Journals / Akademik-Us / 2025 / Sayı: 18

A Study on the Effect of Traditional and Complementary Medical Practices on Religious Ruling and Legal Liability

Geleneksel ve Tamamlayıcı Tıp Uygulamalarının Dinî Hükmü ve Hukukî Sorumluluğa Etkisi Üzerine Bir İnceleme

Mehmet Ali Var(Vezirköprü Kız Anadolu İmam Hatip Lisesi)0000-0002-6108-1233
Pages
89–119
Publication Date
2025-11-30
🏛️Bibliographic metadata and full text access for this article are provided via DergiPark.
DergiPark Record ↗
✨

AI Summary & Key Takeaways

AI Insight
⚡ TL;DR(Too Long; Didn't Read)

Such a behavior will protect people who are in search of such a behavior from incorrect treatment methods and guidance of non-specialists.

📌 3 Key Takeaways

🎯
Objective & Hypothesis:Traditional and complementary medicine practices are practices that support and complement modern medical treatment methods.
📊
Key Findings & Data:Traditional or alternative treatment methods have been known since ancient times.
💡
Conclusion & Impact:Such a behavior will protect people who are in search of such a behavior from incorrect treatment methods and guidance of non-specialists.
🔬Design:Araştırma Makalesi
📍Scope:Comprehensive Sample
⚙️Variables:İslâm hukuku · sünnet · tıbb-ı nebevî

Abstract

Traditional and complementary medicine practices are practices that support and complement modern medical treatment methods. Traditional or alternative treatment methods have been known since ancient times. It continued to be used in the treatment of diseases during the time of the Prophet. These methods are Hz. It was included in the hadiths of the Prophet and became famous under the name of medicine of the Prophet and various works were written about it. Hz. There are different opinions that some of the medical hadiths of the Prophet are based on revelation, while some hadiths are based on the knowledge and experience of the Arab society of that day. Recently, in the world and in our country, people who cannot find a cure for their diseases with modern medicine or for protection purposes; They resort to alternative medical methods such as cupping or herbal products. Among those who resort to these methods, there are also those who accept traditional practices as sunnah and act in order to earn rewards. In addition, some people turn to practices that are not adopted by Islam or not included in the Ministry of Health regulations. In our article, the jurisprudential provisions of traditional and complementary medical methods are examined by dividing them into sections such as intervention in the body, mind and body-based practices and herbal products, and the provisions of these practices are tried to be revealed. In both cupping type practices and the use of herbal products, a doctor's advice should be taken as a basis. Such a behavior will protect people who are in search of such a behavior from incorrect treatment methods and guidance of non-specialists.

Özet

Geleneksel ve tamamlayıcı tıp uygulamaları, modern tıp tedavi yöntemlerine destek ve tamamlayıcı mahiyette uygulamalardır. Geleneksel veya alternatif tedavi metotları, çok eski çağlardan beri bilinmekte olup Hz. Peygamber döneminde de hastalıkların tedavisinde kullanılmaya devam edilmiştir. Bu yöntemler Hz. Peygamber’in hadislerinde yer almış ve tıbb-ı nebevî adıyla şöhret bularak hakkında çeşitli eserler yazılmıştır. Hz. Peygamber’in tıbbî hadislerinin bir kısmının vahye dayandığı bazı hadislerin ise o günkü Arap toplumunun bilgi ve tecrübelerinden kazanılan bilgilerle söylendiği yönünde farklı görüşler bulunmaktadır. Son zamanlarda dünyada ve ülkemizde modern tıpla hastalıklarına çare bulamayan veya korunma amaçlı olarak insanlar; hacamat veya bitkisel ürünler gibi alternatif tıbbî yöntemlere başvurmaktadır. Bu yöntemlere baş vuranlar arasında geleneksel uygulamaları sünnet olarak kabul edip sevap kazanmak için hareket edenler de bulunmaktadır. Bunun yanında bazı insanlar İslâm’ın benimsemediği yahut Sağlık Bakanlığı yönetmeliğinde yer almayan uygulamalara da yönelmektedir. Makalemizde geleneksel ve tamamlayıcı tıp yöntemlerinin fıkhî hükümleri, bedene müdahale, zihin ve beden temelli uygulamalar ve bitkisel ürünler şeklinde bölümlere ayrılarak incelenmiş ve bu uygulamaların hükümleri ortaya konulmaya çalışılmıştır. Gerek hacamat türü uygulamalarda gerekse bitkisel ürünlerin kullanımında doktor tavsiyesi esas alınarak hareket edilmelidir. Bu şekilde bir davranış arayış içinde bulunan insanları uzman olmayan kişilerin hatalı tedavi şekilleri ve yönlendirmelerinden onları korumuş olacaktır.

