Journals / GAB Akademi / 2026 / Cilt: 5 Sayı: 1

Kâri Nevâî: A Musical Composition Attributed to Ali-Shir Nava’i

Kâri Nevâî: Ali Şîr Nevâyî’ye Ait Olduğu Düşünülen Bir Müzik Eseri

Abdullah Bera Kürtül(ANKARA MÜZİK VE GÜZEL SANATLAR ÜNİVERSİTESİ)0000-0001-9703-9910
Pages
99–113
Publication Date
2025-06-30
DOI
—
🏛️Bibliographic metadata and full text access for this article are provided via DergiPark.
DergiPark Record ↗
✨

AI Summary & Key Takeaways

AI Insight
⚡ TL;DR(Too Long; Didn't Read)

This study is expected to contribute to research on Nava’i, the musical culture of his era, and future studies on Turkish and Uzbek music.

📌 3 Key Takeaways

🎯
Objective & Hypothesis:This study aims to examine the piece Kâri Nevâî, which is believed to have been composed by Ali-Shir Nava’i, within the framework of the Arel-Ezgi-Uzdilek system in terms of its maqam characteristics.
📊
Key Findings & Data:The study particularly focuses on identifying the tetrachord and pentachord structures used in the composition.
💡
Conclusion & Impact:This study is expected to contribute to research on Nava’i, the musical culture of his era, and future studies on Turkish and Uzbek music.
🔬Design:Araştırma Makalesi
📍Scope:Comprehensive Sample
⚙️Variables:Ali Şîr Nevâyî · Kâri Nevâî · Özbek Müziği

Abstract

This study aims to examine the piece Kâri Nevâî, which is believed to have been composed by Ali-Shir Nava’i, within the framework of the Arel-Ezgi-Uzdilek system in terms of its maqam characteristics. The study particularly focuses on identifying the tetrachord and pentachord structures used in the composition. Furthermore, by analyzing the seyir (melodic progression) of the piece, the research seeks to determine which Turkish maqam it most closely resembles, thereby drawing conclusions about the similarities and differences between compositions of Uzbek music and the Turkish maqam system. As a qualitative study, the document analysis method, one of the qualitative data collection techniques, was employed. Through this method, the score of Kâri Nevâî was obtained, and the maqam elements within the composition, such as tetrachords and pentachords, were examined. Additionally, this method was utilized to gather information about Nava’i and his approach to music. This study, divided into three sections, includes information about Nava’i’s life and literary personality in the first section. In the second section, Nava’i’s relationship with music is examined, evaluating his influence on the musical culture of his time and his connection with music in the court environment. In the final section, evaluations regarding the attribution of the piece titled Kâri Nevâî to Nava’i are discussed. The piece has also been transcribed into notation according to the Turkish music maqam system and analyzed in terms of its maqam characteristics. The results of the study reveal that Nava’i was an important contributor to the musical understanding of his time. Furthermore, the analysis indicates that the musical notation of Kâri Nevâî, believed to have been composed by Nava’i, differs from the Turkish music maqam system. However, when the composition was transcribed according to the Turkish music maqam system, it was observed that the tetrachords and pentachords within the Turkish sound system were utilized in the work. This study is expected to contribute to research on Nava’i, the musical culture of his era, and future studies on Turkish and Uzbek music.

