Journals / ETÜT Dergisi / 2026 / Sayı: 10

An Evaluation Of The Content Of The Peyman Newspaper Published in Diyarbakir During The Second Constitutional Monarchy Period

II. Meşrutiyet Döneminde Diyarbakır’da Yayımlanan Peymân Gazetesi’nin İçeriği Hakkında Bir Değerlendirme

Zülfükar İpek(İnönü Üniversitesi)0009-0008-0121-7435
Pages
38–55
Publication Date
2025-06-30
🏛️Bibliographic metadata and full text access for this article are provided via DergiPark.
DergiPark Record ↗
✨

AI Summary & Key Takeaways

AI Insight
⚡ TL;DR(Too Long; Didn't Read)

There are also anonymous or unsigned articles in the newspaper

📌 3 Key Takeaways

🎯
Objective & Hypothesis:With the spread of the printing press within the borders of the Ottoman State, a printing press was established in the province of Diyarbekir in 1869, and in the same year Diyarbekir Newspaper, the first state newspaper in Diyarbekir, began to be published.
📊
Key Findings & Data:In the early years of the Second Constitutional Monarchy, with the influence of the air of freedom blowing in the country, Peyman Newspaper, the first private newspaper of Diyarbekir, was published on 29 June 1909.
💡
Conclusion & Impact:There are also anonymous or unsigned articles in the newspaper
🔬Design:Araştırma Makalesi
📍Scope:Comprehensive Sample
⚙️Variables:Peymân · Gazete · Diyarbakır

Abstract

With the spread of the printing press within the borders of the Ottoman State, a printing press was established in the province of Diyarbekir in 1869, and in the same year Diyarbekir Newspaper, the first state newspaper in Diyarbekir, began to be published. In the early years of the Second Constitutional Monarchy, with the influence of the air of freedom blowing in the country, Peyman Newspaper, the first private newspaper of Diyarbekir, was published on 29 June 1909. This weekly newspaper was published on Mondays and was edited by Mirîkâtibizâde Şükrü. The newspaper was printed at the state printing house in Diyarbekir and was sold at the bookstores in Diyarbekir and in different stores over time. Peyman newspaper, which was published in a total of thirty-six issues, was published in Turkish. The range of topics covered by the newspaper was extensive. However, it mainly covered the political, economic, and military situation of the Ottoman Empire before and after the Second Constitutional Monarchy, and the activities of the Committee of Union and Progress (İttihâd ve Terâkki Cemiyeti) in the country and locally. In addition, the negation of the practices of Abdülhamid II's reign and the emphasis on Ottoman unity and the brotherhood of the citizens were intensely discussed. Ziya Gökalp was the head of the newspaper's writing staff and there were many names such as Mukavelat Muharriri Ömer Ali, Mirikatibizâde Şükrü, Pirinçcizâde Feyzi, Ittihâd ve Terâkki administrator Captain Mazhar. There are also anonymous or unsigned articles in the newspaper

Özet

Matbaanın Osmanlı Devleti sınırları dahilinde yaygınlaşmasıyla beraber 1869 yılında Diyarbekir vilayetinde de matbaa kurulmuş ve aynı sene Diyarbekir’deki ilk devlet gazetesi olan Diyarbekir Gazetesi basılmaya başlanmıştır. II. Meşrutiyetin ilk yıllarında memlekette esen özgürlük havalarının de etkisiyle 29 Haziran 1909’da Diyarbekir’in ilk hususi gazatesi olan Peymân Gazetesi yayın hayatına girmiştir. Haftalık olarak çıkan bu gazete pazartesi günleri yayımlanmakta ve Mirîkâtibizâde Şükrü mesuliyetinde bulunmaktaydı. Gazete Diyarbekir devlet matbaasında basılmakta olup Diyarbekir’de kitapçılar kapısında ve zaman içerisinde farklı farklı mağazalarda satılmaktaydı. Toplamda otuz altı sayı olarak basılan Peymân gazetesi Türkçe yayın yapmaktaydı. Gazetenin ihtiva ettiği konu yelpazesi çok genişti. Ancak ağırlıklı olarak Osmanlı Devleti’nin II. Meşrutiyet öncesi ve sonrası siyasi, iktisadi, askeri durumu ile İttihâd ve Terâkki Cemiyeti’nin ülke genelindeki ve yereldeki faaliyetleri işlenmektedir. Ayrıca II. Abdülhamid devrinin uygulamalarının olumsuzlanması, Osmanlı birliği ve vatandaşın kardeşliği vurgusu yoğunluklu olarak ele alınmıştır. Gazetenin yazar kadrosunun başında Ziya Gökalp gelmekte olup Mukavelat Muharriri Ömer Ali, Mirikatibizâde Şükrü, Pirinçcizâde Feyzi, İttihâd ve Terâkki yöneticisi Yüzbaşı Mazhar gibi pek çok isim yer almaktadır. Ayrıca isimsiz veya imzasız yazılar da gazete de bulunmaktadır.