🔖

Cite This Article

Var, M. A. (2025). A Study on the Effect of Traditional and Complementary Medical Practices on Religious Ruling and Legal Liability. Akademik-Us, Sayı: 18, 89–119. https://doi.org/10.70971/akademikus.1717200

📄 Full Text PDF Viewer

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

References (75)

  1. Ahmed b. Hanbel. el-Müsned. 8 Cilt. Beyrut: Alemü’l-Kütüp, 1. Basım, 1998.
  2. Ahmed Rezk Şeref. el-Esesü’l-ilmiyyetü li’l-mucizeti’n-nebeviyye el-hıcâme. y.y.: Mektebetü Evlâdi’ş-Şeyh li’tüTürâs, 2005.
  3. Aktan, Hamza. Güncel Dini Meseleler İstişare Toplantısı-IV “Günümüzde Helâl Gıda” Afyonkarahisar 2011. Ankara: Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları, 2011.
  4. Arpacı, Özge. “Sağlık Bakanlığı Tarafından Kabul Edilen Geleneksel ve Tamamlayıcı Tıp Uygulamaları ve Bunların Hukuka Uygunluğunun Değerlendirilmesi”. Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 23/2 (2021), 1245-1307.
  5. Atar, Fahrettin. Fıkıh Usûlü. İstanbul: M.Ü. İlahiyat Fakültesi Vakfı Yayınları, 1988. Atmaca, Veli. “Hadislerde Hastalık ve Sağlık Anlamında Kullanılan Genel Kavramlar”. Hadis Tetkikleri Dergisi 8/1 (2010), 83-105.
  6. Aynî, Bedrüddîn Mahmûd b. Ahmed el-Umdet’ül-Kârî şerhü Sahîh’il-Buhârî. thk. Abdullah Mahmud Muhammed Ömer. 25 Cilt. Beyrut: Dârü’l-Kütübü’l-İlmiye, 2001.
  7. Aytekin, Mehmet Ali. “Nebevî Tıp Arasında Zikredilen Hacamatın Fıkhi Hükmü”. Necmettin Erbakan Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 48 (2019), 197-226.
  8. Beyhakî, Ebî Bekir Ahmed b. el-Hüseyin b. Ali-el. es-Senenü’l-kübrâ. thk. Muhammed Abdulkâdir Ata. 11 Cilt. Beyrut: Darü’l-Kütübü’l-İlmiye, 2003.
  9. Bilmen, Ömer Nasuhi. Hukukı İslâmiye ve Istılahatı Fıkhıyye Kamusu. 8 Cilt. İstanbul: Bilmen Yayınevi, 1985. Buhârî, Ebû Abdillâh Muhammed b. İsmail el-. el-Câmiʿu’s-sahîh. 8 Cilt. b.y.: Dâru Tavki’n-Necât, 1. Basım, 1312.
  10. Can Çiftçi. “Balın Faydaları ve Zararları”. Https://Www.Fitekran.Com/Balin-Faydalari-Ve-Zararlari/. Erişim 13 Şubat 2025. https://www.fitekran.com/balin-faydalari-ve-zararlari/
  11. Çetinkaya Ethemoğlu, Filiz Banu vd. “Atropa Belladonna (güzel Avrat Otu) Yaprakları Pişirilirse Ne Olur? Antikolinerjik Toksik Sendrom Olgusu”. Anestezi Dergisi 25/2 (2017), 87-89.
  12. Davudoğlu, Ahmed. Sahih-i Müslim Tercüme ve Şerhi. 8 Cilt. İstanbul: Sönmez Yayınları, 1983.
  13. Denizkuşları, Mahmud. Kur’ân-ı Kerim ve Hadislerde Tıp. İstanbul: Marifet Yayınları, 1982.
