Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar
AI Insightİki boyutlu anlatım dili, perspektifin bilinçli dışlanışı, sembolik renk kullanımı ve kostümlere yansıyan toplumsal kimlik göstergeleri, Karagöz tasvirleriyle belirgin benzerlikler göstermektedir.
📌 3 Maddede Bu Makale
Özet
Bu makale, Karagöz gölge oyununun tarihsel kökenlerini Osmanlı görsel kültürünün temel kaynaklarından Surnâmeler üzerinden yeniden değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Gölge oyununun menşeine ilişkin Çin, Hindistan ve Güneydoğu Asya merkezli tartışmalar arka plan olarak ele alınmakta; çalışmada esas olarak Karagöz’ün Osmanlı toplumundaki varlığını belgeleyen özgün yazılı ve görsel kaynaklara odaklanılmaktadır. Bu çerçevede Surnâme-i Hümâyûn, Surnâme-i Vehbi ve Defter-i Sûr-ı Hümâyun saray törenlerini kaydeden metinler olmanın ötesinde, Osmanlı eğlence ve performans kültürünü yansıtan birincil kaynaklar olarak değerlendirilmiştir. Surnâmelerdeki minyatür sahneleri, şenlik alayları, lonca geçitleri, kukla ve hayal oyunlarına ilişkin tasvirler; Karagöz figürlerinin biçimsel-estetik özellikleriyle karşılaştırmalı yöntemle analiz edilmiştir. İki boyutlu anlatım dili, perspektifin bilinçli dışlanışı, sembolik renk kullanımı ve kostümlere yansıyan toplumsal kimlik göstergeleri, Karagöz tasvirleriyle belirgin benzerlikler göstermektedir. Çalışma, Surnâmelerin saray merkezli temsil geleneği ile Karagöz’ün halk merkezli sahne pratiği arasındaki tarihsel ve estetik sürekliliği ortaya koyarak, gölge oyununun Osmanlı’nın kurumsallaşmış temsil kültürüyle etkileşim içinde gelişen çok katmanlı bir performans biçimi olduğunu göstermektedir.
Abstract
This article aims to reassess the historical and visual origins of the Karagöz shadow play through the sûrnâmes, which constitute some of the principal sources of Ottoman visual culture. While theories concerning the origins of shadow theatre in China, India, and Southeast Asia are addressed as part of the historical background, the primary focus of the study is directed toward written and visual sources that document the presence of Karagöz within the Ottoman cultural context. In this regard, Sûrnâme-i Hümâyûn and Sûrnâme-i Vehbî are examined not merely as texts recording imperial festivities, but as primary sources reflecting Ottoman entertainment culture, public modes of representation, and traditions of visual narration. The study employs literature review, visual analysis, and comparative methodology. Miniatures depicted in the sûrnâmes and Karagöz figures are comparatively analyzed in terms of figural construction, two-dimensional visual language, costume, use of color, and modes of social representation. The findings indicate that a historical, formal, and thematic continuity exists between Karagöz and the sûrnâmes, suggesting that Karagöz should be understood as a multilayered representational practice shaped within Ottoman visual culture.