Özet

Nitel bir araştırma özelliği gösteren bu çalışmada nitel veri toplama yöntemlerinden olan doküman inceleme yöntemi kullanılmıştır. Söz konusu yöntem sayesinde Kâri Nevâî isimli eserin notasına ulaşılmış ve eserde yer alan dörtlü ve beşliler gibi makamsal unsurlar incelenmiştir. Aynı şekilde bu yöntem Nevâyî ve Nevâyî’nin müziğe olan yaklaşımı hakkında bilgi edinmek amacıyla kullanılmıştır. Bulguları üç bölüme ayrılan bu çalışmanın ilk bölümünde Nevâyî’nin hayatı ve edebî kişiliği hakkında bilgiler yer almaktadır. Çalışmanın ikinci bölümünde Nevâyî’nin müzik ile ilişkisi incelenmiştir. Bu bölümde, Nevâyî’nin dönemin müzik kültürü üzerindeki etkisi ve Nevâyî’nin saray çevresindeki müzikle kurduğu bağlantı değerlendirilmiştir. Çalışmanın son bölümünde ise Kâri Nevâî isimli eserin Nevâyî’ye aidiyeti üzerine yapılan değerlendirmeler ele alınmış ve eser Türk müziği makam sistemine göre yeniden notaya alınıp makamsal olarak analiz edilmiştir. Çalışmanın sonucunda Nevâyî’nin, dönemin müzik anlayışı içerisinde önemli bir isim olduğu görülmüştür. Aynı şekilde Nevâyî tarafından bestelendiği düşünülen Kâri Nevâî’ye ait olan notanın Türk müziği makam sisteminden farklı olduğu anlaşılmıştır. Eser, Türk müziği makam sistemine göre yeniden notaya alındığında Türk müziği ses sistemi içerisinde bulunan dörtlü ve beşlilerin eser içerisinde kullanıldığı görülmüştür. Bu çalışmanın, Nevâyî ve dönemin müzik anlayışına yönelik araştırmaların yanı sıra Türk ve Özbek müziği üzerine yapılacak araştırmalara çeşitli katkılar sağlayacağı düşünülmektedir.

🔖

Cite This Article

Kürtül, A. B. (2025). Kâri Nevâî: A Musical Composition Attributed to Ali-Shir Nava’i. GAB Akademi, Cilt: 5 Sayı: 1, 99–113. https://ajindex.com/articles/1615206

📄 Full Text PDF Viewer

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

References (51)

