SavedAdd your journal

Journals / Din ve İnsan Dergisi / 2025 / Cilt: 5 Sayı: 10

An Analysis of Manuscripts on Usul al-Fıqh and Fatwas in The Khalidiya Library of Jerusalem

Kudüs Hâlidiyye Kütüphesi’nde Bulunan Fıkıh Usulü ve Fetvalar ile İlgili Yazmalar Üzerine Bir İnceleme

Ömer Menekşe(DÜZCE ÜNİVERSİTESİ, İLAHİYAT FAKÜLTESİ)0000-0003-1190-9394
Pages
191–220
Publication Date
2025-12-29
🏛️Bibliographic metadata and full text access for this article are provided via DergiPark.
DergiPark Record ↗
✨

AI Summary & Key Takeaways

AI Insight
⚡ TL;DR(Too Long; Didn't Read)

In doing so, the study aims to shed light on the place of Jerusalem in the history of Islamic law and provide researchers with a systematic guide to these valuable resources.

📌 3 Key Takeaways

🎯
Objective & Hypothesis:The manuscript works that carry the intellectual legacy of Islamic civilization to the present day are preserved in private collections, museums, and libraries as primary sources, especially for historical research and various other disciplines.
📊
Key Findings & Data:One such library is the Khalidi Library, one of the leading cultural institutions of 19th-century Jerusalem.
💡
Conclusion & Impact:In doing so, the study aims to shed light on the place of Jerusalem in the history of Islamic law and provide researchers with a systematic guide to these valuable resources.
🔬Design:Review & Systematic Survey
📍Scope:Comprehensive Sample
⚙️Variables:Fıkıh Usûlü · Fetva · Fıkıh

Abstract

The manuscript works that carry the intellectual legacy of Islamic civilization to the present day are preserved in private collections, museums, and libraries as primary sources, especially for historical research and various other disciplines. These works are invaluable not only for the wealth of knowledge they contain but also for their reflection of the social, political, and cultural structures of the period to which they belong. These manuscripts, with both the information they hold and the historical and cultural significance they carry, place the institutions that preserve them at the center of academic studies and the conceptualization of civilization. Libraries that have preserved manuscripts written over centuries and represent the collective memory of our civilization are critically important centers for historical and scientific studies. One such library is the Khalidi Library, one of the leading cultural institutions of 19th-century Jerusalem. Established during the Ottoman period as a waqf (endowment) library, it serves as a significant repository that carries the rich scholarly heritage of the Islamic world to the present day. In this regard, the manuscripts housed in the Khalidi Library are of great importance for understanding the historical, religious, and cultural identity of Jerusalem. These works also shed light on the city's intellectual and socio-cultural life. A review of the literature reveals that various aspects of the history of librarianship during the Ottoman period have been examined. However, comprehensive studies focusing on the libraries in Jerusalem and the systematic classification of the works housed in these libraries would make significant contributions to the study of the development of Islamic legal thought and research on the history of Jerusalem. This study aims to conduct a systematic analysis of the usul al-fiqh (principles of Islamic jurisprudence) literature and fatwa collections in the manuscript collection of the historical Khalidiya Library, located in Jerusalem, the third holiest city in the Islamic world. The manuscripts in this library have generally been classified by subject, and cataloging efforts have also been undertaken. The Khalidiya Library’s collection includes valuable works in fields such as tafsir (Quranic exegesis), hadith, theology, Islamic jurisprudence, Sufism, literature, and history. Of particular note is the approximately 600 fiqh manuscripts, which constitute nearly half of the library’s collection. The extensive presence of commentaries, fatwa collections, usul al-fiqh works, and manuscripts on waqf (endowments) related to the Hanafi school of law, the official madhhab (legal school) of the Ottoman Empire, provides a rich resource on the legal theory and practice of the period. This paper will begin by presenting an overview of the library's establishment, growth, and current state. Subsequently, a list of the usul al-fiqh manuscripts and fatwa collections in the library’s rich collection will be provided, accompanied by an analysis of their characteristics, technical features, and content. The study will first address the historical development and current status of the library and then offer a detailed inventory of the usul al-fiqh manuscripts and fatwa collections within its collection. This inventory will cover the codicological features, content analysis, and historical significance of the works. In doing so, the study aims to shed light on the place of Jerusalem in the history of Islamic law and provide researchers with a systematic guide to these valuable resources.

