Journals / Türk Akademik Sosyal Bilimler Araştırma Dergisi / 2026 / Cilt: 9 Sayı: 2

A Holistic Environmental Paradigm with an Ethical Dimension in the Light of Science

Bilimler Işığında Ahlak Boyutlu Bütüncül Çevre Paradigması

Recep İleri(SAKARYA ÜNİVERSİTESİ, MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ)0009-0007-9202-7663
Pages
126–137
Publication Date
2026-08-20
🏛️Bibliographic metadata and full text access for this article are provided via DergiPark.
DergiPark Record ↗
✨

AI Summary & Key Takeaways

AI Insight
⚡ TL;DR(Too Long; Didn't Read)

In New York, it is 27%, and in Vienna, it is 45.5%.

📌 3 Key Takeaways

🎯
Objective & Hypothesis:Without instilling a holistic environmental ethic in individuals, families, communities, countries, and humanity, environmental problems cannot be solved in a fundamental sense.
📊
Key Findings & Data:In the 21st century, environmental literacy and water literacy are very important.
💡
Conclusion & Impact:In New York, it is 27%, and in Vienna, it is 45.5%.
🔬Design:Derleme
📍Scope:Comprehensive Sample
⚙️Variables:Ahlak · Bilim · Bütüncül Çevre

Abstract

Without instilling a holistic environmental ethic in individuals, families, communities, countries, and humanity, environmental problems cannot be solved in a fundamental sense. Environmental problems have not only technological dimensions but also ethical dimensions. In the 21st century, environmental literacy and water literacy are very important. Problems that begin with humans can be solved by educating humans. This work aims to develop a holistic environmental paradigm in light of ethical sciences in the Qur'an, the Hadiths of the Prophet Muhammad, the Book of the Universe, and our Muslim civilization-based understanding, in order to achieve a balance between environmental protection and use, and in the process of solving environmental problems. In Türkiye, the daily per capita water consumption for drinking and cleaning is 216 liters (direct water consumption), while virtual water (indirect water consumption) is 5200 liters, bringing the total (direct + indirect) to 5416 liters (water footprint). The ratio of direct and indirect daily per capita water consumption in Türkiye is 4% and 96%, respectively. The agricultural sector accounts for 89% of Türkiye's total water footprint. The industrial water footprint accounts for 4%, and the domestic water footprint accounts for 7%. Every dollar invested in wastewater treatment provides approximately $4-5 in health and productivity benefits to communities. Every dollar invested in drought adaptation efforts provides $2 to $3 in benefits, while resilience investments can yield returns of up to 10 times the initial cost. One unit of investment in flood risk reduction yields an average of 4-7 units of economic benefit. The average daily amount of waste collected per person in municipalities in Türkiye is approximately 1.17 kg. Istanbul's green space ratio is 2.2%. In New York, it is 27%, and in Vienna, it is 45.5%.

Özet

Bireylere, ailelere, toplumlara, ülkelere ve insanlığa bütüncül çevre ahlakı kazandırılmadan, temel anlamda çevre sorunları çözülemez. Çevre sorunlarının teknolojik boyutları olduğu gibi, ahlaki (etik) boyutları da vardır. 21. Yüzyılda çevre okuryazarlığı ve su okuryazarlığı çok önemlidir. İnsan ile başlayan sorunlar yine insanın eğitilmesi ile çözülebilir. Bu çalışma; Kur'an-ı Kerim'de, Hz. Muhammed Hadislerinde, Kâinat Kitabında ve Müslüman Medeniyeti temelli anlayışımızda, çevre koruma ve kullanma dengesinin sağlanmasında, çevre sorunlarının çözüm süreçlerinde; bilimler ışığında ahlak boyutlu bütüncül çevre paradigması geliştirmeye yöneliktir. Türkiye’de içme ve temizlik için kişi başı günlük su kullanımı direkt (dolaysız su kullanımı) 216 litre iken, sanal su (dolaylı su kullanımı) 5200 litre olmakta ve toplam (direkt + dolaylı) 5416 litreye (su ayak izi) çıkmaktadır. Türkiye'de direkt ve dolaylı günlük kişi başı su kullanımı oranı sırasıyla; %4 ve %96’dır. Türkiye’nin toplam su ayak izinin %89’unu tarım sektörü oluşturur. Endüstriyel su ayak izi %4’nü ve evsel su ayak izi ise %7’sini oluşturur. Atıksu arıtımına yapılan her 1 dolarlık yatırım toplumlara sağlık ve üretkenlik açısından yaklaşık 4-5 dolar fayda sağlamaktadır. Kuraklığa uyum çalışmalarına yapılan her 1 dolarlık yatırım 2 ila 3 dolar arasında fayda sağlamakta, dayanıklılık yatırımlarının ise başlangıç maliyetinin 10 katına kadar getiri sağlayabilmektedir. Taşkın risk azaltım yatırımlarında 1 birim yatırım ortalama 4-7 birim ekonomik fayda sağlamaktadır. Türkiye’de belediyelerde toplanan kişi başı günlük ortalama atık miktarı yaklaşık 1,17 kg’dır. İstanbul’un yeşil alan oranı %2,2’dir. New York’ta %27 ve Viyana’da %45,5’dur.

