Journals / Art-e Sanat Dergisi / 2026 / Sayı: 37

The Preferences And Interventions of Female Sultans in Architectural Patronage in The Ottoman Empire

Osmanlıda Kadın Sultanların Eser Yapımındaki Tercih ve Müdahaleleri

Pages
—
Publication Date
2026-06-30
🏛️Bibliographic metadata and full text access for this article are provided via DergiPark.
DergiPark Record ↗
✨

AI Summary & Key Takeaways

AI Insight
⚡ TL;DR(Too Long; Didn't Read)

The complexes, mosques, tombs, and fortresses commissioned by prominent figures such as Rabia Gülnûş Sultan, Hatice Turhan Sultan, Nurbanu Sultan, Kösem Sultan, Mihrişah Sultan, and Pertevniyal Sultan are examined not solely as manifestations of personal piety or philanthropy, but also as deliberate strategies through which these women sought to reinforce their political, social, and religious legitimacy and to assert visibility in the public sphere.

📌 3 Key Takeaways

🎯
Objective & Hypothesis:In the Ottoman Empire, royal women left a lasting impact on society not only through their influence within the palace, but also through their charitable works and architectural patronage.
📊
Key Findings & Data:In this context, the study analyzes women's contributions to architecture through elements such as the structuring of endowments (waqf), strategic spatial decisions, the functional diversity of architectural programs, and aesthetic orientations.
💡
Conclusion & Impact:The complexes, mosques, tombs, and fortresses commissioned by prominent figures such as Rabia Gülnûş Sultan, Hatice Turhan Sultan, Nurbanu Sultan, Kösem Sultan, Mihrişah Sultan, and Pertevniyal Sultan are examined not solely as manifestations of personal piety or philanthropy, but also as deliberate strategies through which these women sought to reinforce their political, social, and religious legitimacy and to assert visibility in the public sphere.
🔬Design:Araştırma Makalesi
📍Scope:Comprehensive Sample
⚙️Variables:Osmanlı · Kadın · Sanat

Abstract

In the Ottoman Empire, royal women left a lasting impact on society not only through their influence within the palace, but also through their charitable works and architectural patronage. This study offers a multifaceted examination of the preferences and interventions of dynastic women in architectural production processes. Far from being mere financial sponsors, these royal women actively participated in key phases of architectural endeavors, including the selection of building sites, as well as the determination of functional and aesthetic characteristics. In this context, the study analyzes women's contributions to architecture through elements such as the structuring of endowments (waqf), strategic spatial decisions, the functional diversity of architectural programs, and aesthetic orientations. The complexes, mosques, tombs, and fortresses commissioned by prominent figures such as Rabia Gülnûş Sultan, Hatice Turhan Sultan, Nurbanu Sultan, Kösem Sultan, Mihrişah Sultan, and Pertevniyal Sultan are examined not solely as manifestations of personal piety or philanthropy, but also as deliberate strategies through which these women sought to reinforce their political, social, and religious legitimacy and to assert visibility in the public sphere.

Özet

Osmanlı İmparatorluğu’nda kadın sultanlar, sadece saray içerisindeki nüfuzlarıyla değil, aynı zamanda hayır eserleri ve mimari faaliyetleriyle de toplumda kalıcı izler bırakmışlardır. Bu çalışma, Osmanlı İmparatorluğu’nda hanedan mensubu kadınların mimari üretim süreçlerindeki tercihlerini ve müdahalelerini çok yönlü bir biçimde ele almaktadır. Kadın sultanlar, mimari faaliyetlerde yalnızca finansal destek sağlayan bireyler değil, aynı zamanda yapıların konumlandırılması, işlevsel ve estetik özelliklerinin belirlenmesi gibi süreçlere doğrudan müdahil olan şahsiyetler olarak değerlendirilmektedir. Bu bağlamda, vakfiye düzenlemeleri, stratejik mekânsal tercihler, mimari programların işlevsel çeşitliliği ve estetik yönelimler gibi unsurlar üzerinden kadınların mimariye katkıları analiz edilmiştir. Rabia Gülnûş Sultan, Hatice Turhan Sultan, Nurbanu Sultan, Kösem Sultan, Mihrişah Sultan ve Pertevniyal Sultan gibi öne çıkan kadın sultanların inşa ettirdikleri külliyeler, camiler, türbeler ve kaleler yalnızca hayırseverlik yönlerini değil; aynı zamanda bu kadınların siyasi, sosyal ve dini meşruiyetlerini pekiştirme ve kamusal alanda görünürlük kazanma stratejilerinin bir parçası olarak değerlendirilmiştir.

🔖

Cite This Article

Aral, H. K. (2026). The Preferences And Interventions of Female Sultans in Architectural Patronage in The Ottoman Empire. Art-e Sanat Dergisi, Sayı: 37. https://doi.org/10.21602/sduarte.1794446

📄 Full Text PDF Viewer

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

References (20)