Özet

İslam medeniyetinin entelektüel mirasını günümüze taşıyan el yazması eserler, başta tarihi araştırmalar olmak üzere birçok disiplin açısından birincil kaynaklar olarak özel koleksiyonlarda, müzelerde ve kütüphanelerde muhafaza edilmektedir. Bu eserler, sadece özünün barındırdığı bilgi birikimiyle değil, ait oldukları dönemin sosyal, siyasi ve kültürel yapısını yansıtmalarıyla da çok değerlidir. Bu el yazmaları, hem içerdikleri bilgilerle hem de taşıdıkları tarihî ve kültürel anlamlarla, onları barındıran kurumları akademik çalışmaların ve medeniyet tasavvurunun merkezine yerleştirmektedir. Asırlar boyunca kaleme alınmış yazma eserleri koruyan ve medeniyetimizin kolektif hafızasını temsil eden kütüphaneler, tarih ve bilim çalışmaları açısından kritik öneme sahip merkezlerdir. Bu kütüphanelerden biri de 19. yüzyıl Kudüs’ünün önde gelen kültürel kurumlarından olan Hâlidiyye Kütüphanesi’dir. Osmanlı döneminde kurulan bu vakıf kütüphanesi, İslam dünyasının zengin ilmî mirasını günümüze taşıyan önemli bir merkezdir. Bu itibarla Kudüs’ün tarihî, dinî ve kültürel kimliğinin anlaşılmasında, Hâlidiyye Kütüphanesi’ndeki yazma eserler büyük önem taşımaktadır. Zira burada korunan eserler, şehrin ilmî ve sosyo-kültürel hayatına da ışık tutmaktadır. Literatür incelemesi, Osmanlı dönemi kütüphanecilik tarihinin çeşitli yönleriyle ele alındığını göstermektedir. Bununla birlikte, Kudüs’teki kütüphaneler ve bu kütüphanelerdeki eserlerin sistematik tasnifi üzerine yapılacak kapsamlı çalışmalar, İslam hukuk düşüncesinin gelişimi ve Kudüs tarihi araştırmalarına önemli katkılar sağlayacaktır. Bu çalışmada, İslam dünyasının üçüncü kutsal şehri Kudüs’te bulunan tarihî Hâlidiyye Kütüphanesi yazma eser koleksiyonundaki usûl-ı fıkıh literatürü ve fetva mecmualarının sistematik bir incelemesi amaçlanmıştır. Söz konusu kütüphanede yer alan eserler, genellikle konu başlıklarına göre tasnif edilmiş ve kataloglama çalışmaları da yapılmıştır. Hâlidiyye Kütüphanesi’nin koleksiyonunda başta tefsir, hadis olmak üzere akaid, fıkıh, tasavvuf, edebiyat ve tarih alanlarında değerli yazmalar bulunmaktadır. Özellikle dikkat çekici olan, kütüphane koleksiyonunun yaklaşık yarısını oluşturan 600 civarındaki fıkıh yazmalarıdır. Osmanlı Devleti’nin resmî mezhebi olan Hanefî fıkhına ait şerhler, fetva mecmuaları ve usul-i fıkıh eserleri ile vakıf konulu yazmaların bu denli geniş yer tutması, dönemin hukuk pratiği ve teorisi hakkında zengin bir kaynak sunmaktadır. Bu çalışmada, öncelikle kütüphanenin kuruluşu, büyümesi ve günümüzdeki durumu hakkında genel bir bilgi aktarılacaktır. Akabinde zengin bir koleksiyona sahip kütüphanede yer alan usûl-i fıkha dair yazmalar ile fetva mecmualarının bir listesi sunularak nitelikleri hakkında bilgi verilecek, teknik özellikleri ve muhtevaları tanıtılacaktır. Çalışmada önce kütüphanenin tarihsel gelişimi ve mevcut durumu ele alınacak, ardından zengin koleksiyonunda yer alan usûl-i fıkıh yazmaları ile fetva mecmualarının detaylı bir envanteri aktarılacaktır. Bu envanter çalışması, eserlerin kodikolojik özelliklerini, muhteva analizlerini ve tarihî değerlerini kapsamaktadır. Böylece hem Kudüs’ün İslam hukuk tarihindeki konumuna ışık tutulacak, hem de araştırmacılara bu değerli kaynakların sistematik bir rehberi sunulacaktır.

