SavedAdd your journal

Journals / Din ve İnsan Dergisi / 2025 / Cilt: 5 Sayı: 10

An Evaluation of Modern Shīʿī Qur’anic Exegesis in Iran

İran’da Modern Dönem Şiî Tefsir Çalışmaları Üzerine Bir Değerlendirme

Sümeyra Nalbant(ARTVİN ÇORUH ÜNİVERSİTESİ, İLAHİYAT FAKÜLTESİ)0000-0003-1406-8607
Pages
259–278
Publication Date
2025-12-29
🏛️Bibliographic metadata and full text access for this article are provided via DergiPark.
DergiPark Record ↗
✨

AI Summary & Key Takeaways

AI Insight
⚡ TL;DR(Too Long; Didn't Read)

An analysis of the related studies shows that the tafsīr works produced and the tafsīr lectures delivered in Iran constitute exegetical efforts that aim at social transformation.

📌 3 Key Takeaways

🎯
Objective & Hypothesis:The field of tafsīr continues to expand and produce new works as long as people maintain their interest, curiosity, and need for understanding the Qurʾān.
📊
Key Findings & Data:The modern Shīʿī tradition, after a long period of stagnation resumed its tafsīr activities with Ṭabāṭabāʾī (d. 1904) after which many works were written.
💡
Conclusion & Impact:An analysis of the related studies shows that the tafsīr works produced and the tafsīr lectures delivered in Iran constitute exegetical efforts that aim at social transformation.
🔬Design:Araştırma Makalesi
📍Scope:Comprehensive Sample
⚙️Variables:Tefsir · İçtimai Tefsir · İran

Abstract

The field of tafsīr continues to expand and produce new works as long as people maintain their interest, curiosity, and need for understanding the Qurʾān. Throughout history various schools, approaches, and methodological differences have led to a rich diversity of tafsīr literature. In the modern era, this discipline has continued to evolve and develop. Recent works are generally evaluated within the framework of the ijtimāʿī tafsīr (social exegesis) approach. The modern Shīʿī tradition, after a long period of stagnation resumed its tafsīr activities with Ṭabāṭabāʾī (d. 1904) after which many works were written. The aim of this study is to reveal the nature of the developments within the Shīʿī tafsīr tradition after Ṭabāṭabāʾī, to provide information about modern Iranian tafsīr activities—which have not been extensively studied in Turkey—and to analyze these works. The main problem of the study is to examine through the example of Iran the process that took place in the field of tafsīr after Ṭabāṭabāʾī. In this context, recent tafsīr activities were analyzed through authored works and tafsīr lectures. This research was conducted using a qualitative research method based on document analysis. An analysis of the related studies shows that the tafsīr works produced and the tafsīr lectures delivered in Iran constitute exegetical efforts that aim at social transformation.

Özet

Tefsir alanı insanların Kur’ân’a ilgi, merak ve ihtiyaçları olduğu sürece genişlemeye ve eser vermeye devam edecek bir ilim dalıdır. Zaman içerisinde pek çok ekol, anlayış ve yöntem farklılıkları açısından çeşitlilik arz eden tefsir külliyatları tarih sahnesinde yerini almıştır. Çağdaş dönemde de bu ilim değişim ve gelişim göstermeye devam etmektedir. Son dönemde verilen eserler daha ziyade içtimâî tefsir yaklaşımı açısından değerlendirilmektedir. Modern dönem Şiî gelenek uzun süren bir duraklamadan sonra tefsir faaliyetlerine Tabâtabâî (öl. 1904) ile yeniden başlamış ve onun ardından pek çok eser kaleme alınmıştır. Bu çalışmanın amacı Tabâtabâî sonrası dönemde Şiî tefsir geleneğinde yaşanan gelişmelerin niteliğini ortaya koymak, özellikle Türkiye’de çalışılmamış olan modern dönem İran tefsir faaliyetleri hakkında bilgi vermek ve çalışmaları analiz etmektir. Bu çalışmada ele alınan temel problem Tabâtabâî sonrası tefsir alanında nasıl bir süreç işlendiğini İran örneği üzerine incelemektir. Bu kapsamda yakın dönem tefsir faaliyetleri telif edilen eserler ve tefsir dersleri üzerinden tahlil edilmiştir. Bu araştırma, nitel araştırma yöntemine dayalı olarak doküman analizi tekniğiyle yürütülmüştür. Çalışmada öncelikle çevrimiçi kaynaklardan hareketle müfessirler tespit edilmiş, ardından bu müfessirlerin resmî sayfalarına ve yayımlanmış tefsirlerine ulaşılmıştır. İncelenen veriler, tefsirlerin mukaddime bölümlerinden elde edilmiş olup bu metinler içerik analizi yöntemiyle değerlendirilmiştir. İlgili çalışmalar analiz edildiğinde İran’da yazılan tefsirlerin ve verilen tefsir derslerinin toplumsal dönüşümü hedefleyen tefsir faaliyetleri olduğu görülmüştür.

