AI Summary & Key Takeaways
AI InsightThe Diwan of Çarşamba functioned as a final court of appeal and coordinating authority when local mechanisms proved insufficient, enabling different social groups to convey their demands to the central government.
📌 3 Key Takeaways
Abstract
This study examines local disputes and mechanisms of central intervention in Ottoman cities through records submitted to the Diwan of Çarşamba in Eyüp during the mid-eighteenth century. The cases identified through a qualitative analysis of the Havâss-ı Refîa Sharia Court Records are examined within the framework of debt relations, the disposition of production tools, guild hierarchy, and neighbourhood order. The findings suggest that the Ottoman urban order was shaped not through a top-down and absolute imposition, but through a dynamic process of negotiation between local actors and the central authority. Status privileges such as seyyidship were constrained by collective consent in preserving neighbourhood order, while the principle of rızâ-yı esnaf provided a bottom-up mechanism of supervision during intra-guild crises. The institution’s inclusive character is also evident in justice claims led by local priests in non-Muslim villages. The Diwan of Çarşamba functioned as a final court of appeal and coordinating authority when local mechanisms proved insufficient, enabling different social groups to convey their demands to the central government.
Özet
Bu çalışma, XVIII. yüzyıl ortalarında Eyüp’te Çarşamba Divanı’na intikal eden kayıtlar üzerinden Osmanlı şehirlerinde yerel uyuşmazlıkları ve merkezî müdahale mekanizmalarını incelemeyi amaçlamaktadır. Havâss-ı Refîa Şer’iyye Sicilleri’nden niteliksel yöntemle süzülen davalar; borç ilişkileri, üretim araçlarının tasarrufu, lonca hiyerarşisi ve mahalle nizamı çerçevesinde çözümlenmiştir. Bulgular, Osmanlı şehir nizamının yukarıdan aşağıya mutlak bir dayatmayla değil; yerel aktörler ile merkez arasında dinamik bir uzlaşı zemininde şekillendiğini yansıtmaktadır. Mahalle düzeninin korunmasında seyyidlik gibi statü imtiyazlarının ortak rıza karşısında sınırlandığı, lonca içi anlaşmazlıklarda ise "rızâ-yı esnaf" ilkesinin aşağıdan yukarıya denetim gücü sunduğu görülmektedir. Kurumun kapsayıcı karakteri, Müslüman mahallelerindeki kolektif nizam arayışının gayrimüslim köylerinde yerel papazlar önderliğinde yürütülen dinler üstü bir hak arama stratejisine dönüşmesiyle daha da netleşir. Çarşamba Divanı, yerel çözüm mekanizmalarının yetersiz kaldığı kriz eşiklerinde devreye giren, farklı toplumsal kesimlerin taleplerini merkezî otoriteye taşıdığı nihai bir üst müracaat mercii ve koordinasyon alanı olarak belirginleşmektedir. İncelenen kayıtlar, Osmanlı devletinin yerel uyuşmazlıkları yönetme biçimini ve merkez ile toplum arasındaki ilişkinin hangi mekanizmalar üzerinden sürdürüldüğünü görünür kılmaktadır.