🔖

Cite This Article

Menekşe, Ö. (2025). An Analysis of Manuscripts on Usul al-Fıqh and Fatwas in The Khalidiya Library of Jerusalem. Din ve İnsan Dergisi, Cilt: 5 Sayı: 10, 191–220. https://doi.org/10.69515/dinveinsan.1711535

📄 Full Text PDF Viewer

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

References (84)

  1. Ajami, J. M. (1993). A Hidden Treasure. Aramco World, 44(6), 2-9.
  2. Akgündüz, S. N. (2017). Hayreddin Er-Remlî’nin Fetvaları -el-Fetâva’l-Hayriyye’nin Biçim ve İçerik İncelemesi. Fecr Yayınları.
  3. Alyân, R. M. (2009). el-Mektebât fi Medineti’l-Kuds. Câmiatü’n-Necahi’l-Vataniyye.
  4. al-Asali, K. J. (2000). The Libraries of Ottoman Jerusalem. İçinde S. Auld & R. Hillenbrand (Ed.), Ottoman Jerusalem: The Living City: 1517-1917 (s. 285-290). Altajir World of Islam Trust.
  5. el-Aselî, K. C. (2002). Kudüs (Osmanlı Dönemi ve Sonrası). İçinde Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (C. 26, s. 334-338). TDV Yayınları.
  6. el-Aselî, K. C. (1981). Meâhidü’l-İlm fi Beyti’l-Makdis. Cem’iyyetü Ummali’l-Mat’âbi’ et-Teâvün. Atalay, H. (2024). Kudüs Hâlidiyye Kütüphanesi’ni Kuran Kadı: Şeyh Râgıb el Hâlidî. III.
  7. Uluslararası Kudüs Sempozyumu “Kudüs’te İz Bırakan Alimler”, 224-226.
  8. Atmış, A. (2020). Kudüs Eşrafından Hüseyni ve Halidi Aileleri [Yüksek Lisans Tezi]. Ordu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
  9. Avcı, O. (2016). Birinci Dünya Savaşı’nda Osmanlı İmparatorluğu’nda Cihâd-ı Ekber İlânı. Birinci Dünya Savaşı’nda Mevlevî Alayı ve Gönüllü Topluluklar Uluslararası Sempozyumu, 22-24 Ekim 2015, Kırıkkale-Ankara, Bildiriler, 29-46.
  10. Aykaç, F. (2020). Beytü’l-Makdis’in Önemli İslami Yapıları. İçinde Huzuru Bekleyen Şehir Kudüs (s. 272-334). İlim Yayma Vakfı Yayınları.
  11. Bağdatlı, İ. P. (1951). Hediyyetü’l-ârifîn, esmâ’ü’l-müellifîn ve âsârü’l-musannifîn (Vols. 1-2). MEB Yayınları.
  12. el-Bahît, M. A. (2018). El-Mektebât fi Kudsi’ş-Şerîf, münzü fethi’s-Salahî sene h.583 m.1187 ilâ seneti h.1367 m.1948. İçinde F. Deroche & İ. Şebbuh (Ed.), Buhsü’d-dirasât muhdatun ila İrec Efşar (s. 409-526). Müessesetü’l-Furkan li’t-Türasi’l-İslâmî.
  13. Berekat, B. A. (2012). Tarihü’l-mektebâti’l-Arabiyye fi Beyti’l-Makdis. Merkezü’l-Melik Faysal li’l- Buhus ve’d-Dirasati’l-İslâmiyye.
  14. Brockelmann, C. (1938). Geschichte der arabischen Litteratur: Supplement. 3 Cilt. E.J. Brill. 21
  15. Brockelmann, C. (1943). Geschichte der Arabischen Litteratur (GAL.) 2 Cilt. E.J. Brill.
  16. Bursalı Mehmed Tahir. (2016). Osmanlı Müellifleri (ed. M. Çiçekler), 3 Cilt. Türkiye Bilimler Akademisi (TÜBA).
  17. Cebeci, İ. (Ed.). (2009). Ceride-i İlmiyye Fetvaları. Klasik Yayınları.
