Journals / Türk Akademik Sosyal Bilimler Araştırma Dergisi / 2026 / Cilt: 9 Sayı: 2

The Iatrogenesis Perception Scale: A Methodological Study

İyatrojenez Algı Ölçeği: Metodolojik Bir Çalışma

Ali Göde(MUSTAFA KEMAL ÜNİVERSİTESİ)0000-0002-6865-6298
Pages
96–109
Publication Date
2026-08-20
🏛️Bibliographic metadata and full text access for this article are provided via DergiPark.
DergiPark Record ↗
✨

AI Summary & Key Takeaways

AI Insight
⚡ TL;DR(Too Long; Didn't Read)

Future research could explore the scale's applicability in diverse populations and healthcare settings.

📌 3 Key Takeaways

🎯
Objective & Hypothesis:The study focuses on developing a scale to measure the perception of iatrogenesis, a concept referring to unintended health consequences caused by medical interventions.
📊
Key Findings & Data:Data were collected from 539 adult participants in Turkey through convenience sampling.
💡
Conclusion & Impact:Future research could explore the scale's applicability in diverse populations and healthcare settings.
🔬Design:Survey & Empirical Study
📍Scope:Comprehensive Sample
⚙️Variables:Sağlık · İyatrojenez · Ivan Illich

Abstract

The study focuses on developing a scale to measure the perception of iatrogenesis, a concept referring to unintended health consequences caused by medical interventions. Understanding iatrogenic effects is crucial for healthcare professionals, researchers, and policymakers to improve patient safety and healthcare quality. The research draws on Ivan Illich's framework, which categorizes iatrogenesis into clinical, social, and cultural dimensions, highlighting the broader societal and cultural impacts of medicalization. The study employed a quantitative research design using a survey method. Data were collected from 539 adult participants in Turkey through convenience sampling. The Perception of Iatrogenesis Scale, initially comprising 28 items, was developed based on Illich's work and refined through expert feedback. Statistical analyses included Exploratory Factor Analysis (EFA) and Confirmatory Factor Analysis (CFA) to assess construct validity, while Cronbach's Alpha values were used to evaluate reliability. The scale's context validity was tested using the Distrust in the Health System Scale. The final scale consisted of 19 items across three dimensions: clinical, social, and cultural iatrogenesis. EFA revealed a three-factor structure explaining 50.022% of the total variance, with factor loadings ranging from 0.52 to 0.72. CFA confirmed the model's acceptable fit (GFI = 0.924, RMSEA = 0.056). Reliability analysis showed Cronbach's Alpha values between 0.60 and 0.862, indicating good internal consistency. A positive correlation was found between distrust in the health system and the perception of iatrogenesis (p < 0.001). The Perception of Iatrogenesis Scale is a valid and reliable tool for assessing individuals' perceptions of unintended medical outcomes. It provides valuable insights for identifying and mitigating iatrogenic risks in healthcare. The study underscores the importance of addressing clinical, social, and cultural dimensions of iatrogenesis to enhance healthcare safety and effectiveness. Future research could explore the scale's applicability in diverse populations and healthcare settings.