🔖

Cite This Article

İleri, R. (2026). A Holistic Environmental Paradigm with an Ethical Dimension in the Light of Science. Türk Akademik Sosyal Bilimler Araştırma Dergisi, Cilt: 9 Sayı: 2, 126–137. https://doi.org/10.59372/turajas.1885238

📄 Full Text PDF Viewer

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

References (77)

  1. Acemoğlu, D. ve Johnson, S. (2023). İktidar ve teknoloji: Bin yıllık mücadele (C. Duran, Çev.). Doğan Kitap.
  2. Aktaş, H. (2014). İslam’da çevre bilinci ve eğitimi. Turkish Studies - International Periodical for the Languages, Literature and History of Turkish or Turkic, 9(8), 153–170.
  3. Ataş, L. O. ve Demiralp, N. (2026). Türkiye’de çevre etiği konulu lisansüstü tezlerin incelenmesi (1999-2024). International Journal of Social and Humanities Sciences Research, 13(127), 246–258.
  4. Author. (1998). Çevre eğitimi ve katılımın sağlanması, Ekoloji, 28, 3-9.
  5. Author. (2026). Deep environmental education model for solution of existing water and environmental problems. Aquademia, 10(1), 1-12. https://doi.org/10.29333/aquademia/17844
  6. Batistil, S. V., Jr. & Borja, E. A. (2025). Shifting perspectives: A review of environmental ethics from human-centered to nature-centered worldviews. International Journal of Multidisciplinary Research and Publications, 8(2), 802–805.
  7. Bayrakdar, M. (1997). İslam ve ekoloji. Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları.
  8. Borojevic, T., Petrovic, N. B. & Vuk, D. (2014). Youth and environmental education for sustainable development. International Journal of Science and Research (IJSR), 3(9), 154–160. https://www.ijsr.net/archive
  9. Bozyiğit, A. (2018). İslam ahlak öğretisinde çevre. Diyanet Aylık Dergi, (326), 22–25. https://www2.diyanet.gov.tr
  10. Brennan, A. & Norva, Y. S. L. (2024). Environmental ethics. E. N. Zalta & U. Nodelman (Ed.), The Stanford encyclopedia of philosophy (Summer 2024 ed.) içinde. https://plato.stanford.edu/archives/sum2024/entries/ethics-environmental
  11. Brondi, S., Chiara, G. & Matutini, E. (2024). Navigating environmental justice framework: A scoping literature review over four decades. Environmental Justice, 1–17. https://doi.org/10.1089/env.2024.0054
  12. Button, J. (1990). How to be green. Century Publishing.
  13. CASE-M. (2024). Çevre ve Ahlak Sosyal Ekoloji Merkezi. https://www.casem.com.tr
  14. Çağıl, N. (2008). Kur'an ışığında çevre gerçeği ve çevre bilinci. EKEV Akademi Dergisi, 12(36), 15–42.
  15. Çalışkan, N. (2020). Kur’an’da çevre algısı. Ankara Okulu Yayınları.
  16. Canan, İ. (1986). İslam’da çevre sağlığı. Cihan Yayınları.
  17. Canan, İ. (1988). Kütüb-i Sitte muhtasarı tercüme ve şerhi. Akçağ Yayınları.
  18. Canan, S. (2021). Kimsenin bilemeyeceği şeyler. Tuti Kitap.
  19. Devlet Su İşleri. (2014). Türkiye’nin su kaynakları. https://www.dsi.gov.tr/toprak-ve-su-kaynakları
  20. Devlet Su İşleri. (2017). Su dergisi (Sayı 171). https://www2.dsi.gov.tr
  21. Diyanet İşleri Başkanlığı. (2011a). Kur’an-ı Kerim Türkçe meali (Kur’an Yolu). Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları.
  22. Diyanet İşleri Başkanlığı. (2011b). Kur’an-ı Kerim Türkçe tefsiri (Kur’an Yolu) (5 Cilt). Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları.