  18. el-Cezâirî, Ş. T. (1900). Bernâmecü’l-Mektebeti’l-Hâlidiyyeti’l-Umûmiyye. Corci Hananya Matbaası. Conrad, L. I. (2000). The Khalidi Library. İçinde S. Auld & R. Hillenbrand (Ed.), Ottoman Jerusalem: The Living City: 1517-1917: C. I (s. 191-290). Altajir World Islam Trust.
  19. Conrad, L. I., & Kellner-Heinkele, B. (1994). Ottoman Recourses in the Khalidi Library Jerusalem. İçinde A. Singer & A. Cohen (Ed.), Scripta Hierosolymitana, Publications of the Hebrew University Jerusalem (C. 35, s. 218). Hebrew University.
  20. Çelik, M. (2020). Osmanlı Kudüs’ündeki Kütüphaneler. Çanakkale Araştırmaları Türk Yıllığı Dergisi, 18(29), 213-239.
  21. Çimen, A. E. (2010). Tâhir el-Cezâirî. İçinde Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (C. 39, s. 395- 398). TDV Yayınları.
  22. Dersa’adet ile vilâyât-ı Osmânîye’de bulunan kütübhanelerin esâmisiyle kütüb-i mevcûde ve mevkûfe mikdarları. (t.y.).
  23. Dolu, A. (2018). 18. Yüzyılda Kudüs’te Kitap Sahipliği. İçinde Z. Kurşun & A. Usta (Ed.), Osmanlı Döneminde Kudüs’te İlmi Hayat ve Eğitim: Uluslararası Sempozyum Bildirileri, 29.12.2018 (s. 49-80). Fatih Sultan Mehmet Vakıf Üniversitesi/ Bağcılar Belediyesi.
  24. Dolu, A. (2019). 18. Yüzyılda Kudüs’te Kültürel Sermayenin Dönüşümü: Ulema Aileleri ve Vakıfları. İçinde Y. Çolak & L. Karagöz (Ed.), Kudüs: Tarih, Şehir, Toplum (s. 53-83). İLEM Nobel Akademik Yayıncılık.
  25. Düzenli, P. (2020). Fıkıh Usûlünün İşlevselliği Bağlamında Osmanlı Fetvaları. Millî Mecmûa, 14, 36-.43
  26. Erünsal, İ. E. (2014). Osmanlı Kültür Tarihinin Bilinmeyenleri: Şahıslardan Eserlere, Kurumlardan Kimliklere. Timaş Yayınları.
  27. Görgülü, Ü. (2021). Din İşleri Yüksek Kurulunun Tıbbi Konulardaki Fetvalarına İlişkin Metodolojik Bir Değerlendirme. İçinde İ. Karaman, H. Ertin, & M. Bedir (Ed.), Fıkıh ve Biyoetik İslam Hukuku Bakımından Tıbbi Konularda Karar Verme Süreci – 2 (s. 181-195). İsar Yayınları.
  28. Gülman Osman, & Sezer, A. (2019). Osmanlı Hukuk Tarihinde Öncü Bir İsim: Timurtaşi Üzerine Biyografik Bir İnceleme. Bilimname: Düşünce Platformu, 37, 857-887.
  29. el-Hâlidî, V. (2021). el-Mektebetü’l-Hâlidiyye fi’l-Kuds 1720-2001 (2. bs). Müessesetü’d-Dirâsati’l- Filistiniyye.
  30. el-Hanefî. A. bin İ. (2011). et-Tehzîb li zihni’l-Lebîb, thk. Emânî Muvaffık el-Hanefî. [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Câmiatü Dımeşk Külliyetü’ş-şerîati.
  31. el-Hüseynî, H. bin A. (2010). Terâcimu Ehli’l-Kuds fi karni's-sâni 'aşer el-hicrî (ed. S. S. en-Naîmat, Ed.). Câmiatü’l-Ürdün.
  32. İpşirli, M. (1993). İnsan Hakları ve Sosyal Hayat Açısından Osmanlı Fetvaları. İçinde Tarih Boyunca Türkler’de İnsanî Değerler ve İnsan Hakları (Osmanlı İmparatorluğu Dönemi) (C. 2, s. 103- 118). Türk Kültürüne Hizmet Vakfı., İshakoğlu, Ö. (2016). Suriye’nin Yazmalarıyla Ünlü Kütüphanesi: Zâhiriyye ve Kurucusu Tâhir el- Cezâirî. Journal of Turkish Studies = Türklük Bilgisi Araştırmaları, 46, 163-180.