  1. Abdumajidova, N. F. (2022). Alisher Navoiy va musiqa. Central Asian Research Journal for Interdisciplinary Studies, 1(Conference DSMI), Article Conference DSMI. https://cyberleninka.ru/article/n/alisher-navoiy-va-musiqa
  2. Adıgüzel, S. (2010). Ali Şir Nevayi, yaşamı, edebi kişiliği ve eserleri. Journal of Turkish Research Institute, 9(19), Article 19. https://dergipark.org.tr/tr/pub/ataunitaed/issue/2841/38830
  3. Akbarovich, I. O., & Muhammadovich, X. G. (2018). Musiqa tarixi (1 bs.). Barkamol Fayz Media.
  4. Altıer, S. (2011). Özbek Hanlığı’nın (1499–1599) kültür basamaklarındaki ilk seçkinler: Bir biyografi denemesi. Hacettepe Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları (HÜTAD), 15(15), Article 15. https://dergipark.org.tr/tr/pub/turkiyat/issue/16665/1438857
  5. Aluç, Ü. (2019). Tatar ve Başkurt destanlarında kadın [Yüksek lisans tezi, Afyon Kocatepe Üniversitesi].
  6. Ashula. (2025). İçinde Vikipediya. https://uz.wikipedia.org/w/index.php?title=Ashula&oldid=5363636
  7. Avcı, M. (2021). Türkçede bestelemek anlamına gelen kelimeler için bir şecere denemesi / A genealogy of “beste” (composition) and its synonyms in Turkish. İçinde Ş. A. Koç, Ü. Çağlar, & A. Çevik (Ed.), Current Debates in Social Sciences 2021 (1 bs., s.269–289). IJOPEC Publication. http://www.ijopec.co.uk/wp-content/uploads/2021/10/2021-07.pdf
  8. Bahtiyor, S. (2020). Alisher Navoi’s perspective on music in his works. The American Journal of Social Science and Education Innovations, 2(11), Article 11. https://doi.org/10.37547/tajssei/Volume02Issue11-28
  9. Baloğlu, B. Ş. (2021). Tanburî Cemil Bey: Efsane ve realite arasında bir portre (1 bs.). Dergâh Yayınları.
  10. Baxromovna, A. D. (2023). Shaxs kamolotida Alisher Navoiyning musiqiy ta’limoti va uning Markaziy Osiyo xalqlari milliy merosi bilan uyg‘unligi. Yosh Olimlar Ilmiy-Amaliy Konferensiyasi, 2(05), 46–54. https://doi.org/10.5281/zenodo.7984888
  11. Bulut, S. (2017). Asya Coğrafyası’nın büyük edibi Ali Şîr Nevâî’nin hayatı, edebi kişiliği, eserleri ve Türk dili’ne katkıları. Asya Studies, 1(1), Article 1. https://doi.org/10.31455/asya.334014
  12. Caferoğlu, A. (1984). Türk dili tarihi II (3 bs.). Enderun Kitabevi. https://libgen.li/ads.php?md5=00ce93c780a21b2c3f48dd475b3f2b1f&key=HQXQO8LRLUT5H8V9
  13. Clauson, S. G. (1972). An etymological dictionary of pre-thirteenth-century Turkish. Oxford University Press. https://dn720001.ca.archive.org/0/items/sir-gerard-clauson-an-etymological-dictionary-of-pre-thirteenth-century-turkish-/Sir%20Gerard%20Clauson%20-%20An%20Etymological%20Dictionary%20of%20Pre-thirteenth%20Century%20Turkish%20%281972%2C%20Oxford%20University%20Press%29%20-%20libgen.lc.pdf
  14. Çelik, F. (2022). Kırgız Türkçesinde çalgı aleti kullanmak anlamına gelen “çal-, çert-, oyna-, tart-” fiillerinin diğer Türk lehçelerindeki görünümü. Türk Dünyası Dil ve Edebiyat Dergisi, 54, Article 54. https://doi.org/10.24155/tdk.2022.212
  15. Çetindağ, Y. (2002). Ali Şîr Nevâî’nin Batı Türkçesi Divan edebiyatına tesiri (XVI. yüzyıl sonuna kadar) Doktora tezi. Gazi Üniversitesi.
  16. Durgut, H. (1995). “Şeyh Süleymân Efendî-i Buhârî Lügat-ı Çağatay ve Türkî-i Osmânî (Cild-i evvel)” adlı eserin transkripsiyonu [Yüksek lisans tezi, Trakya Üniversitesi]. Ebü’l-Kasım Bâbür Mirza. (2024). İçinde Vikipedi. https://tr.wikipedia.org/w/index.php?title=Eb%C3%BC%27l-Kas%C4%B1m_B%C3%A2b%C3%BCr_Mirza&oldid=31007140
