/10.33817/muhakeme.1483937. google scholar
  5. Dost, S. [2023]. Yapay Zekâ ve İfade Özgürlüğü. Dicle Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 28 (49), 279–318. https://doi.org/https://dergipark.org.tr/tr/pub/duhfd/article/1412583. google scholar
  6. Dyer-Witheford, N., Kjosen, A., & Steinhoff, J. (2022). Yapay Zekâ ve Kapitalizmin Geleceği-İnsan Dışı Bir Güç. (B. Cezar, Çev). İstanbul: İletişim Yayınları. google scholar
  7. Erdem, E. [2024]. Yapay Zekâ Uygulamalarının Sosyal Bilim Alanında Yapılan Çalışmalarda Uygulanabilirliği: ChatGPT, Bing ve YouChat Örneği. İletişim Bilimi Araştırmaları Dergisi, 4 (3), 218–234. https://doi.org/https://dergipark.org.tr/tr/pub/ibadergi/article/1504943. google scholar
  8. Esposito, J.& Kalın, İ. [2018]. Bir Korku ve Nefret Söylemi Olarak İslamofobi. İnsan Yayınları. google scholar
  9. Ford, M. [2022]. Robotların İktidarı- Yapay Zekâ Dünyaya Nasıl Hükmedecek? (K. Y. Us, Çev). Kronik Kitap. google scholar
  10. Geisser, V. [2010]. İslamofobi. Mavi Ufuklar Yayınları. google scholar
  11. Giddens, A. [2010]. Modernite ve Bireysel Kimlik Geç Modern Çağda Benlik ve Toplum. Say Yayınları. google scholar
  12. Göknel, E. [2015]. Öteki'den Düşman'a İslamofobi-I. Kanes Yayınları. google scholar
  13. Günek, A. [2023]. Dijital Çağda Bilginin Dönüşümü ve Yapay Zekâ: Üretim ve İktidar İlişkileri Açısından Bir Değerlendirme. Communicata (25), 1–8. https://doi.org/https://doi.org/10.5152/communicata.2023.23026. google scholar
  14. Keskin, A. (2025). Yapay Zekâ ve Dinde Dijitalleşme Tartışmaları Çerçevesinde “Hz. Muhammed’in Mucizevi Hayatı | İlk İslami Yapay Zekâ Belgeseli 4 K” Videosunun Analizi. Darulfunun Ilahiyat, 36 (1), 143-168. https://doi.org/10.26650/di.2025.36.1.1631563. google scholar
  15. Kumar, D. [2016]. İslamofobi İmparatorluğun Siyaseti. Pınar Yayınları. google scholar
  16. Larson, E. J. [2022]. Yapay Zekâ Miti-Bilgisayarlar Neden Bizim Gibi Düşünemez. (K. Y. Us, Çev). Fol Kitap. google scholar
  17. Lean, N. [2015]. İslamofobi Endüstrisi. (İ. Yılmaz, Çev). Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları. google scholar
  18. Nilsson, N. J. [2018]. Yapay Zekâ-Geçmişi ve Geleceği. (M. Doğan, Çev). Boğaziçi Üniversitesi Yayınevi. google scholar
  19. Russell, S. [2021]. İnsanlık İçin Yapay Zekâ-Yapay Zekâ ve Kontrol Problemi. (B. Satılmış, Çev). Buzdağı Yayınevi. google scholar
  20. Say, C. [2018]. Yapay Zekâ. Bilim ve Gelecek Kitaplığı. google scholar
  21. Taşpınar, İ. [2024]. Yahudiliğin Yapay Zekâya Yaklaşımı ve ChatGPT'de Yahudilik. Dinbilimleri Akademik Araştırma Dergisi, 24 (3), 55–68. https://doi.org/10.33415/daad.1585830. google scholar