🔖

Cite This Article

Nalbant, S. (2025). An Evaluation of Modern Shīʿī Qur’anic Exegesis in Iran. Din ve İnsan Dergisi, Cilt: 5 Sayı: 10, 259–278. https://doi.org/10.69515/dinveinsan.1813225

📄 Full Text PDF Viewer

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

References (64)

  1. Ahmadi, M. (2020). Menhecu’l-Allame Nâsır Subhânî fî Tefsîri’l-Kur’ani’l-Kerîm Allame Nasır Sübhanî’nin Kur’an tefsirindeki metodu [Yüksek Lisans Tezi]. Yalova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
  2. Albayrak, İ. (2010). Klasik Modernizmde Kur’ân’a Yaklaşımlar. Ensar Neşriyat.
  3. Al-Ulemâ, E. (1200, Erdibeheşt). Âsâr ve te’lifât-ı allâme. ayobolama.ir.
  4. Amirpur, K. (2009). Metne Değişen Yaklaşım: İranlı Aydınlar ve Kur’ân (S. Efe & M. Şentürk, Çev.). Dokuz Eylül Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 29, 219-236.
  5. Âmûlî, A. C. (1293). Ricâl-i tefsîrî. Merkezü Neşri İsrâ.
  6. Âmûlî, A. C. (1395). Nezâhet-i Kur’ân ez tahrif. Merkezü Neşri İsrâ.
  7. Âmûlî, A. C. (1397). İ’câz-i Kur’ân. Merkezü Neşri İsrâ.
  8. Âmûlî, A. C. (1405). Tefsîri mevdûî: Kur’ân der Kur’ân (Vols. 1-18). Merkezü Neşri İsrâ.
  9. Âmûlî, A. C. (2011). Tesnîm fî tefsîri’l-Kur’ân (A. Rızâ, Çev.; Vols. 1-12). Dârü’l-İsrâ.
  10. Âyetullâh Tâlekânî ve tefsîr-i siyâsî Kur’ân. (1393, ehriver).
  11. Âzerşeb, M. A. (1418). Likâü mea’l-doktor Abdülkerîm bî Âzâr Şîrâzî. iranarab.com.
  12. Cevad-i Amulî, A. (2012). Kur’ân’da Hac. Misbah: İslâmî Düşünce ve Araştırma Dergisi, 1(2), 109- Cevâd-i Âmulî, A. A. (2020). Nehcü’l-Belâga’da Kur’ân. Misbah: İslâmî Düşünce ve Araştırma Dergisi, 9(16), 7-26.
  13. Çelik, İ. (2021). Kur’ân’ın Çağdaş Dönem Sünnî-Şiî Yorumu (el-Menâr/ el-Mîzân). Fecr Yayınları. “er-Rıdvân fî tefsîri’l-Kur’ân” eser-i Allâme-i Kâşânî çâp mîşode. (1389, Teyr). İqna.
  14. Es-Siretü’z-Zâtiyye. (t.y.). imamsadeq.org.
  15. Es-Sîretü’z-zâtiyye. (t.y.). alhaeri.org.
  16. Fethî, A. E. (2016, Aralık 16). İstihâreihay-i men ez râh-i eşrâk ve icâze-i bâtınî est. mobahesat.ir.
  17. Garâmî, M. A. (1392a). Dershây-i ez ulûmi’l-Kur’ân. Mecmûa Âsar-i Âyetullâhi’l-Uzmâ Garâmî. Garâmî, M. A. (1392b). Şenâhat-i Kur’ân. Mecmûa Âsar-i Âyetullâhi’l-Uzmâ Garâmî.
  18. Hâirî, Kâzım el- Hüseynî. (1401). Edvârü hayâti’l-insân fi’l-Kur’ân. Dârü’r-Risâle.
  19. Hâirî, Kâzım el-Hüseynî. (1431). Mefâhîmu terbeviyye fî kıssati Yûsuf. Dârü’l-Beşer.
