AI Summary & Key Takeaways
AI InsightWhile making an interdisciplinary contribution to loneliness research, the study emphasizes that the spiritual dimension should not be ignored and should be applied within the framework of an experienced, authentic tradition.
📌 3 Key Takeaways
Abstract
This article seeks to demonstrate the theoretical and practical contribution that the Sufi tradition can make to loneliness, a phenomenon that has become increasingly widespread in the digital age and is largely coded as negative in the modern period. To this end, the phenomenon of loneliness, deepened over the last two decades by the spread of internet and social media technologies, is evaluated comparatively in Western and Turkish contexts, after which Sufism’s perspective on loneliness and its possible contributions are explored at the theoretical and practical levels. The study follows a qualitative design combining a broad literature survey of national and international quantitative and qualitative research on loneliness in psychology and sociology with conceptual analysis of digitalization and social transformation, and conceptual-hermeneutic interpretation of classical Sufi texts and selected tariqa practices. Sufi conceptualizations of loneliness, namely khalwa, ʿuzla, waḥsha, and uns, were interpreted through close textual analysis, drawing primarily on classical Sufi authorities such as Ibn al-ʿArabī, al-Qushayrī, al-Ghazālī, al-Ṭūsī, and Hujwīrī. The Naqshbandī principle of khalwa dar anjuman was further examined as a distinctive model for combining outward sociability with inward companionship with God. According to the findings, loneliness in the West has risen significantly since 2005, alongside digitalization; the World Health Organization has designated loneliness a global public health concern, and the United Kingdom has established a Ministry of Loneliness in response. As Putnam’s classic study of American civic life showed, the decline of social capital and voluntary participation forms part of the historical background of this process. Similarly, in Türkiye, the risk of loneliness has increased with digitalization and individualization. TÜİK data confirm a marked rise in single-person households, and a significant positive relationship between social media use and loneliness has been observed, especially among young people. The continuing relative influence of religious-spiritual orientation and a culture of solidarity in Türkiye, however, supports the finding that religiosity and Sufi-oriented approaches have positive effects on loneliness, suggesting that religiosity may play a protective role against loneliness in Turkish society. The article’s main contribution lies in its comparative treatment of loneliness in Western and Turkish societies and its in-depth exploration, building on limited existing scholarship -most notably Kızılgeçit and Uyar-, of the theoretical and practical contribution that the Sufi tradition can offer to this problem. In Sufism, loneliness is conceptualized not only as a negative state but also as an opportunity for spiritual evolution and inner purification; practices such as ṣuḥba, khidma, and dhikr circles are analyzed as functional mechanisms that reduce loneliness. The study further introduces the concept of “digital ʿuzla” to the literature, proposing that classical voluntary withdrawal can be reinterpreted as a deliberate form of digital disengagement suited to the contemporary age, and identifies functional parallels between this and modern therapeutic practices such as cognitive reframing, mindfulness, group therapy, and volunteering. As a result, the article confirms that loneliness has become a global problem in the digital age and argues that Sufism’s theoretical approach, together with the revival of practice centers such as tekkes and tariqas, can provide important and lasting benefits for the integration of psychological and spiritual support. While making an interdisciplinary contribution to loneliness research, the study emphasizes that the spiritual dimension should not be ignored and should be applied within the framework of an experienced, authentic tradition.