Özet

Bu çalışma, tıbbi müdahaleler tarafından neden olunan istem dışı sağlık sonuçlarını ifade eden bir kavram olan iyatrojenez algısını ölçmeye yönelik bir ölçek geliştirmeye odaklanmaktadır. İyatrojenik etkilerin anlaşılması, hasta güvenliğini ve sağlık hizmeti kalitesini geliştirmek amacıyla sağlık profesyonelleri, araştırmacılar ve politika yapıcılar için kritik öneme sahiptir. Araştırma, Ivan Illich’in iyatrojenezi klinik, sosyal ve kültürel boyutlar olarak sınıflandıran çerçevesinden yararlanmakta ve tıbbileştirmenin daha geniş toplumsal ve kültürel etkilerini vurgulamaktadır. Çalışma, anket yöntemi kullanılarak nicel bir araştırma tasarımı benimsemiştir. Veriler, Türkiye’de kolayda örnekleme yöntemiyle 539 yetişkin katılımcıdan toplanmıştır. Başlangıçta 28 maddeden oluşan İyatrojenez Algı Ölçeği, Illich’in çalışmasına dayalı olarak geliştirilmiş ve uzman geri bildirimleri aracılığıyla geliştirilmiştir. Yapı geçerliliğini değerlendirmek için Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) ve Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılırken, güvenirliği değerlendirmek için Cronbach Alfa değerleri kullanılmıştır. Ölçeğin bağlamsal geçerliliği, Sağlık Sistemine Güvensizlik Ölçeği kullanılarak test edilmiştir. Nihai ölçek, klinik, sosyal ve kültürel iyatrojenez olmak üzere üç boyutta toplam 19 maddeden oluşmaktadır. AFA, toplam varyansın %50,022’sini açıklayan üç faktörlü bir yapı ortaya koymuş ve faktör yüklerinin 0,52 ile 0,72 arasında değiştiğini göstermiştir. DFA, modelin kabul edilebilir uyumunu doğrulamıştır (GFI = 0,924, RMSEA = 0,056). Güvenirlik analizi, 0,60 ile 0,862 arasında değişen Cronbach Alfa değerleri ile iyi düzeyde iç tutarlılık olduğunu göstermiştir. Sağlık sistemine güvensizlik ile iyatrojenez algısı arasında pozitif bir korelasyon bulunmuştur (p < 0,001). İyatrojenez Algı Ölçeği, istem dışı tıbbi sonuçlara ilişkin bireylerin algılarını değerlendirmek için geçerli ve güvenilir bir araçtır. Sağlık hizmetlerinde iyatrojenik risklerin belirlenmesi ve azaltılması için değerli içgörüler sağlamaktadır. Çalışma, sağlık hizmetlerinde güvenliği ve etkililiği artırmak için iyatrojenezin klinik, sosyal ve kültürel boyutlarının ele alınmasının önemini vurgulamaktadır. Gelecek araştırmalar, ölçeğin farklı popülasyonlar ve sağlık hizmeti ortamlarında uygulanabilirliğini inceleyebilir.

🔖

Cite This Article

Göde, A. (2026). The Iatrogenesis Perception Scale: A Methodological Study. Türk Akademik Sosyal Bilimler Araştırma Dergisi, Cilt: 9 Sayı: 2, 96–109. https://doi.org/10.59372/turajas.1869844

📄 Full Text PDF Viewer

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

References (40)