  17. Elbrusovich, A. S. (2024). Alisher Navoy’s works in musical–stage interpretations. International Conference on Multidisciplinary Science, 2(5), Article 5. https://www.mjstjournal.com/index.php/icms/article/view/1368
  18. Eraslan, K. (1977). Ali Şir Nevayi’nin “Halat-ı Pehlevan Muhammed” risalesi. Journal of Turkology, 19, 99–164. https://dergipark.org.tr/tr/pub/iuturkiyat/issue/43453/529685
  19. Ercilasun, A. B. (2004). Başlangıcından yirminci yüzyıla Türk dili tarihi (1 bs.). Akçağ Yayınları.
  20. Ercilasun, A. B., & Akkoyunlu, Z. (2014). Kâşgarlı Mahmud Dîvânu Lugâti’t-Türk (1 bs.). Türk Dil Kurumu Yayınları.
  21. Erganun. (2022, Aralık 7). [Kurumsal site]. Anadolu Üniversitesi Türk Dünyası Uygulama ve Araştırma Merkezi. https://anadolutudam.anadolu.edu.tr/yayinlar/calgilar/erganun
  22. Erkek Oyunları. (t.y.). [Kurumsal site]. T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı e-Kitap. Geliş tarihi 27 Şubat 2025. https://ekitap.ktb.gov.tr/TR-81057/erkek-oyunlari.html
  23. Fıtrat, A. (1993). Özbek klasik müziği ve onun tarihi (A. Samad, Ed.). Özbekistan Cumhuriyeti Bilimler Akademisi “Fan” Yayınları.
  24. Fıtrat, A. (2016). Özbek klasik müziği ve tarihi (H. Akbaş, Çev.; 1 bs., C. 1). Gece Kitaplığı.
  25. Gʻijjak. (2024). İçinde Vikipediya. https://uz.wikipedia.org/w/index.php?title=G%CA%BBijjak&oldid=5329654
  26. Heyet, M. R. (2021). Mirzâ Mehdî Han Esterâbâdî, Senglah: Mebâniyü’l-Lügat ve Kitâbü’l-Elif (1v.–119r.) [Doktora tezi, Ankara Üniversitesi]. https://ia902206.us.archive.org/15/items/mirza-mehdi-han-esterabadi-senglah-mebaniyul-lugat-ve-kitabul-elif-1v.-119r./Mirz%C3%A2%20Mehd%C3%AE%20Han%20Ester%C3%A2b%C3%A2d%C3%AE%2C%20Senglah%20Meb%C3%A2niy%C3%BC%27l-L%C3%BCgat%20ve%20Kit%C3%A2b%C3%BC%27l-Elif%20%281v.-119r.%29.pdf
  27. Iklığ. (2022, Aralık 7). [Kurumsal site]. Anadolu Üniversitesi Türk Dünyası Uygulama ve Araştırma Merkezi. https://anadolutudam.anadolu.edu.tr/yayinlar/calgilar/iklig
  28. Kaçalin, M. S. (2011). Nevâyî’nin sözleri ve Çağatayca tanıklar (1 bs.). Türk Dil Kurumu Yayınları. https://www.academia.edu/37449095/Mustafa_Ka%C3%A7alin_Nevayinin_S%C3%B6zleri_ve_%C3%87a%C4%9Fatayca_Tan%C4%B1klar
  29. Kahraman, S. A., & Dağlı, Y. (2010). Günümüz Türkçesiyle Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi: Bağdad-Basra-Bitlis-Diyarbakır-Isfahan-Malatya-Mardin-Musul-Tebriz-Van (1 bs., C. 2). Yapı Kredi Yayınları. https://dn790008.ca.archive.org/0/items/EvliyaCelebiSeyahatname/Evliya%20%C3%87elebi%20-%20G%C3%BCn%C3%BCm%C3%BCz%20T%C3%BCrk%C3%A7esi%20ile%20Seyahatname%20Cilt%204.2.pdf Katta ashula. (2024). İçinde Vikipediya. https://uz.wikipedia.org/w/index.php?title=Katta_ashula&oldid=4738869
  30. Kut, G. (1989). Ali Şîr Nevâî. İçinde Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (C. 2, ss. 449–453). TDV Yayınları. https://islamansiklopedisi.org.tr/ali-sir-nevai
  31. Kyzy, L. M. (2021). Ali Şir Nevâyî’nin eserlerindeki müzik terimleri bağlamında Timurlularda müzik. Route Education and Social Science Journal, 8(65), 157–171. https://doi.org/10.17121/ressjournal.3034
  32. Levend, A. S. (1965). Ali Şir Nevaî: Hayatı, sanatı ve kişiliği (C. 1). Türk Dil Kurumu Yayınları.
  33. Mahmut, N. (2015). Uygur Türklerinde geçmişten günümüze hafız ve sazendeler. Uluslararası Uygur Araştırmaları Dergisi, 5, Article 5. https://dergipark.org.tr/tr/pub/uygur/issue/30037/324348