  33. al-Ju’beh, N. (2006). Catalogue of Manuscripts in Al-Khalidiyya Library Jerusalem (K. Salameh, Ed.). Al-Furqan Islamic Heritage Foundation.
  34. Kallek, C. (1995). El-Fetâva’l-hayriyye. İçinde İslam Ansiklopedisi (C. 12, s. 443-444). TDV Yayınları.
  35. Kallek, C. (1999). İbn Kādî Aclûn, Takıyyüddin. İçinde Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (C. 20, s. 100). TDV Yayınları.
  36. Kandemir, M. Y. (1999). İbn Hacer el-Askalânî. İçinde Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (C. 19, s. 514-531). TDV Yayınları.
  37. Kâtip Çelebi, H. H. (ö. 1067/1657) (nşr. Kilisli Muallim Rıfat, Şerafeddin Yaltkaya). (1971). Keşfü’z- zunûn ‘an esâmi’l-kütüb ve’l-fünûn. 2 Cilt. MEB Yayınları.
  38. Kayapınar, H. (2001). Kāriülhidâye. İçinde Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (C. 24, s. 495). TDV Yayınları.
  39. Kehhâle, Ö. R. (1414/1993). Mu’cemü’l-Müellifin: Terâcimu musannifi’l kütübi’l-‘ arabiyye. 4 Cilt. Beyrut: Müessesetü’r-risâle.
  40. Kılıçer, M. E. (1992). Buhârî, Tâhir b. Ahmed. İçinde Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (C. 6, s. 376). TDV Yayınları.
  41. Kırbıyık, K. (2004). Mer‘î b. Yûsuf. İçinde Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (C. 29, s. 185- 187). TDV Yayınları.
  42. Koca, F. (1999). İbn Ebü’l-İz. İçinde Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (C. 19, s. 468-470). TDV Yayınları.
  43. Köse, F. B. (2024). Osmanlı Yönetiminde Kudüs—İdare, Toplum, Eğitim ve İmar Faaliyetleri Özelinde Bir İnceleme. Samer Yayınları.
  44. Küçükosman, H. (2025). Şehirlerin Fazileti Üzerine Bir İnceleme: Askalân Örneği. Dergiabant: Abant İzzet Baysal Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 13(1), 140-159.
  45. Leknevî, M. A. (t.y.). el-Fevâidü’l-behiyye fî terâcimi’l-Hanefiyye. (ed. Ebû Firâs M. B.) Dârü’l-Ma’rife. Little, D. P., & Turgay, A. Ü. (1980). Documents from the Ottoman Period in the Khālidī Library in Jerusalem. Die Welt des Islams, 20 (1-2), 44-72.
  46. Mack, M., Balint, B., & Brenner, F. (2019). Jerusalem: City of the Book. Yale University Press. Menna’, A. (1997). A’lâmu Filistin fî evâhiri’l-ahdi’l-Osmanî: (1800—1918). Müessesetü’d- Dirâsâti’l-Filistiniyye.
  47. Muhlis, A. (1924). Hazâinü’l-kütübi’l-Arabiyye: Nefâisü’l-hızâneti’l-Hâlidiyye fi’l-Kudsi’ş-Şerîf. Mecelletü Mecma’u’l-lüġati’l-ʿArabiyye, 8, 366-369.
  48. el-Murâdî, M. H. (1408/1988). Silkü’d-dürer fî aʿyâni’l-ḳarni’s̱-s̱ânî ʿaşer. 4 Cilt. Dâru İbn Hazm- Dâru’l-Beşâirü’l-İslâmiyye.
  49. el-Müneccid, S. (1982). el-Mahtûtatü’l-Arabiyye fî Filistin. Dârü’l-Kitâbi’l-Cedid. Nicault, C. (2001a). Osmanlı Kudüs’üne Dönüş (E. S. Vadi, Çev.). İçinde C. Nicault (Ed.), Kudüs 1850‒1948 (s. 37-94). İletişim Yay.