  1. Davis, F. (2009). Osmanlı Hanımı (B. Tırnakçı, Çev.). YKY Yayınları.
  2. Hierosolimitano, D. (2017). Bir Yahudi Doktorun Harem, Saray ve İstanbul Hatıraları. E. Afyoncu ve U. Demir (Ed.), (I. Baskı). Yeditepe Yayınevi.
  3. İpşirli, M. (2007). Paşmaklık. Türkiye Diyanet Vakfı İslam ansiklopedisi içinde (Cilt 34, s. 186-187). TDV Yayınları.
  4. Keskin, Ö. (2021). Trabzon Gülbahar Hatun (Hâtûniye) Vakfı’na Ait Yapılar ve Sunduğu Hizmetler. Karadeniz İncelemeleri Dergisi, (15/14), 473-508).
  5. Neftçi, A. (2010). Üsküdar Yeni Valide Camisi’nin Yapım Hikayesi. S. Ögel, Turgut Saner vd. (Ed). Sanat Tarihi Defterleri içinde. Ege Yayınları.
  6. Özgüleş, M. (2013). Gülnûş Emetullah Sultan'ın İmar Faaliyetleri [Yayımlanmamış Doktora Tezi]. İstanbul Teknik Üniversitesi.
  7. Shahr, Z.F. (2014). Kentsel Alana Kadının Katılımı: XVII. Yüzyıl İstanbul’unda Kadın Vakıfları. Türkler ansiklopedisi içinde (Cilt 14, s. 15). Yeni Türkiye Yayınları.
  8. Terzi, A. (2018). Bezmiâlem Valide Sultan. Mega Basım Yayıncılık.
  9. Thys-Şenocak, L. (2009). Hadice Turhan Sultan Osmanlı İmparatorluğu’nda Kadın Baniler, (A. Ortaç, Çev.). Kitap Yayınevi.
  10. Uğurlu, A.H. (2016). Siyasi Bir Projenin İzinde Bânîlik: Mihrişah Valide Sultan’ın İmar Faaliyetlerini Yeniden Okumak, Belleten, (80/287), 85-102.
  11. Uşar, B. B. (2016). Aksaray Pertevniyal Valide Sultan Camii ve Külliyesi: Bir On Dokuzuncu Yüzyıl Valide Sultanının Mimari Hamiliğine Dair Yansımalar [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. Koç Üniversitesi.
  12. Yavaş, D. (2007). Pertevniyal Valide Sultan Külliyesi. Türkiye Diyanet Vakfı İslam ansiklopedisi içinde (Cilt 34, s. 241-242). TDV Yayınları.
  13. Yerli, H. (2022), Pertevniyal Valide Sultan’ın Baniliği [Yayımlanmamış Doktora Tezi]. Gazi Üniversitesi.
  14. Görsel 1. Hüseyin Bey'in Zikrettiği Pertevniyal Valide Sultan'ın Yazışma Emri (TSMA D. 8218. 43). https://katalog.devletarsivleri.gov.tr/Sayfalar/eSatis/BelgeGoster.aspx?ItemId=23362363&Hash=D0365CD7256926D80DD4A062D6A04A81194EEA7EE2FE687808EC4BD6D64AC663&A=2&Mi=0.
  15. Görsel 2. Gülnûş Valide Sultan’ın Kethüdası, Hacı Mehmed Efendi’nin Üsküdar’daki vakıflarının durumu hakkında Sultan’a verdiği bilgi mektubu (TSMA No: 79/26). https://katalog.devletarsivleri.gov.tr/Sayfalar/eSatis/BelgeGoster.aspx?ItemId=23390609&Hash=85793CF42F4DA2C67075DEA81648B6929D4DEDF20DCC404331C7EF71D88B5106&A=2&Mi=0
  16. Görsel 3. Bir kısmı tamamlanan Üsküdar Külliyesi hakkında Kethüda Mehmet Efendi’nin mektubu (TSMA E. 0101 0002 025). https://katalog.devletarsivleri.gov.tr/Sayfalar/eSatis/BelgeGoster.aspx?ItemId=23392388&Hash=B8744B3BE2DDFBBD6D654C8237BD0D9874A6C021962FD8B3172CD80107E505FA&Mi=25&A=2
  17. Görsel 4. Üsküdar’daki Yeni Valide Külliyesi’nin inşası için Gülnûş Sultan tarafından karşılanan harcama detayları (TSMA E. 0101 0002 003). https://katalog.devletarsivleri.gov.tr/Sayfalar/eSatis/BelgeGoster.aspx?ItemId=23392388&Hash=B8744B3BE2DDFBBD6D654C8237BD0D9874A6C021962FD8B3172CD80107E505FA&Mi=2&A=2
  18. Görsel 5. Üsküdar’daki Külliye’nin İnşası İçin Gülnûş Sultan Tarafından karşılanan Harcama detayları (TSMA E. 0101 0002 005). https://katalog.devletarsivleri.gov.tr/Sayfalar/eSatis/BelgeGoster.aspx?ItemId=23392388&Hash=B8744B3BE2DDFBBD6D654C8237BD0D9874A6C021962FD8B3172CD80107E505FA&Mi=4&A=2
  19. Görsel 6. Sultan III. Selim’in Validesi Mihrişah Valide Sultan’ın Hasköy’de inşaatı tek minareli olarak sürdürülen camisinin diğer Selatin Camileri’nde olduğu gibi çift minareli olarak inşa ettirilmesine dair Hatt-ı Hümayun (BOA, HAT, Nr, 1487/63). https://katalog.devletarsivleri.gov.tr/Sayfalar/eSatis/BelgeGoster.aspx?ItemId=31576477&Hash=B4BCA8EB4DB1AEEC0DC6350C37653868E2112D19A18F9E0238A8E7561FB1A266&A=2&Mi=0
  20. Görsel 7. Thys-Şenocak, L. (2009). Hadice Turhan Sultan Osmanlı İmparatorluğu’nda Kadın Baniler, (A. Ortaç, Çev.). Kitap Yayınevi. (TSMA E.7001/37).