Özet
Bu makale, dijital çağda giderek yaygınlaşan ve modern dönemde büyük ölçüde olumsuz bir durum olarak kodlanan yalnızlık olgusuna karşı tasavvuf geleneğinin sunabileceği teorik ve pratik katkı potansiyelini ortaya koymayı amaçlamaktadır. Bu amaçla, sosyal medya çağı olarak da adlandırılabilecek son yirmi yılda internet ve sosyal medya teknolojilerinin yaygınlaşmasıyla derinleşen yalnızlık olgusu hem Batı hem de Türkiye bağlamında karşılaştırmalı olarak değerlendirilmiş, ardından tasavvufun bu konudaki perspektifi ve muhtemel katkıları teorik ve pratik düzeyde açığa çıkarılmaya çalışılmıştır. Çalışma nitel araştırma desenine dayanmaktadır. Öncelikle psikoloji ve sosyoloji alanlarında yalnızlık üzerine yürütülmüş ulusal ve uluslararası nicel ve nitel araştırmalar ile istatistiki veriler geniş kapsamlı bir literatür taraması çerçevesinde taranmış ve incelenmiştir. Yalnızlık kavramı, dijitalleşme ve toplumsal dönüşümün etkisi bağlamında kavramsal analiz yoluyla ele alınmış, tasavvuf geleneğinin klasik metinleri ve tarikatların bazı pratikleri ise kavramsal ve hermenötik yorumlama yöntemiyle incelenmiştir. Tasavvufun yalnızlığa dair kavramsallaştırmalarından halvet, uzlet, vahşet ve üns kavramları metin analizleriyle açıklanmış, bu çerçevede İbnü’l-Arabî, Kuşeyrî, Gazâlî, Tûsî ve Hücvîrî gibi klasik tasavvuf müelliflerinin temel eserlerine başvurulmuştur. Nakşibendî geleneğine özgü “halvet der encümen” ilkesi ise toplum içinde bedenen halkla, kalben Allah ile beraberliği ifade eden özgün bir model olarak ayrıca ele alınmıştır. Elde edilen bulgulara göre Batı’da yalnızlık olgusunun yükselişi, özellikle 2005 sonrası dijitalleşme süreciyle bağlantılı olarak belirgin biçimde artmıştır; Dünya Sağlık Örgütü’nün yalnızlığı küresel bir halk sağlığı sorunu ilan etmesi ve Birleşik Krallık’ın bir “Yalnızlık Bakanlığı” kurması bu eğilimin somut göstergeleridir. Putnam’ın klasik çalışmasının ortaya koyduğu gibi, Batı toplumlarında sosyal sermaye ve gönüllü katılımın azalması bu sürecin tarihsel arka planını oluşturmaktadır. Türkiye’de de dijitalleşme ve bireyselleşmeyle birlikte yalnızlık riski artmış; TÜİK verileri tek kişilik hane oranındaki belirgin yükselişi doğrulamış, özellikle gençler arasında sosyal medya kullanımı ile yalnızlık düzeyi arasında anlamlı pozitif ilişkiler tespit edilmiştir. Bununla birlikte Türkiye’de dinî-manevi yönelimin ve dayanışma kültürünün görece etkinliğini koruması, dindarlık ve tasavvufi yaklaşımların yalnızlık üzerindeki olumlu etkisini destekler niteliktedir. Bu bulgu, dindarlığın Türk toplumunda yalnızlığa karşı koruyucu bir işlev görebileceğini düşündürmektedir. Makalenin özgün katkısı, yalnızlık olgusunu Batı ve Türkiye toplumları özelinde karşılaştırmalı biçimde ele alması ve literatürde Kızılgeçit ve Uyar’ın öncü katkıları dışında sınırlı sayıda çalışmayla ele alınmış bir konuda, tasavvuf geleneğinin teorik ve pratik düzeyde sunabileceği katkıyı derinlemesine irdelemesidir. Tasavvufta yalnızlık, tek başına olumsuz bir hal olarak değil manevi tekâmül için bir fırsat ve bâtınî arınma süreci olarak da kavramsallaştırılmıştır. Sohbet, hizmet ve zikir meclisleri gibi tasavvufi uygulamalar, yalnızlığı azaltan mekanizmalar olarak analiz edilmiştir. Çalışma ayrıca “dijital uzlet” kavramını literatüre kazandırarak klasik uzlet pratiğinin dijital çağa özgü bilinçli bir uzak durma biçimi olarak yeniden yorumlanabileceğini önermekte, bu yönüyle modern psikolojideki bilişsel yeniden çerçeveleme, bilinçli farkındalık, grup terapisi ve gönüllülük gibi terapötik uygulamalarla tasavvufun manevi pratikleri arasında birtakım paralellikler kurmaktadır. Sonuç olarak makale, dijital çağda yalnızlığın küresel bir soruna dönüştüğünü teyit etmekte, psikolojik ve manevi destek unsurlarının bütünleştirilmesi için tekke ve tarikat gibi tasavvufi uygulama merkezlerinin ihyasının yalnızlıkla mücadelede kalıcı faydalar sağlayabileceğini iddia etmektedir. Böylece çalışma, yalnızlık araştırmalarına disiplinler arası bir katkı sunarken manevi boyutun göz ardı edilmemesi ve sahih bir geleneğin tecrübe edilmiş çerçevesi içinde uygulanması gerektiğini vurgulamaktadır.