  50. Nicault, C. (2001b). Uluslararası Bir Meselenin Doğuşu (E. S. Vadi, Çev.). İçinde C. Nicault (Ed.), Kudüs 1850‒1948 (s. 92-93). İletişim Yay.
  51. Özel, A. (1989). el-Âlemgîriyye. İçinde Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (C. 2, s. 365-366). TDV Yayınları.
  52. Özel, A. (1992). Bezzâzî. İçinde Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (C. 6, s. 113-114). TDV Yayınları.
  53. Özel, A. (2001). Kādîhan. İçinde Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (C. 24, s. 121-123). TDV Yayınları.
  54. Özel, A. (2012). Timurtaşî, Muhammed b. Abdullah. İçinde Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (C. 41, s. 188-189). TDV Yayınları.
  55. Özen, Ş. (2005). Osmanlı Dönemi Fetva Literatürü. Türkiye Araştırmaları Literatür Dergisi [Türk Hukuk Tarihi Sayısı], 3(5), 249-378.
  56. Özen, Ş. (2008). Sadrüşşerîa. İçinde Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (C. 35, s. 427-431). TDV Yayınları.
  57. Öztürk, M. (2014). İbn Hacer El-Askalânî’ye Ait El-Fetâva’l-Hadîsiyye Türü Bazı Yazma Risâleler’in Tanıtımı. Hadis Tetkikleri Dergisi, 12(2), 151-155.
  58. Raymond, A., & Provence, M. (2000). The Khâlidiyya Library in Jerusalem: 1900-2000. MELA Notes, 71/72, 1-7.
  59. Salman, Y. (2021). Muhammed Emin Er’in Fetvâ Usûl ve Âdâbı Hakkındaki Görüşleri. İçinde C. Acar & A. Yılmaz (Ed.), Mehmed Emin Er ve İlmi Şahsiyeti. İlahiyat Yayınları.
  60. Sarıkoyuncu, A. (1995). Milli Mücadele’de Amasya Müftüleri (Hacı Tevfik ve Abdurrahman Kamil Efendiler). Diyanet İlmi Dergi, 31(2), 61-100.
  61. es-Sehâvî, Ş. M. (1412/1992). Ed-Davʾü’l-lâmiʿ li-ehli’l-karni’t-tâsiʿ (12 Cilt.). Dâru’l-Cîl.
  62. Schidorsky, D. (1998). Libraries in Late Ottoman Palestine between the Orient and the Occident. Libraries & Culture, Orientalist Libraries and Orientalism, 33(3), 260-276.
  63. Şen, F. M. (2011). Kudüs’teki Hâlidiyye Kütüphanesinde Bulunan Türkçe El Yazması Kitaplar. Journal of Turkish Studies = Türklük Bilgisi Araştırmaları, [Walter G. Andrews Armağanı III],.205-219,)1(35 Şen, F. M. (2014). Kudüs’teki Yazma Kütüphaneleri ve Bu Kütüphanelerde Bulunan Türkçe El Yazması Eserler. İçinde Osmanlı’dan Günümüze Filistin Sempozyumu 28-29 Kasım 2013, Ankara Bildiriler, I. cilt (s. 71-83).
  64. Talas, M. A. (1945a). Dûr-i Kütübi Filistin ve Nefâisü Mahtûtâtiha. Mecelletü Mecmai’l- İlmiyyi’l- ‘Arabî, 20(5-6), 234-241.
  65. Talas, M. A. (1945b). Dûr-i Kütübi Filistin ve Nefâisü Mahtûtâtiha. Mecelletü Mecmai’l- İlmiyyi’l- ‘Arabî, 20(7-8), 340-347.
  66. Talas, M. A. (1945c). Dûr-i Kütübi Filistin ve Nefâisü Mahtûtâtiha. Mecelletü Mecmai’l- İlmiyyi’l- ‘Arabî, 20(9), 440-448.
  67. Talas, M. A. (1945d). Dûr-i Kütübi Filistin ve Nefâisü Mahtûtâtiha. Mecelletü Mecmai’l- İlmiyyi’l- ‘Arabî, 20(11-12), 528-536.
  68. Talas, M. A. (1946). Dûr-i Kütübi Filistin ve Nefâisü Mahtûtâtiha. Mecelletü Mecmai’l- İlmiyyi’l- ‘Arabî, 21(1-2), 49-60.
