Journals / Art-e Sanat Dergisi / 2026 / Sayı: 37

The Historical and Origins of Karagöz: An Evaluation Through Sûrnâmes

Karagöz’ün Tarihsel ve Görsel Kökenleri: Sûrnâmeler Üzerinden Bir Değerlendirme

Selda Kavas Afacan(AYDIN ADNAN MENDERES ÜNİVERSİTESİ)0000-0002-0191-6972
Pages
—
Publication Date
2026-06-23
🏛️Bibliographic metadata and full text access for this article are provided via DergiPark.
DergiPark Record ↗
✨

AI Summary & Key Takeaways

AI Insight
⚡ TL;DR(Too Long; Didn't Read)

The findings indicate that a historical, formal, and thematic continuity exists between Karagöz and the sûrnâmes, suggesting that Karagöz should be understood as a multilayered representational practice shaped within Ottoman visual culture.

📌 3 Key Takeaways

🎯
Objective & Hypothesis:This article aims to reassess the historical and visual origins of the Karagöz shadow play through the sûrnâmes, which constitute some of the principal sources of Ottoman visual culture.
📊
Key Findings & Data:While theories concerning the origins of shadow theatre in China, India, and Southeast Asia are addressed as part of the historical background, the primary focus of the study is directed toward written and visual sources that document the presence of Karagöz within the Ottoman cultural context.
💡
Conclusion & Impact:The findings indicate that a historical, formal, and thematic continuity exists between Karagöz and the sûrnâmes, suggesting that Karagöz should be understood as a multilayered representational practice shaped within Ottoman visual culture.
🔬Design:Review & Systematic Survey
📍Scope:Comprehensive Sample
⚙️Variables:Geleneksel Türk Sanatları · Karagöz · sûrnâmeler

Abstract

This article aims to reassess the historical and visual origins of the Karagöz shadow play through the sûrnâmes, which constitute some of the principal sources of Ottoman visual culture. While theories concerning the origins of shadow theatre in China, India, and Southeast Asia are addressed as part of the historical background, the primary focus of the study is directed toward written and visual sources that document the presence of Karagöz within the Ottoman cultural context. In this regard, Sûrnâme-i Hümâyûn and Sûrnâme-i Vehbî are examined not merely as texts recording imperial festivities, but as primary sources reflecting Ottoman entertainment culture, public modes of representation, and traditions of visual narration. The study employs literature review, visual analysis, and comparative methodology. Miniatures depicted in the sûrnâmes and Karagöz figures are comparatively analyzed in terms of figural construction, two-dimensional visual language, costume, use of color, and modes of social representation. The findings indicate that a historical, formal, and thematic continuity exists between Karagöz and the sûrnâmes, suggesting that Karagöz should be understood as a multilayered representational practice shaped within Ottoman visual culture.

Özet

Bu makale, Karagöz gölge oyununun tarihsel kökenlerini Osmanlı görsel kültürünün temel kaynaklarından Surnâmeler üzerinden yeniden değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Gölge oyununun menşeine ilişkin Çin, Hindistan ve Güneydoğu Asya merkezli tartışmalar arka plan olarak ele alınmakta; çalışmada esas olarak Karagöz’ün Osmanlı toplumundaki varlığını belgeleyen özgün yazılı ve görsel kaynaklara odaklanılmaktadır. Bu çerçevede Surnâme-i Hümâyûn, Surnâme-i Vehbi ve Defter-i Sûr-ı Hümâyun saray törenlerini kaydeden metinler olmanın ötesinde, Osmanlı eğlence ve performans kültürünü yansıtan birincil kaynaklar olarak değerlendirilmiştir. Surnâmelerdeki minyatür sahneleri, şenlik alayları, lonca geçitleri, kukla ve hayal oyunlarına ilişkin tasvirler; Karagöz figürlerinin biçimsel-estetik özellikleriyle karşılaştırmalı yöntemle analiz edilmiştir. İki boyutlu anlatım dili, perspektifin bilinçli dışlanışı, sembolik renk kullanımı ve kostümlere yansıyan toplumsal kimlik göstergeleri, Karagöz tasvirleriyle belirgin benzerlikler göstermektedir. Çalışma, Surnâmelerin saray merkezli temsil geleneği ile Karagöz’ün halk merkezli sahne pratiği arasındaki tarihsel ve estetik sürekliliği ortaya koyarak, gölge oyununun Osmanlı’nın kurumsallaşmış temsil kültürüyle etkileşim içinde gelişen çok katmanlı bir performans biçimi olduğunu göstermektedir.