  14. Dihlevî, Şah Veliyyullâh Ahmed b. Abdirrahîm ed-. Hüccetullâhi’l-bâliğa. ed. es-Seyyid Sâbık. 2 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Cîl, 2005.
  15. Din İşleri Yüksek Kurulu. “Yoga yapmanın hükmü nedir?” Https://Kurul.Diyanet.Gov.Tr/Cevap-Ara/34/Yoga-Yapmanin-Hukmu-Nedir#:~: Erişim 08 Şubat 2025.
  16. Din İşleri Yüksek Kurulu Başkanlığı. Tıp ve Sağlıkla İlgili Fetvalar. Ankara: Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları, 2020. Doğru, Feyzi - Şahbaz, Ramazan Pars. “Geleneksel ve Tamamlayıcı Tıp; Türkiye’deki Uygulamalar Üzerine Bir Değerlendirme”. Geleneksel ve Tamamlayıcı Tıp Dergisi 3/1 (2020), 107-118.
  17. Ebû Dâvûd, Süleyman b. Eş’as. Kitabü’s-Sünen. thk. Mumammed Avvâme. 5 Cilt. Beyrut: Müessesetü’r-Reyyân, 1998.
  18. Ebû Zehra, Muhammed. Usûlü’l-fıkh. b.y.: Dârü’l-Fikri’l-Arâbî, 1958.
  19. Geleneksel ve Tamamlayıcı Tıp Uygulamaları Yönetmeliği, Geleneksel ve Tamamlayıcı Tıp Uygulamaları Yönetmeliği. Resmi Gazete 29158 (27 Ekim 2014).
  20. Göcen, Gülüşan (ed.). Geleneksel ve Tamamlayıcı Tıp Uygulamaları Üzerinden Sağlık Davranış ve İletişim. İstanbul: Değerler Eğitimi Merkezi, 2021.
  21. “Güzel avrat otu nedir, nerelerde kullanılır?” Https://Www.Ntv.Com.Tr/Turkiye/Guzel-Avrat-Otu-Nedir-Nerelerde-Kullanilir-Guzel-Avrat-Otunun-Faydalari-Ve-Zararlari,Is_soFYskUuDD3Bfb8uvuQ. Erişim 07 Şubat 2024.
  22. Hakan Ertin, Ahmet Karakaya (ed.). Tamamlayıcı ve Alternatif Tıp Uygulamaları Eleştirel Bir Sosyal Bilim İncelemesi. İstanbul: İsar Yayınları, 2022.
  23. Hattâbî, Ebû Süleymân Hamd b. Muhammed el-. A’lâmü’l hâdis fî şerhi Sahîh-i Buhârî. ed. Muhammed b. Sa‘d b. Abdirrahman es-Suûdî. 3 Cilt. Mekke: Merkezü İhyâi’t-Turâsi’l-İslâmî, 1988.
  24. Hayrettin Karaman. “Yoga mı namaz mı?” Https://Www.Hayrettinkaraman.Net/Makale/0143.Htm. Erişim 08 Şubat 2025.
  25. İbn Hacer Askalânî, Ahmed b. Ali b. Füthü’l-Bârî bi-şerhi Sahîhi’l-Buhârî. 13 Cilt. Beyrut: Dârü’l-Marife, ts.
  26. İbn Kayyım el-Cevziyye, Muhammed b. Ebî Bekr b. Eyyûb ez-Züraî ed-Dımaşkī. et-Tıbbu’n-Nebevî. Beyrut: Dârü’l-Fikir, ts.
  27. İbn Mâce. Sünen. thk. Şuayb el-Arnaût. 7 Cilt. y.y.: Müesses-i Risâle, t.s.
  28. İbn Manzûr. Lisânü’l-Arab. y.y.: Dârü’l-Meârif, ts.
  29. İbn Sînâ, Ebû Alî el-Hüseyn b. Alî b. el-Kânûn fi’t-Tıb. ed. Muhammed Emin el-Dannâvî. Beyrut: Darü’l-Kütübü’l-İlmiye, 1999.
  30. İbn Teymiyye, Ahmed. el-Fetâve’l-kübrâ. 6 Cilt. Beyrut: Darü’l-Kütübü’l-İlmiye, 1987.