  69. Talas, M. A. (1982). Dûri Kütübi Filistin ve Nefâisü Mahtûtatihâ. İçinde S. el-Müneccid (Ed.), El- Mahtûtatü’l-Arabiyye fî Filistin (s. 8-62). Dârü’l-Kitâbi’l-Cedîd.
  70. Telli, H. (2024). Meşîhat Arşivine Göre Amasya Müderrisleri. Kocatepe İslami İlimler Dergisi, 7(2),.732-758
  71. Topal, Ş. (2010). Şürünbülâlî. İçinde Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (C. 39, s. 274-276). TDV Yayınları.
  72. Urfalı, A. (2020). İmâm el-Kâbisî’nin Kitâbu Mulahhisi’l-Muvatta Adlı Eserinin Tahkiki ve İncelenmesi [Yüksek Lisans Tezi]. Harran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
  73. Walls, A. G. (1974). The Turbat Barakat Khan or Halidi Library. Levant, 6, 25-50.
  74. Yalman, A. E. (2018). Birinci Dünya Savaşı’nda Türkiye (B. Keşoğlu, Çev.). Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
  75. Yıldız, E. (2023). Halid b. Velid Neslinden Kudüslü Âlim ve Seyyah Halil Cevad Efendi. İslâmi Araştırmalar, 34(2), 534-549.
  76. ez-Zehebî, Ş. M. (thk. Beşşar Avvad Ma’rûf, Muhyi Hilâl es-Serhan). (1996). Siyeru a’lâmi’n-nübelâ: Es-siretü’n-nebeviyye. 25 Cilt. Beyrut: Müessesetü’r-Risâle.
  77. Ziriklî, H. (2002). Ahmed Emîn, el-Aʿlâm: Ḳāmûsü terâcim, 8 Cilt. (nşr. Züheyr Fethullah), Dârü’l- İlm li’l-Melâyin.
  78. Düzenli, P. (2020). Fıkıh Usûlünün İşlevselliği Bağlamında Osmanlı Fetvaları. Millî Mecmûa, 14, 36-.43
  79. İpşirli, M. (1993). İnsan Hakları ve Sosyal Hayat Açısından Osmanlı Fetvaları. İçinde Tarih Boyunca Türkler’de İnsanî Değerler ve İnsan Hakları (Osmanlı İmparatorluğu Dönemi) (C. 2, s. 103- 118). Türk Kültürüne Hizmet Vakfı., İshakoğlu, Ö. (2016). Suriye’nin Yazmalarıyla Ünlü Kütüphanesi: Zâhiriyye ve Kurucusu Tâhir el- Cezâirî. Journal of Turkish Studies = Türklük Bilgisi Araştırmaları, 46, 163-180.
  80. Kâtip Çelebi, H. H. (ö. 1067/1657) (nşr. Kilisli Muallim Rıfat, Şerafeddin Yaltkaya). (1971). Keşfü’z- zunûn ‘an esâmi’l-kütüb ve’l-fünûn. 2 Cilt. MEB Yayınları.
  81. Şen, F. M. (2011). Kudüs’teki Hâlidiyye Kütüphanesinde Bulunan Türkçe El Yazması Kitaplar. Journal of Turkish Studies = Türklük Bilgisi Araştırmaları, [Walter G. Andrews Armağanı III],.205-219,)1(35 Şen, F. M. (2014). Kudüs’teki Yazma Kütüphaneleri ve Bu Kütüphanelerde Bulunan Türkçe El Yazması Eserler. İçinde Osmanlı’dan Günümüze Filistin Sempozyumu 28-29 Kasım 2013, Ankara Bildiriler, I. cilt (s. 71-83).
  82. Telli, H. (2024). Meşîhat Arşivine Göre Amasya Müderrisleri. Kocatepe İslami İlimler Dergisi, 7(2),.732-758
  83. ez-Zehebî, Ş. M. (thk. Beşşar Avvad Ma’rûf, Muhyi Hilâl es-Serhan). (1996). Siyeru a’lâmi’n-nübelâ: Es-siretü’n-nebeviyye. 25 Cilt. Beyrut: Müessesetü’r-Risâle.
  84. Ziriklî, H. (2002). Ahmed Emîn, el-Aʿlâm: Ḳāmûsü terâcim, 8 Cilt. (nşr. Züheyr Fethullah), Dârü’l- İlm li’l-Melâyin.