  1. Altunışık, R., Coşkun, R., Bayraktaroğlu, S., & Yıldırım, E. (2012). Sosyal Bilimlerde Araştırma Yöntemleri Spss Uygulamalı, 7. Baskı, Sakarya Kitabevi, Sakarya.
  2. Ataç, M. (2021). The Effect Of Mindfulness Based Stress Reductıon Program on The Quality Of Life in Patients With Breast Cancer: A Systematic Review, Journal of Psychiatric Nursing, 12(2): 165–172. https://doi.org/10.14744/phd.2021.68736
  3. Babich, B. (2018). Ivan Illich’s Medical Nemesis and the ‘age of the show’: On the Expropriation of Death, Nursing Philosophy, 19(1): e12187. https://doi.org/10.1111/nup.12187
  4. Barnet, R. J. (2003). Ivan Illich and the Nemesis of Medicine, Medicine, Health Care and Philosophy, 6(3): 273–286. https://doi.org/10.1023/A:1025991708888
  5. Biley, F. C. (2010). The “Sickening” Search for Health: Ivan Illich’s revised thoughts on the medicalization of life and medical iatrogenesis, The International Journal of Healing and Caring, 10(2): 1–11.
  6. Çankaya, A., & Filiz, E. (2024). Yaşlı Bireylerin Sağlık Sistemine Güvenleri ve Sağlık Arama Davranışları, Balkan Sağlık Bilimleri Dergisi, 3(1): 27–48. https://doi.org/10.61830/balkansbd.1436532
  7. Carnero Contentti, E., López, P. A., Criniti, J., Alonso, R., Silva, B., Luetic, G., Correa-Díaz, E. P., Galleguillos, L., Navas, C., Soto de Castillo, I., Hamuy, F. D. de B., Gracia, F., Tkachuk, V., Weinshenker, B. G., & Rojas, J. I. (2023). Frequency of NMOSD misdiagnosis in a cohort from Latin America: Impact and evaluation of different contributors, Multiple Sclerosis Journal, 29(2): 277–286. https://doi.org/10.1177/13524585221136259
  8. Castiel, L. D., & Álvarez-Dardet, C. (2007). La salud persecutoria, Revista de Saúde Pública, 41(3): 461–466. https://doi.org/10.1590/S0034-89102006005000029
  9. Cockroft, J. D., Adams, S. M., Matlock, D., & Dietrich, M. S. (2020). Reliability and Construct Validity of 3 Psychometric Trust Scales for Women Seeking Substance Abuse Treatment in a Community Setting, Substance Abuse, 41(3): 391–399. https://doi.org/10.1080/08897077.2019.1635967
  10. Çokluk, Ö., Şekercioğlu, G., & Büyüköztürk, Ş. (2012). Sosyal bilimler için çok değişkenli istatistik SPSS ve LİSREL uygulamaları. Pegem Akademi Yayıncılık, İstanbul.
  11. Coşkun, R., Altunışık, R., Bayraktaroğlu, S., & Yıldırım, E. (2017). Sosyal bilimlerde araştırma yöntemleri SPSS uygulamalı, 7. Baskı, Sakarya Kitabevi, Sakarya.
  12. De Oliveira, J. A. D. (2021). Ivan Illich, Iatrogenesis and Pharmacogenetics. In Pharmacogenetics, IntechOpen. https://doi.org/10.5772/intechopen.95751
  13. Diğer, H., & Ardıç, M. (2023). Sağlık Sistemine Güvensizlik Düzeyini Belirlemeye Yönelik Bir Araştırma: Tokat İlinde Bir Uygulama, Gümüşhane Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 12(4): 1518–1530. https://doi.org/10.37989/gumussagbil.1320103
  14. Durmuş İskender, M., Özcan, E., Gülsoy, A., & Uyan, Y. (2023). Yetişkin Bireylerde Akılcı İlaç Kullanımı Öz Farkındalığı ile Sağlık Okuryazarlığı Arasındaki İlişki: Kesitsel Bir Araştırma, Turkish Journal of Family Medicine and Primary Care, 17(4): 512–520. https://doi.org/10.21763/tjfmpc.1341723
  15. Gönç Şavran, T. (2013). Hastalık, Sağlık, Toplum. In N. Suğur (Ed.), Sağlık Sosyolojisi, Anadolu Üniversitesi Yayınları, Eskişehir.
  16. Gönç Şavran, T. (2019). Sağlık Sosyolojisinde Temel Yaklaşımlar. In İ. Öz & M. Özbem (Eds.), Sağlık Sosyolojisi (pp. 67–89). Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi Yayını, Eskişehir.
  17. Grove, S. K., Burns, N., & Gray, J. (2012). The practice of nursing research: Appraisal, synthesis, and generation of evidence, Elsevier Health Sciences.
  18. Hooper, D., Coughlan, J., & Mullen, M. R. (2008). Structural equation modelling: Guidelines for determining model fit, Electronic Journal of Business Research Methods, 6(1): 53–60.
  19. Illich, I. (1975). Clinical damage, medical monopoly, the expropriation of health: three dimensions of iatrogenic tort, Journal of Medical Ethics, 1(2): 78–80. https://doi.org/10.1136/jme.1.2.78