  20. Hânmuhammedî, Y. (1390). Tefsîr-i siyâsî Kur’ân der İrân-i Muâsır [Doktora Tezi]. Dânışkâh-i Bâkır el-Ulûm, Mutâliât-i Siyâsî.
  21. Hûî, Ebü’l-Kâsım el-. (2009). Et-Tenkîh fî şerhi’l-urveti’l-vuskâ (Vols. 1-50). Müessesetü İhyâ Âsari’l-İmâm el-Hûî.
  22. Hûî, E.-K. el-. (1923). Nefehâtü’l-i’câz. Dârü’l-Müerrihi’l-Arabî.
  23. Hûî, E.-K. el-. (2009). El-Beyân fî tefsîri’l-Kurân (4. basım, C. 1). Müessesetü İhyâ Âsari’l-İmâm el- Hûî.
  24. Humeynî, R. (1392). Tefsîr-i sureyi hamd. Müesse-i Tanzîm ve Neşr-i Âsâr-i İmâm.
  25. Hüccetî, M. B. (1360). Pezûheşyi der târîhi Kur’ân-ı Kerîm. Defter-i Neşr-i Ferheng-i İslâmî.
  26. Hüccetî, M. B. (1981). Se makâle der târîhi tefsîr ve nahiv. Binyâd-i Kur’ân.
  27. Hüccetî, M. B. (1987). Esbâb-ı nüzûl. Vezâret-i İrşâd-i İslâmî.
  28. Hüccetî, M. B. (1990). Tahkîk havle İbn Abbâs ve mekânetihi fi’t-tefsîri ve’l-meârifi’l-uhra. Dârü’r- Ravda li-Tab’a ve’n-Neşr ve’t-Tevzi’.
  29. Hüccetî, M. B., & Şîrâzî, A. (1366). Kâşif (Vols. 1-15). Defter-i Neşri Ferheng-i İslâmî.
  30. İranlı Kur’an Alimi Seyyid Muhammed Bakır Hücceti Vefat Etti. (2025, Temmuz 4). İqna: Uluslararası Kur’an Haber Ajansı.
  31. Karadağ, A. (2019). Modern Dönemde Şîa’nın Kur’ân Tasavvuru. İçinde A. Ünlüsoy & S. Demir (Ed.), İslam ve Yorum III: Din, Bilim ve Medeniyet (Prof. Dr. Fuat Sezgin Anısına) (C. 1, ss. 173-197). İnönü Üniversitesi Yayınları.
  32. Kâşânî, A. H. (t.y.). Kütüb. alkashani.ir.
  33. Lenkerânî, M. F. M. (1428). Medhalü’t-tefsîr. Merkez-i Fıkhi el-Eimme-i’l-Ethâr. Ma’rifet, M. H. (1425). Et-Tefsîr ve’l-mufessirûn fî sevbihi’l-kâşîb (Vols. 1-2). el-Câmi’atü’l-Ravziyye li ’Ulûmi’l-İslâmiyye. Mezâherî, H. (1362). Meâd der Kur’ân. Şafak. Mezâherî, H. (1380). Meârifu’l-İslâm der süre-i Yâsîn. Şafak. Mezâherî, H. (1395). Seyr-i sülûk. Müessese-i Ferhengî Mutâ’âti ez-Zehrâ.
  34. Mezâherî, H., Misbâh Yezdî, M. T., & Mûsevî Yezdî, A. E. (1362). Pertevî ez imâmet ve velâyet der Kur’ân. Mîkât.
  35. Min Hayâti Semmâha. (t.y.). lankarani.com.
  36. Misbâh Yezdî, M. T. (t.y.). Âsârü’l-Mektebe. el-Mevkıu’l-İ’lâmi li-Âsâri Semmâhati Ayetullâh eş- Şeyh Muhammed Takî Misbâh Yezdî.
  37. Misbâh Yezdî, M. T. (1393). Meârif-i Kur’ân (1-3). İnteşârât-ı Müessese-i Âmûzeşî ve Pejûheşî-yi İmam Humeynî.
  38. Misbâh Yezdî, M. T. (1426). Meârifu’l-Kur’ân 1/2 (M. A.-M. Hâkânî, Çev.). Zevi’l-Kurbâ.
  39. Misbâh Yezdî, M. T. (1997). El-Ahlâk fi’l-Kur’ân (Vols. 1-3). Dâru’n-Neşri’t-Tâbia li-Müesseseti İmam Humeyni.
