AI Summary & Key Takeaways
AI InsightIn this study, the portion from Surah Taha of this manuscript, known as Tafsir Ibn al-Dhia*, has been analyzed.
📌 3 Key Takeaways
Abstract
Abu al-Baqa' Bahaa al-Din Muhammad ibn Ahmad ibn Ziyad ibn Muhammad ibn al-Umari al-Sughani (d. 854/1450) was a prominent Hanafi jurist, born in Mecca. He studied jurisprudence, the principles of jurisprudence, tafsir, hadith, kalam, Qur'anic readings, and rhetoric in Mecca, Cairo, and Jerusalem with leading scholars of that period, especially his father. In his father’s absence, he deputized in the position of Qadi al-Qudah (Chief Judge), later assuming the role of al-Muhtasib of Mecca, and subsequently serving as a judge there. During this period, he also taught at the Grand Mosque in Mecca. Among his most distinguished students were Ahmad ibn Abd al-Qadir al-Mahyawi and al-Sakhawi. He passed away in Mecca and was buried in the Cemetery of al-Ma'la. This study aims to examine Ibn al-Dhia’s scholarly contributions through an analysis of his tafsir and personal life, based on historical sources. While examining his scholarly approach, an assessment of the methodology inferred from his works will also be attempted. Ibn al-Dhia was accomplished in both jurisprudence and tafsir, demonstrating proficiency in the sciences of the Qur'an, grammar, and rhetoric. In his tafsir, he frequently cited other sources, sometimes mentioning the name of the author, at other times the work itself, and occasionally adding his own opinions. His tafsir includes discussions on Qur'anic sciences, jurisprudence, kalam, and rhetoric, as well as critiques of opposing sects and doctrines. Regarding the narrations from Isra’iliyyat, he would often indicate if a story was of Israeli origin, without further commentary on its authenticity; alternatively, he might provide an explanation of the story without mentioning the chain of narration, or quote directly from the source. Additionally, he incorporated poetry into his exegesis. Sources mention that he authored a tafsir titled Al-Mutadarak ala al-Madarik fi al-Tafsir. It is noted that he completed this work up to Surah Hud, and the remainder was completed by his father. A manuscript of his tafsir, covering Surah Taha to the end of Surah al-Hajj, is preserved in the Suleymaniye Library. In this study, the portion from Surah Taha of this manuscript, known as Tafsir Ibn al-Dhia*, has been analyzed.
Özet
Ebû’l-Bekâ Bahâüddîn Muhammed b. Ahmed b. Ziyâiddîn Muhammed el-Ömerî es-Sâgânî (ö. 854/1450), Hanefî fıkıh âlimlerindendir ve Mekke'de doğmuştur. Özellikle babası olmak üzere dönemin büyük âlimlerinden Mekke, Kahire ve Kudüs'te fıkıh, fıkıh usulü, tefsir, hadis, kelâm, kıraat ve belagat gibi ilimler tahsil etmiştir. Babasının yokluğunda kadı’l-kudâtlık makamına vekâlet etmiş, ardından Mekke'de muhtesip olarak göreve başlamış ve daha sonra kadılık yapmıştır. Bu dönemde Mescid-i Haram’da dersler vermiştir. Önemli talebeleri arasında Ahmed b. Abdulkadir el-Muhyevî ve es-Sehâvî bulunmaktadır. Mekke'de vefat etmiş ve Cennetü’l-Muallâ Mezarlığı’na defnedilmiştir. İbnü'z-Ziya'nın tefsiri büyük bir bilimsel değere sahip olmasına rağmen henüz tahkik edilmemiştir. Müellif bu kitabını yazarken bir net bir metodoloji kullanmamış ve kitabının girişinde de bu türden bir şeyden bahsetmemiştir. Bu nedenle bu çalışma, müellifin tefsir metodolojisini ortaya çıkarmaya çalışmakta ve bunun için de bir dizi ana hedef belirlemiştir. Bu hedefler şu şekilde ifade edilebilir: Yazarın kişisel, akademik ve çalışma hayatını incelemek, eserini aldığı kaynakları belirlemek ve yazarın tefsir metodunu ortaya koyarak bu kitabın olumlu ve olumsuz yönlerini belirlemektir. Çalışma, İbnü’z-Ziyâ'nın tefsirindeki metodunu inceleyip, onun ayetleri sunma metodunu Tefsirü’l-Kur’ani’l-Azim adlı kitabı üzerinden analiz etmekte ve betimleyici ve analitik yaklaşımdan yararlanmaktadır. Bu çalışma, İbnü’z-Ziyâ’nın ilmi yönünü tefsiri ve kişisel hayatı üzerinden, tarihi kaynaklara dayanarak incelemeyi amaçlamaktadır. İlmî yönünü araştırırken, onun yöntemi hakkında ipuçları sağlayabilecek bilgiler değerlendirilmiş ve yöntemi hakkında tespitlerde bulunulmuştur. İbnü’z-Ziyâ, fıkıh ilminde olduğu gibi tefsirde de yetkinlik göstermiş, tefsirinde ulûmu’l-Kur’an, nahiv ve belâgat ilimlerini kullanmıştır. Tefsirinde bazen müellif adı vererek bazen de isim belirtmeden kaynaklardan alıntılar yapmış, gerektiğinde kendi görüşlerini de eklemiştir. Kıraat, fıkıh, kelâm ve belâgat konularında şerhler yapmış, muhalif mezheplerin görüşlerini eleştirmiştir. İsrailiyyat konusundaki rivayetlerinde bazen metni aktarıp sıhhatine değinmemiş, bazen ise rivayetin İsrailiyyat olduğunu belirtir ve başka bir şey eklememiştir. Ayrıca şerhlerinde şiirleri de kullanmıştır. Kaynaklarda, "el-Mütedârik ʿale’l-medârik fi’t-tefsîr" adlı bir tefsir eserinden bahsedilmektedir. Bu eserin Hud suresine kadar müellif tarafından tamamlandığı, geri kalan kısmının ise babası tarafından tamamlandığı belirtilmiştir. İbnü’z-Ziyâ’nın tefsirinin Taha suresinden Hac suresinin sonuna kadar olan nüshası Süleymaniye Kütüphanesi'nde bulunmaktadır. Bu çalışmada ise Tefsîru İbn Ziyâ adlı bu nüshanın Taha suresi kısmı değerlendirilmiştir.