  20. Illich, I. (2019). Sağlığın Gaspı (Çev. Süha Sertabiboğlu (ed.)), Ayrıntı Yayınları, İstanbul.
  21. İngeç, Ö. E., & Yorulmaz, O. (2021). Tanılar Üstü Psikolojik Müdahale Programlarının Depresyon ve Anksiyete Bozuklukları Üzerindeki Etkisi: Sistematik Bir Derleme, Psikiyatride Güncel Yaklaşımlar, 13(2): 261–281. https://doi.org/10.18863/pgy.768731
  22. Kalaycı, Ş. (2017). SPSS uygulamalı çok değişkenli istatistik teknikleri. Dinamik Akademi Yayınları, Ankara.
  23. Kılıç, K. N., & Soylar, P. (2019). Investigation of Attitudes, Reasons and Satisfaction Levels of Individuals Who Apply to Traditional and Complementary Medicine Practices, Journal of Traditional Medical Complementary Therapies, 2(3): 97–105. https://doi.org/10.5336/jtracom.2019-71531
  24. Köseoğlu, N., & Enç, N. (2016). Investigation of the Factors Preventing Medication Compliance in Individuals with Chronic Heart Failure, Journal of Cardiovascular Nursing, 7(14): 162–168. https://doi.org/10.5543/khd.2016.03016
  25. Lupton, D. (2005). Limits to medicine. Medical nemesis, Journal of Health Services Research & Policy, 10(2): 122–123.
  26. Meydan, C. H., & Şeşen, H. (2015). Yapısal eşitlik modellemesi - AMOS uygulamaları, Dertay Yayıncılık, Ankara.
  27. Molnár, K., Kálmán, E., Hári, Z., Giyab, O., Gáspár, T., Rucz, K., Bogner, P., & Tóth, A. (2020). False-Positive Malignant Diagnosis of Nodule Mimicking Lesions by Computer-Aided Thyroid Nodule Analysis in Clinical Ultrasonography Practice, Diagnostics, 10(6): 1–17. https://doi.org/10.3390/diagnostics10060378
  28. Moutaouakkil, Y., jaoudi, R. El, cadi, M. A. el, Bennana, A., Lamsaouri, J., Taoufik, J., Cherrah, Y., & Bousliman, Y. (2017). Drug Iatrogenesis: A Review, Toxicology: Open Access, 03(03): 129–131. https://doi.org/10.4172/2476-2067.1000129
  29. Munro, B. H. (2005). Statistical methods for health care research, Lippincott Williams & Wilkins, Pennsylvania, U.S.
  30. O’Mahony, S. (2016). Medical Nemesis 40 Years On: The Enduring Legacy of Ivan Illich, Journal of the Royal College of Physicians of Edinburgh, 46(2), 134–139. https://doi.org/10.4997/jrcpe.2016.214
  31. Özdamar, K. (2017). Ölçek ve Test Geliştirme Yapısal Eşitlik Modellemesi IBM SPSS, IBM SPSS AMOS ve MINITAB Uygulamalı, Nisan Kitabevi, Eskişehir.
  32. Rose, A., Peters, N., Shea, J. A., & Armstrong, K. (2004). Development and testing of the health care system distrust scale, Journal of General Internal Medicine, 19(1): 57–63. https://doi.org/10.1111/J.1525-1497.2004.21146.X
  33. Şencan, H. (2005). Sosyal ve davranışsal ölçümlerde güvenilirlik ve geçerlilik, 1. Baskı, Seçkin Yayınevi, Ankara.
  34. Şimşek, O. F. (2007). Yapisal esitlik modellemesine giris: Temel ilkeler ve LISREL uygulamalari, Ekinoks, İstanbul.
  35. Tabachnick, B. G., & Fidell, L. S. (2013). Using multivariate statistics, Sixth Ed, Pearson, Boston.
  36. TÜİK. (2022). Adrese dayalı nüfus kayıt sistemi sonuçları, 2021. Türkiye İstatistik Kurumu. https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Adrese-Day. https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Adrese-Dayalı-Nüfus-Kayıt-Sistemi-Sonuçları-2021-45500&dil=1 (Erişim tarihi: 02 Haziran 2022).
  37. Uzunsakal, E., & Yıldız, D. (2018). Alan Araştırmalarında Güvenilirlik Testlerinin Karşılaştırılması Ve Tarımsal Veriler Üzerine Bir Uygulama, Uygulamalı Sosyal Bilimler Dergisi, 2(1): 14–28.
  38. Wang, J., & Wang, X. (2019). Structural equation modeling: Applications using Mplus, John Wiley & Sons, United Kingdom.
  39. Yaşlıoğlu, M. M. (2017). Sosyal bilimlerde faktör analizi ve geçerlilik: Keşfedici ve doğrulayıcı faktör analizlerinin kullanılması, İstanbul Üniversitesi İşletme Fakültesi Dergisi, 46: 74–85.
  40. Yeşildal, M., Erişen, M., & Kıraç, R. (2020). Sağlık Sistemlerine Güvensizlik: Bir Geçerlilik Ve Güvenilirlik Çalışması, Uluslararası Sağlık Yönetimi ve Stratejileri Araştırma Dergisi, 6(2): 251–259. https://doi.org/10.1111/J.1525-1497.2004.21146