  23. Erinç, S. (1984). Ortam ekolojisi ve degradasyonel ekosistem değişimleri. İ.Ü. Deniz Bilimleri ve Coğrafya Enstitüsü Yayınları.
  24. Gocer, M., Canik, S., Demirdelen, A., Yılmaz, O. & Aytek, G. (2025). Environmental education in Türkiye for a sustainable future. Geography with Multidisciplinary Approaches, 3(1), 33–44.
  25. Görmez, K. (1997). Çevre sorunları ve Türkiye. Gazi Kitabevi.
  26. Gündoğan, R. ve Özdemir, İ. (2024). Tevhid perspektifinde sürdürülebilir toprak yönetimi: Al Mizan yaklaşımı. Bilimler Işığında Yaratılış Dergisi, 2(2), 83–97.
  27. Gürdoğan, E. N. (1989). Kirlenmenin boyutları. İnsan Yayınları.
  28. Gürdoğan, E. N. (1991). Teknolojinin ötesi. İz Yayıncılık.
  29. Gürpınar, E. (1989). Çevre sorunları ders notları [Yayımlanmamış ders notları].
  30. Güven, M. (2014). Kur’ân-ı Kerim’de çevre bilincine dair bazı ahlâkî esaslar. Birey ve Toplum, 4(8), 115–138.
  31. Haluza-DeLay, R. (2013). Education for environmental justice. R. B. Stevenson, M. Brody, J. Dillon & A. E. J. Wals (Ed.), International handbook of research on environmental education içinde (ss. 394–403). Routledge.
  32. Kadıoğlu, M. (2025). Modern meteoroloji perspektifinden Kur’an ayetlerine bakış. Erdem Yayınları.
  33. Kargı, K. (2021). Su ahlakı. Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları.
  34. Karslı, İ. H. (2012). Çevre sorunu ve Kur'an'ın doğal çevre öğretisi. Diyanet İlmi Dergi, 48(1), 93–120. https://makale.isam.org.tr
  35. Kışlalı, M. ve Berkes, F. (1985). Ekoloji ve çevre bilimleri. Türkiye Çevre Sorunları Vakfı Yayınları.
  36. Kızıltoprak, L. (2019). Çeşme suyu mu? Şişe suyu mu? [Sunum]. Su Politikaları Derneği Yuvarlak Masa Konferansları.
  37. Martı, H. (2018). İslam, çevre ve ahlak. Diyanet Aylık Dergi, (326), 6–9. https://www2.diyanet.gov.tr
  38. Millî Eğitim Bakanlığı. (2018). MEB istatistikleri. https://www.meb.gov.tr
  39. Munteanu, A. R. (2010). The ethical layer of sustainable development: Literature review. THE HUB - Fusion between Social Sciences, Arts, Theology, Engineering and Management içinde (ss. 69–76). https://seaopenresearch.eu/Conferences/Proceedings/Article/NORD3_10.pdf
  40. Nasr, S. H. (1988). İnsan ve tabiat (N. Avcı, Çev.). Yeryüzü Yayınları.
  41. Oruçhan, O. (2017). Hz. Peygamber’in sünnetinde çevre duyarlılığı: Ahlâkî bir örneklik. The Journal of Academic Social Science Studies, (59), 189–202. https://doi.org/10.9761/JASSS7152
  42. Ozankaya, Ö. (1975). Toplumbilim terimleri sözlüğü. Türk Dil Kurumu Yayınları.
  43. Öktem, A. U. ve ark. (2014). Türkiye’nin su riskleri raporu 2014. WWF-Türkiye. https://www.awsassets.wwftr.panda.org
  44. Özdemir, İ. (2006). Kur’an ve çevre. İslami İlimler Dergisi, 1(2), 161–183. https://dergipark.org.tr
  45. Özdemir, İ. (Ed.). (2024). Al Mizan: Dünya ile bir sözleşme. Üsküdar Üniversitesi Yayınları.
  46. Özdemir, Ş. T. (1988). Türkiye'de toplumsal değişme ve çevre sorunlarında duyarlılık. Palme Yayınları.
  47. Özkan, M. ve Bağcı, İ. (2019). Su Yönetimi Genel Müdürü Bilal Dikmen ile röportaj. Tarım ve Orman Dergisi. https://www.turktarim.gov.tr
  48. Pala, F. (2024). A study on the perceptions of Turkish primary school students regarding the environment, climate change, and sustainability. The Journal of Environmental Education, 56(1), 49–64. https://doi.org/10.1089/00958964.2024.2427063
