AI Summary & Key Takeaways
AI InsightThe study contributes to concept-centered tafsîr research and provides a basis for reassessing the Companions’ moral exemplarity through Qur’anic concepts.
📌 3 Key Takeaways
Abstract
The Qur’anic expression ulû al-absâr (أُلُوالاَبْصَارْ) denotes not only physical sight but also the ability to percetive truth, draw lessons, exercise sound judgment, and develop moral responsibility. This study examines the semantic framework of the concept in al-Beghawîs Me‘âlim al-Tanzîl and its moral reflections therough the examples of the Prophe’ts Companions (Sahâbah). Although the concept occupies an important place in the Qur’an, it has not been independently investigated through a focused study of a single exegetical work. The study employs a qualitative method, analyzing the lexical origins of the concept, its Qur’anic usage, and its interpretations in classical tafsîr. The meanings of ulû al-absâr in lexicons and exegetical sources are examined, followed by an analysis of the relevant Qur’anic verses in light of al-Beghawî’s commentary. Comparative evaluatinons are made with the interpretations of al-Zamakhsharî, Fakhr al-Dîn al-Râzî, and al-Âlûsî, while also considering Sufî literature and modern academic studies. The findings show that al-Baghawî does not confine ulû al-absâr to theoretical knowledge. Instead, he relates it to insight (basîrah), reflection, learning from experience, perceiving reality, and moral responsinility. The attitudes of Companions such as ‘Umar b. al-Khattâb, Salman al-Fârisî, Sa‘d b. Mu‘âdh, and Umm Salamah illustrate that the concept was embodied as pactical moral consciousness. Accordingly, al-Baghawî interprest ulû al-absâr wirhin a moral framework, while the examples of the Companions demonstrate the Qur’an’s role in shaping individual and social life. The study contributes to concept-centered tafsîr research and provides a basis for reassessing the Companions’ moral exemplarity through Qur’anic concepts.
Özet
“Ülü’l-ebsâr” (أُلُوالاَبْصَارْ) ifadesi, yalnızca fiziksel görme yetisini değil; olayların hakikatini kavrama, ibret çıkarma, doğru hükme varma ve ahlâkî sorumluluk bilinci geliştirme anlamlarını da içeren çok boyutlu bir kavramdır. Bu çalışma, kavramın Beğavî’nin Me‘âlimü’t-Tenzîl adlı tefsirindeki anlam çerçevesini ve sahâbe örnekliğinde ortaya çıkan ahlâkî yansımalarını incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırmanın temel problemi, Kur’an’da önemli bir yere sahip olan bu kavramın belirli bir tefsir merkeze alınarak sahâbe örnekliği bağlamında müstakil olarak ele alınmamış olmasıdır. Çalışmada nitel araştırma yöntemi benimsenmiş; kavramın lügavî kökeni, Kur’an’daki kullanım alanları ve klasik tefsirlerdeki yorumları incelenmiştir. Bu çerçevede öncelikle “ülü’l-ebsâr” kavramının sözlük ve tefsir kaynaklarındaki anlamları tahlil edilmiş, ardından kavramın geçtiği âyetler Beğavî’nin yorumları merkezinde değerlendirilmiştir. Ayrıca Zemahşerî, Fahreddîn er-Râzî ve Âlûsî gibi müfessrlerin görüşleriyle karşılaştırmalı analiz yapılmış; tasavvufî literâtürde ve modern akademik çalışmalarda kavrama yüklenen anlamlar da dikkate alınmıştır. Araştırma sonucunda Beğavî’nin ülü’l-ebsâr kavramını yalnızca teorik bir bilgi düzeyiyle sınırlandırmadığı; onu basîret, tefekkür, ibret alma, hakikati kavrama ve ahlâkî sorumluluk bilinciyle ilişkilendirdiği tespit edilmiştir. Hz. Ömer, Selmân-ı Fârisî, Sa‘d b. Muâz ve Ümmü Seleme gibi sahâbilerin tutum ve davranışları, bu kavramın pratik hayatta karşılık bulan bir bilinç ve ahlâk modeli olarak yorumlandığını göstermektedir. Böylece ülü’l-ebsârın, bilgi ile amel arasında köprü kuran ve bireyin ahlâkî olgunlaşmasını sağlayan bir nitelik olarak ele alındığı anlaşılmaktadır. Sonuç olarak çalışma, Beğavî’nin tefsir anlayışında ülü’l-ebsâr kavramının ahlâk merkezli bir perspektifle yorumlandığını ortaya koymakta; sahâbe örnekliği üzerinden Kur’an’ın birey ve toplum inşasına yönelik değer üretici boyutuna dikkat çekmektedir. Bu yönüyle araştırma, kavram merkezli tefsir çalışmalarına katkı sağlamanın yanında, sahâbenin ahlâkî örnekliğinin yeniden değerlendirilmesine zemin hazırlamaktadır.