🔖

Cite This Article

İpek, Z. (2025). An Evaluation Of The Content Of The Peyman Newspaper Published in Diyarbakir During The Second Constitutional Monarchy Period. ETÜT Dergisi, Sayı: 10, 38–55. https://doi.org/10.52003/etutdergisi.1595345

📄 Full Text PDF Viewer

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

References (21)

  1. Cumhurbaşkanlığı Osmanlı Arşivi (BOA. DH. MKT. 2827/44)
  2. Milli Kütüphane, Derleme Müdürlüğü, 1962 SB 248
  3. Begtimur, M. E. (2018). “İlk Matbaanın Mucidi”. Uluslararası Uygur Araştırmaları Dergisi, (12), 160-168.
  4. Gevgilili, A. (1983). “Türkiye Basını”. Cumhuriyet Dönemi Türkiye Ansiklopedisi. İletişim Yayınları, İstanbul, (1), 202-212.
  5. Gezgin, S. (2012). “Gazeteciliğin ve Türk Yazılı Basınının Kısa Tarihsel Perspektifi (II)”. İ.Ü. İletişim Fakültesi Dergisi, (19), 11-24.
  6. Girgin, A. (2009). Türkiye’de Yerel Basın. İstanbul: Der Yayınları.
  7. Gök, N. (2008). “Donanma Cemiyeti’nin Anadolu’da Örgütlenmesine İlişkin Gözlemler”. Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Tarih Bölümü Tarih Araştırmaları Dergisi, 27 (43), 77-93.
  8. Issı, M. (2012). “Peyman, Diyarbekir’in İlk Hususi Gazetesi”. e-Şarkiyyat İlmi Araştırmalar Dergisi, (7), 91-115.
  9. İnalcık, H. (2002). Türk Denizcilik Tarihi. Ankara: TC Başbakanlık Denizcilik Müsteşarlığı.
  10. İnan, M. (2016). “XVI. Yüzyıl Osmanlı Deniz Savaşlarının Anatomisi”. [Yüksek Lisans Tezi, Ordu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü]. Ordu.
  11. İpek, Z. (2021). Diyarbekir’in İlk Hususi Gazetesi: Peyman. Ankara: Akademisyen Kitabevi.
  12. Kaya, F. (2010). Kürt Basını. İstanbul: Hivda İletişim.
  13. Kaya, F.(2008). “Osmanlı Döneminde Kürt Basını”. [Yüksek Lisans Tezi, Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü]. İstanbul.
  14. Kurtaran, U. (2013). “Osmanlı Bahriye Teşkilâtı’nın Tarihsel Gelişimi (Kuruluştan İnebahtı Deniz Savaşına Kadar)”. Turgut Reis ve Türk Denizcilik Tarihi Uluslararası Sempozyumu, (1), 492-501.
  15. Orhan K. (2006). Osmanlı’dan 21. Yüzyıla Basın Tarihi. İstanbul.
  16. Öztay, O. H. (2020). “Osmanlı’nın Siyasal Hayatında Basının Rolü: 19. yy. Örneği”. Social Mentality And Researcher Thinkers Journal, 6(9), 235-246.
  17. Öztürk, G. (2010). “Osmanlı Devleti’nden Günümüze Basın Özgürlüğü Kavramının Anayasalar Bağlamında Ele Alınışı”. [Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü]. İstanbul.
  18. Şapolyo, E. B. (1971). Türk Gazetecilik Tarihi ve Her Yönü ile Basın. Ankara: Güven Matbaası.
  19. Tosun Durmuş, B. (2017). “Matbaa Teknolojisinin Osmanlı Devleti’ne Giriş Koşulları ve Tartışmalar”. Gümüşhane Üniversitesi İletişim Fakültesi Elektronik Dergisi, 5 (2), 950-968.
  20. Yalçın, E. S. (2003). Türkiye Cumhuriyeti Tarihinin Kaynakları. Ankara: Berikan Yayınları.
  21. Yazıcı, N. (1983). Takvim-i Vekayi Belgeler. Ankara: Gazi Üniversitesi Yayınları.