  34. Melodies from Uzbekistan—Uzbek Folk Musical Heritage (A. Sultanov, Çev.). (2015). Fine Arts Institute of the Academy of Sciences of the Republic of Uzbekistan & International Information and Networking Centre for Intangible Cultural Heritage in the Asia-Pacific Region Under the Auspices of UNESCO. https://www.unesco-ichcap.org/eng/ek/sub18/uzbekistan_handbook.pdf
  35. Mirzayeva, N. (2023). Alisher Navoiy “Saddi Iskandariy” dostonidagi mug‘anniynomalarning matniy strukturasi. Oriental Art and Culture, 4(3), Article 3. https://oac.dsmi-qf.uz/index.php/oac/article/view/549
  36. Okumuş, Ö. (1993). Câmî, Abdurrahman. İçinde Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (C. 7, ss. 94–99). TDV Yayınları. https://cdn2.islamansiklopedisi.org.tr/dosya/7/C07002578.pdf
  37. Ögel, B. (2000). Türk kültür tarihine giriş (3 bs., C. 9). T.C. Kültür Bakanlığı Yayınları.
  38. Özkan, İ. H. (2003). Makam. İçinde Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (C. 27, ss. 410–412). TDV Yayınları. https://cdn2.islamansiklopedisi.org.tr/dosya/27/C27008948.pdf
  39. Recepova, A. (2019). Sultan Hüseyin Baykara dönemi kültür tarihi ve onu yüceltenler: Molla Cami ile Ali Şir Nevaî. Akademik İzdüşüm Dergisi, 4(2), Article 2. https://dergipark.org.tr/tr/pub/beuiibfaid/issue/49543/560245
  40. Rud. (2024). İçinde Wikipedia. https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Rud&oldid=1255875598
  41. Samaralievna, Z. Z. (2021). In the spiritual and moral upbringing of the younger generation the place of folk songs. Galaxy International Interdisciplinary Research Journal, 9(12), Article 12. https://www.giirj.com/index.php/giirj/article/view/835
  42. Sezi̇kli̇, U. (2017). Fihrist bir eser: Murad-Nâme’de mûsikî. International Journal of Eurasia Social Sciences, 8(26), 126. https://www.ijoess.com/DergiTamDetay.aspx?ID=1671&Detay=Ozet
  43. Sharipova, O. S. (2023). Alisher Navoiy merosida chang cholg‘usining tutgan o‘rni. Oriental Renaissance: Innovative, Educational, Natural and Social Sciences, 3(2), 12–18. https://doi.org/10.5281/zenodo.7633067
  44. Sharipova, O. S., & Hasanboyeva, S. S. (2022). Chang in Alisher Navoi’s heritage. International Scientific Journal “Science and Innovation”, 1(6), 89–93. https://doi.org/10.5281/zenodo.7126203 Sürûd. (2018). İçinde Vikisözlük. https://tr.wiktionary.org/w/index.php?title=s%C3%BCr%C3%BBd&oldid=3075408
  45. Şen, Y. (2014). Bâbürnâme’ye göre Ali Şir Nevâyî (Ali Shir Nevayi according to the Baburname). Türk Dünyası Dil ve Edebiyat Dergisi, 37, Article 37. https://dergipark.org.tr/tr/pub/tdded/issue/12689/154398
  46. Türk Müziği Sözlüğü. (t.y.). Türk Müzik Portalı. Geliş tarihi 27 Şubat 2025. http://www.turkishmusicportal.org/tr/turk-muzigi-sozlugu/p
  47. Umurzakov, B. N. (2024). Musical works created based on the musical views of Alisher Navoi and his creation. Journal of Arts and Humanities, 7(3), Article 3. https://doi.org/10.5281/zenodo.10828463
  48. Uslu, R. (2017). Yusuf Kırşehri Mevlevi’nin Türk müzik tarihindeki yeri: Yeni sistemcilerin kurucusu müzik teorisyeni. Researcher, 5(4), Article 4. https://dergipark.org.tr/tr/pub/researcher/issue/66627/1042493
  49. Uzun, M. İ. (2012). Tezkire-Türk edebiyatı. İçinde Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (C. 41, ss. 69–73). TDV Yayınları. https://cdn2.islamansiklopedisi.org.tr/dosya/41/C41016239.pdf
  50. Vural, F. G. (2020). Orta Asya ve Sibirya Türk müziğinde hayvan üslubu (1 bs.). Kömen Yayınları.
  51. Xamdamova, D. T. (2023). Alisher Navoiy yashagan davr musiqa san’atiga bo‘lgan munosabat. Oriental Art and Culture, 4(2), Article 2. https://oac.dsmi-qf.uz/index.php/oac/article/view/732