Journals / Medeniyet Kültürel Araştırmalar Belleteni / 2026 / Cilt: 5 Sayı: 8

MİDYAT YEMİŞLİ/ENHİL MOR KURYAKUS KİLİSESİ KDUŞKUDŞİNİ ÜZERİNE BİR DEĞERLENDİRME

Pages
16–36
Publication Date
2025-07-07
🏛️Bibliographic metadata and full text access for this article are provided via DergiPark.
DergiPark Record ↗
✨

AI Summary & Key Takeaways

AI Insight
⚡ TL;DR(Too Long; Didn't Read)

Makale, saha çalışması ve görsel verilerle desteklenmiştir.

📌 3 Key Takeaways

🎯
Objective & Hypothesis:Midyat’ın Yemişli (Enhil / Anhıl) mahallesi, Süryani kültürünün ana yurdu olarak geçen köklü bir coğrafyayı tanımlayan Tur Abdin Bölgesi’nin sınırları içinde bulunmaktadır.
📊
Key Findings & Data:Süryani kültüründe birçok aziz, ruhban ve değerli kişiliğin Yemişli’den çıkmış olmasından dolayı, onların kutsal hatıralarına ithafen burada bazı ibadet mekanları inşa edilmiştir.
💡
Conclusion & Impact:Makale, saha çalışması ve görsel verilerle desteklenmiştir.
🔬Design:Araştırma Makalesi
📍Scope:Comprehensive Sample
⚙️Variables:Midyat · Yemişli/Enhil · Mor Kuryakus Kiisesi

Özet

Midyat’ın Yemişli (Enhil / Anhıl) mahallesi, Süryani kültürünün ana yurdu olarak geçen köklü bir coğrafyayı tanımlayan Tur Abdin Bölgesi’nin sınırları içinde bulunmaktadır. Süryani kültüründe birçok aziz, ruhban ve değerli kişiliğin Yemişli’den çıkmış olmasından dolayı, onların kutsal hatıralarına ithafen burada bazı ibadet mekanları inşa edilmiştir. Bu amaçla yapılan, günümüzde de Süryaniler için hala önemini koruyan yapılardan biri de Mor Kuryakus Kilisesi’dir. Makale çalışması kapsamında incelenen Mor Kuryakus Kilisesi’nin kduşkudşini, ibadet mekanının odağını belirleyen apsis bölümünde bulunmaktadır. Süryani kilisesinde liturjinin merkezinde bulunan bu unsur, simgesel anlamından dolayı önem taşımaktadır. Süryanice “kutsalların kutsalı” anlamına gelen kduşkudşin, işlevsel açıdan Hıristiyan sanatındaki altar ve kiboriuma denk gelmektedir. Yapım tarihi tam olarak bilinmeyen kduşkudşinin üslupsal özellikleri XVII. yy. özellikleri göstermektedir. İncelenen örnek, ahşap malzemeden, oyma, kazıma ve kalem işi tekniği kullanılarak yapılmıştır. Kilisenin iç mekanının sadeliğine karşın, kduşkudşin görkemli cephe düzeni, yoğun süsleme programı ile çarpıcı bir liturjik unsura dönüşmektedir. Bu bağlamda, incelenen kduşkudşin form ve üslupsal açıdan, bölgedeki diğer kiliselerde eşine rastlanmayan nadir bir örnektir. Günümüze sağlam durumda gelen kduşkudşin, bölgedeki Süryani kiliselerinde bulunan kduşkudşinlerden farklılık göstermektedir. Benzerine rastlanmayan örnek, nitelikli ve özgün özellikleri ile dikkat çekmektedir. Bu çalışmada, kduşkudşinin genel görünüş, malzeme ve süsleme unsurları sanat tarihi disiplini çerçevesinde tanıtılması ve benzer örnekler üzerinden değerlendirilmesi amaçlanmaktadır. Makale, saha çalışması ve görsel verilerle desteklenmiştir.

🔖

Cite This Article

Telli, E. (2025). MİDYAT YEMİŞLİ/ENHİL MOR KURYAKUS KİLİSESİ KDUŞKUDŞİNİ ÜZERİNE BİR DEĞERLENDİRME. Medeniyet Kültürel Araştırmalar Belleteni, Cilt: 5 Sayı: 8, 16–36. https://doi.org/10.60051/medbel.1694759

📄 Full Text PDF Viewer

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

References (30)