  49. Pepper, D. (1990). The roots of modern environmentalism. Routledge.
  50. Poincaré, H. (1997). Bilimin değeri. Millî Eğitim Bakanlığı Yayınları.
  51. Postel, S. (1999). Son vaha: Su kıtlığıyla yüzleşmek (F. Ş. Sözer, Çev.). TÜBİTAK-TEMA Vakfı Yayınları.
  52. Saari, M. H., Poulton-Busler, R. & Vladimirova, A. (2024). Does sustainability really start with teachers? Reflections on integrating environmental education in pre-service teacher education in Namibia and Finland. The Journal of Environmental Education, 55(6), 494–508. https://doi.org/10.1080/00958964.2024.2375210
  53. Sayar, K. (2022). Her şeyin bir anlamı var. Kapı Yayınları.
  54. SKD Türkiye. (2020). Sürdürülebilir Kalkınma Derneği. https://www.skdturkiye.org
  55. Soga, M. & Gaston, K. J. (2016). Extinction of experience: The loss of human–nature interaction. Frontiers in Ecology and the Environment, 14(2), 94–101. https://doi.org/10.1002/fee.1225
  56. Şahin, B. (2016). Küresel bir sorun: Su kıtlığı ve sanal su ticareti (Yüksek lisans tezi). Hitit Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
  57. Şen, O. (2008, 12 Haziran). Tüketim, iklim değişimi ve su sorunu. Cumhuriyet. https://cumhuriyet.com.tr
  58. Şen, O. (2017, 24 Temmuz). İklim değişikliği uyarısı. Habertürk. https://www.haberturk.com
  59. Şirin, S. (2018). Bir Türkiye hayali. Doğan Kitap.
  60. Şirin, S. (2020). Yetişin gençler. Doğan Kitap.
  61. Toffler, A. (1984). Geleceği ne bekliyor? (M. Çiftkaya, Çev.). İz Yayıncılık.
  62. TÜBİTAK. (2022). Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu. https://www.tubitak.gov.tr
  63. TÜİK. (2019). Türkiye İstatistik Kurumu verileri. https://www.tuik.gov.tr
  64. UN Documents. (1986). Towards sustainable development. https://www.un.org
  65. UNEP. (1987). Our common future. Oxford University Press.
  66. UNESCO. (2018). Urban climate change research network. https://www.unesco.org
  67. Uslu, İ. (1995). Çevre sorunları: Evren tasarımındaki değişimlerden ekolojik felaketlere. İnsan Yayınları.
  68. Veri Kaynağı. (2018). Veri Kaynağı istatistikleri. https://www.verikaynagi.com
  69. Wagner, L. E. (2025). Exploring Lake Endor: Elementary preservice teachers’ environmental literacy in a science methods course. Interdisciplinary Journal of Environmental and Science Education, 21(3), Makale e2511. https://doi.org/10.29333/ijese/16570
  70. World Bank. (2020). World Development Indicators. https://www.worldbank.org
  71. World Cities Culture Forum. (2020). World Cities Culture Forum database. http://www.worldcitiescultureforum.com
  72. World Water. (2019). Data table 15: Total water footprint of national consumption, by sector and country, 1996-2005. https://www.worldwater.org
  73. WWF-Türkiye. (2016). Dünya Doğayı Koruma Vakfı Türkiye Ofisi. https://www.wwf.org.tr
  74. Yaran, C. S. (2008, 15–16 Mayıs). İslam çevre etiğinin dört kuramı ve sekiz ilkesi: Hiyerarşik bir sınıflandırma denemesi [Bildiri sunumu]. Uluslararası Çevre ve Din Sempozyumu, İstanbul, Türkiye (C. 2, ss. 121–135).
  75. Yarının Suyu. (2019). Yarının Suyu projesi. https://www.yarininsuyu.com
  76. Yazır, E. M. H. (2009a). Bilgisayar hatlı Kur'ân-ı Kerîm ve yüce meâli (K. Yayla, Sad.). Merve Yayınları.
  77. Yazır, E. M. H. (2009b). Hak dini Kur’an dili tefsiri (10 Cilt, K. Yayla, Sad.). Merve Yayınları.