🔖

Cite This Article

Afacan, S. K. (2026). The Historical and Origins of Karagöz: An Evaluation Through Sûrnâmes. Art-e Sanat Dergisi, Sayı: 37. https://doi.org/10.21602/sduarte.1893621

📄 Full Text PDF Viewer

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

References (22)

  1. Akdoğan, A. (2019). Karagöz metinlerinin halk bilimi açısından incelenmesi. [Yayımlanmamış doktora tezi]. İstanbul Üniversitesi.
  2. And, M. (2001). Karagöz. Türkiye diyanet vakfı İslam ansiklopedisi içinde (Cilt 24, s. 401-402). Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları.
  3. Çetin, Ö. H. ve Tarlakazan, B. E. (2018). Hayi hak, perdeye yansıyan zaman, Türk gölge tiyatrosu Karagözün kökenine dair imgesel izler, History Studies Dergisi, 10 (5), 17-42. DOI Number: 10.9737/hist.2018.619
  4. Daştan, N. (2011). “Bahçe” adlı Karagöz oyununda son dönem osmanlı sosyal hayatından yansımalar. A.Ü.Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi, 46, 145-156.
  5. Duru, Y. (2017). Karagöz geleneksel sahne sanatları (1. baskı). Yazıgen Yayınları.
  6. Florenski, P. (2021). Tersten perspektif (Tükel Yeşim, Çev.). Metis Yayınları.
  7. Karaca, Y. ve Nuhoğlu, M. Klasik dönemden batılılaşma dönemine geçişte nakkaş levni’nin minyatürlerinde renk unsuru. Kalemişi Dergisi, 22 (2023 Bahar), 10–28. doi: 10.7816/kalemisi-10-22-02
  8. Kavas Afacan, S. (2022). Gölgenin tasarımı biçim ve renk, H. Poyraz ve E. Büyüközkara (Ed.), Gölgenin renkleri içinde, (s. 223-250). Doğu Kütüphanesi Yayınları.
  9. Oral, Ü. (2014a). Dünden bugüne Karagöz oyunları (1. baskı). (Kitabevi Yayınları.
  10. Oral, Ü. (2014b). Karagöznâme (1. baskı). Kitabevi Yayınları.
  11. Özbek, M. (2019). Form, ışık ve gölge: tasvirin gölgesi-Karagöz ve Wayang Kulit. Behiç Alp Aytekin (Ed.), Temel Tasarım Kavramlarını Disiplinlerarası Okumak-2 içinde (s. 18-41 ). Nobel Yayınları.
  12. Özdemir, A. (2019). Karagöz ile Hacivat (1. baskı). Bordo Siyah Yayınları.
  13. Özemir, M. ve Eliri, İ. (2025). Sûrnâme-I hümâyûn minyatürlerinde kompozisyon düzeni. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 22 (2), 841-866. https://doi.org/10.33437/ksusbd.1653404
  14. Özhan, M. (2014). Kukla ve gölge tiyatrosu (1. baskı). Bursa Büyükşehir Belediyesi Yayınları.
  15. Sakaoğlu, S. (2011). Türk gölge oyunu karagöz (2. baskı). Akçağ Yayınevi.
  16. Sevilen, M. (1969). Karagöz (1. baskı). Milli Eğitim Basımevi.
  17. Shiner, L. (2020). Sanatın icadı (İ. Türkmen, Çev.). Ayrıntı Yayınları.
  18. Sönmez, S. (2013). Karagöz kitabı ( 3. baskı). Kitabevi Yayınları.
  19. Sunay, S. (2017). Sûr-ı hümayun defterine göre 19. yüzyil saray düğünlerine dair bir değerlendirme. Balıkesir Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (38), 327-342. https://doi.org/10.31795/baunsobed.645121
  20. Tulum, M. (2007). Sûrnâme-i vehbî: sultan ahmet’in düğün kitabı (1. baskı). Kabalcı Yayınları.
  21. Ümit, N. (2014). Minyatürlerde gösteri sanatları: nakkaş Osman’ın tasvirleriyle onaltıncı yüzyıldan örnekler. İstanbul Üniversitesi Dergisi Art-Sanat Dergisi, (2), 129-145.
  22. YalçınkayaF. (2020). Karagözüm iki gözüm sergi kataloğu (1. baskı). Yapı Kredi Yayınları.