  1. Acara Eser, Meryem. Bizans Maden Sanatı: Dini Törenlerde Kullanılan (Liturjik) Eşyalar. Ankara: Bilgin Kültür Sanat Yayınları, 2020.
  2. Akalın, Kutlu ve Duygu, Zafer. Süryani Literatürü. (1.Baskı), Mardin: Artuklu Üniversitesi Yayınları, 2017.
  3. Akyüz, Gabriyel. Mardin İli’nin Merkezinde Civar Köylerinde ve İlçelerinde Bulunan Kiliselerin ve Manastırların Tarihi, İstanbul, 1998.
  4. Bakırer, Ömür. Onüç ve Ondördüncü Yüzyıllarda Anadolu Mihrabları. (2. Baskı). Ankara: Türk Tarih Kurumu Basımevi. 2000.
  5. Barsavm, Efrem. Saçılmış İnciler Süryanilerin Yazınsal Tarihi. Çeviren Zeki Demir. İstanbul: Süryani Ortodoks Metropolitliği Yayınları, 2005.
  6. Başgelen, Nezih. “Yeniden ve Günışığına Çıkarılan İstanbul Ayasofya Serafim Mozaiği”. Arkeoloji ve Sanat Dergisi. S. 32, (2010):VII-X.
  7. Bell, Getrude. The Churches and Monasteries of The Tur Abdin, Gertrude Bell With an İntroduction and Notes by Marlia Mundell Mango, London: The Pindar Press, 1982.
  8. Bozkurt, Nebi. “Mescidi Aksa”, Türk Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. 29: 268-271.
  9. Erişim: https://islamansiklopedisi.org.tr/mescid-i-aksa. 2004.
  10. Bilge, Yakup. 1600 Yıllık Mor Gabriel Manastırı. İstanbul: Gerçeğe Doğru Yayınları, 2011.
  11. Bilge, Yakup. “Turabdin: Süryani Kilise ve Kültürünün Beşiği”, Uluslararası Midyat Sempozyumu Bildirileri, Editör: İbrahim Özcoşar, Mardin:2012. s.508-509.
  12. Coşkuner, Buket. “XI. Yüzyıl Kapadokya Bölgesindeki İsa’nın Doğumu ve Çarmıha Gerilmesi Sahneleri”. (Yayınlanmamış doktora tezi). Ankara: Hacettepe Üniversitesi. 2009.
  13. Çelik, Tuma. Turabdin’de Kalanlar. İstanbul: Sabro Yayınları, 2014.
  14. Demir, Zeki. Süryani Ortodoks Kilisesi ve Yedi Gizi. 2. Basım, İstanbul: Anadolu Ofset, 2015.
  15. Durak, Nihat. Süryani Ortodoks Kilisesi’nde İbadet. İstanbul: Rağbet Yayınları, 2011.
  16. Elyiğit, Ufuk, Korkut, Tahsin. “Tur Abdin Bölgesi’nde Beth Slutho (Yazlık Kilise /Dua Evi) Geleneği”. Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi. S. 49 (2020):175-206.
  17. Ergün, İshak. Enhil (Yemişli) Köyü ve Kiliseleri. İstanbul: Enhil Dernekleri Federesyonu Yayını. 2013.
  18. Günel, Aziz. Türk Süryaniler Tarihi. İstanbul: Gerçeğe Doğru Kitapları, 2021.
  19. Healay, John F. (2005). (Çev: Toprak, M. Sait). “Süryanca El Yazısının Erken Tarihi”. Din Bilimleri Akademik Araştırma Dergisi, S.4 (2005): 315-329.
  20. Hollerweger, Hans. Canlı Kültür Mirası Turabdin. Çeviren Sevil Gülçur, Linz Öterreich: 1999.
  21. Korkut, Tahsin. Artvin ve Erzurum’daki Gürcü Dini Mimarisinde Süsleme, İstanbul:Hiper Yayınları, 2018.
  22. Keser Kayaalp, Elif. Church Architecture of Late Antique Northern Mesopotamia. Oxford Studies in Byzantium, Oxford University Press. 2021.
  23. Palmer, Andrew. Monk and Mason on the Tigris Frontier, The Early History of Turabdin. University of Cambridge Oriental Publications.1990.
  24. Öney, Gönül. “Anadolu Selçuklu Sanatında Hayat Ağacı Motifi”, Belleten Dergisi, Ankara: Türk Tarih Kurumu, C. XXXII, S.125, (1968):26-27.1968.
  25. Pehlivan, Gülçin. “Kappadokia Kaya Kiliselerindeki Melek Tasvirleri”. (Yayınlanmamış yüksek lisans tezi). Ankara: Hacettepe Üniversitesi. 2005.
  26. Şenocak, Ebru. “Halk Anlatı ve İnanışlarında Mitolojik Bir Meyve: Nar”. Avrasya Uluslararası Araştırmaları Dergisi, C. 4, S.1, (2016): 243-246.
  27. Evin Telli. “Süryani Kiliselerinde Kduşkudşin (Mardin, Diyarbakır, Şırnak, Adıyaman Örnekleri”. (Yayınlanmamış doktora tezi). Van: Yüzüncü Yıl Üniversitesi. 2022.
  28. Top, Mehmet. “Erken Dönem Osmanlı Mihrabları (XIV-XV. Yüzyıl”). (Yayınlanmamış Doktora Tezi), Van: Yüzüncü Yıl Üniversitesi. 1997.
  29. Tuncer, Orhan Cezmi. Diyarbakır Kiliseleri. Ankara: Diyarbakır Büyükşehir Yayınları. 2002.
  30. Wiessner, Gernot. Christliche Kultbauten İm Tur Abdin. Teil II, Band 4. Abb. XVI. 1981.