  40. Misbâh Yezdî, M. T. (2015). El-Harb ve’l-cihâd fi’l-Kur’ân. Müessestü’l-İrfân li-s’Sekâfeti’l- İslâmiyye.
  41. Mutahharî, M. (1389). Âşnayi bâ Kur’ân (Vols. 1-14). Sadrâ.
  42. Mutahharî, M. (1445). İnsân der Kur’ân. Sadrâ.
  43. Müderrisî, M. T. (t.y.). El-Mektebetü’l-Mer’iyye. Mektebetü Semmâhati’l-Merci’i’l-Müderrisî.
  44. Müderrisî, M. T. (1377). Tefsîr-i hidâyet (Vols. 1-18). Âstâne-i Kudsi Radavî.
  45. Müderrisî, M. T. (1391). El-Mer’e fi’l-müctemei’l-İslâmî (3. Basım). Dâru’s-Sâdık.
  46. Müderrisî, M. T. (1422). Beyyinât min fikhi’l-Kur’ân. Merkezü’l-Asr.
  47. Müderrisî, M. T. (1424). Buhûs fi’l-Kur’âni’l-hakîm. Dârü’l-Muhibbi’l-Hüseyin.
  48. Müderrisî, M. T. (1429). Min hedyi’l-Kur’ân (Vols. 1-13). Dârü’l-Kâri.
  49. Müderrisî, M. T. (1431). Beyyinât fi fıkhi’l-Kur’ân (Sûretu’n-Nûr). Dârü’l-Asr.
  50. Müderrisî, M. T. (1432). Beyyinât fi fıkhi’l-Kur’ân (Suretü’l-Furkân). Dârü’l-Asr.
  51. Müderrisî, M. T. (1433). Beyyinât min fıkhi’l-Kur’ân (Sûreti’l-Hâc). Dârü’l-Mahaccet’il-Beydâ.
  52. Müderrisî, M. T. (1434). Beyyînât min fıkhi’l-Kur’ân (Suretü’l-Şuarâ). Dârü’l-Mahaccet’il-Beydâ.
  53. Müderrisî, M. T. (1994). El-Kur’ân hikmetü’l-hayât. Dârü’l-Kelimeti’l-Tayyibe. Müellifât. (t.y.). almazheri.org.
  54. Mürselov, M. (2009). Şii Müfessir Ebü’l-Kasım Hûî’nin Kıraat Anlayışı. Cumhuriyet Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 13(2), 385-395.
  55. Öz, M. (2019). Tâlekânî. İçinde Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi: C. Ek-2 (ss. 576-577). Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları.
  56. Rızâpûr, M. (2010). İmam Humeynî’nin Bakış açısından Kur’ân Tevilinin Yöntem ve Dayanakları (İ. Kunt, Çev.). Marife Dini Araştırmalar Dergisi (Biimsel Birikim), 10(3), 395-406.
  57. Sîretü Tâlekânî. (t.y.). taleghani.org.
  58. Subhanî, C. (1432). El-Menâhici’t-tefsîr fî ulûmi’l-Kur’ân. Müessesetü’l-İmâmi’s-Sâdık.
  59. Subhanî, C. (1433). Âyât-i müşkile-i Kur’ân. Müessese-i İmâm Sâdık.
  60. Subhanî, C. (2010). Mefâhîmu’l-Kur’ân (Vols. 1-10). Müessesetü’t-Târihi’l-Arabî.
  61. Subhanî, Cafer. (1428). El-Kasasü’l-Kur’âniyye (C. 2). Müessesetü’l-İmâmi’s-Sâdık.
  62. Şîrâzî, A. (1991). Hodâ ve ihtirâ’ât ez dîdegâh-ı ilm ve Kur’ân (Vols. 1-6). Defter-i Neşr-i Ferheng-i İslâmî.
  63. Tâlekânî: El-Âlim ellezî kâne yebhasü ani’l-hakîka. (2010, Eylül 12). İbna.ir.
  64. Tâlekânî, M. (1362). Pertev-i ez Kur’ân (Vols. 1-6). Şirket-i Sihâmî İntişâr. Zendegi nâme. (t.y.). ayat-gerami.ir.