  31. İbni haldun. Mukaddime. çev. Zakir Kadiri Ugan. 3 Cilt. İstanbul: Milli Eğitim Basımevi, 1986. “İki ünlü zehir: Baldıran otu ve belladonna”. Https://Apacikradyo.Com.Tr/Botanitopya/İki-Unlu-Zehir-Baldiran-Otu-Ve-Belladonna. Erişim 07 Şubat 2025.
  32. İmam Mâlik, Ebû Abdillâh Mâlik b. Enes el-Asbahî. el-Muvaṭṭaʾ. thk. Muhammed Mustafa el-Azamî. 8 Cilt. Abudabî: Sultan Müessesesi, 1. Basım, 2004.
  33. Kâdî Iyâz. eş-Şifâ bi ta’rîfi hukûki’l-Mustafâ. y.y.: Câizetü Rabbi’d-Devliyyeti li’i-Kur’ân-ı Kerîm, 2013.
  34. Kahraman, Abdullah. Fıkıh Usûlü. İstanbul: Rağbet Yayınları, 3. Basım, 2014.
  35. Kahraman, Abdullah. “Tedavi”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. C. 41. İstanbul: TDV Yayınları, 2011.
  36. Karacabey, Salih. “Hadis Vahiy Münasebeti ve Tıpla İlgili Hadisler Hakkında Hattabî’nin Görüşleri”. Uludağ Üniversitesi İlahiyat Fakültesi 4/4 (1992), 217-225.
  37. Karaman, Hayreddin. İslam Hukukunda İctihad. İstanbul: M.Ü. İlahiyat Fakültesi Vakfı Yayınları, 1996.
  38. Kâsânî, Alauddîn Ebi Bekir b. Mesûd el-. Bedâi’u’s-sanâi fî tertîbi’ş-şerâi. 7 Cilt. Beyrut: Darü’l-Kütübü’l-İlmiye, 1986.
  39. Köşe, Abdullah. “Hacamat”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 14/422. İstanbul: TDV Yayınları, 1996. Kur’ân-ı Kerim ve Açıklamalı Meâli. çev. Hayreddin Karaman vd. Ankara: TDV Yayınları, 7. Basım, 2013.
  40. “Mantarın Göze Faydası”. Https://Www.İslamveihsan.Com/Mantarin-Goze-Faydasi.Html. Erişim 27 Nisan 2025. Mehmet Emin Özafşar vd. (ed.). Hadislerle İslâm. 7 Cilt. İstanbul: Diyanet İşleri Başkanlığı, 2020.
  41. Mevsılî, Abdullah b. Mahmut b. Mevdûd. Kitâb’ül ihtiyâr li-talîl’i-muhtâr. 5 Cilt. Beyrut: Dârü’l-Ma’rife, 2015.
  42. Müslim, Ebü’l-Hüseyn Müslim b. el-Haccâc. Sahîhu Müslim. Riyâd: Dâru Tîbe, 1. Basım, 2006.
  43. Nesâî, Ebû Abdirrahman Ahmed b. Şuayb. Sahîhü Süneni Nesâî. thk. Muhammed Nasuriddin Elbanî. 3 Cilt. Riyâd: Mektebet’ül-Meârif, 1998.
  44. Nevevî, Ebî Zekeriya Muhyiddin b. Şeref en-. Kitâbü’l-mecmû şerhu’l-Mühezzeb li’ş-Şirâzî. thk. Muhammed Necip İbrahim el-Mutîî. 23 Cilt. Cidde: Mektebetü’l-İrşâd, ts.
  45. Nevevî, Ebû Zekeriya Yahya b. Şeref. Sahîhü Müslim bi şerhi’l-Nevevî. 18 Cilt. Mısır: el-Matbaatü’l- Mısrıyyetü bi’l-Ezher, 1929.
  46. Oğuzalp, Tuğba. Hacamat Tedavisi ve Fıkhî Açıdan Değerlendirilmesi. Necmettin Erbakan Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2024.
  47. Özkan, Halit. “Rivayet, Anlam ve Yorum: Mantar Hadisinin Serencamı”. İslam Araştırmaları Dergisi 48 (2022), 1-45.
  48. Özyurt Kaptanoğlu, Rana - Tosun, Neşe. “Türkiye ve Dünyada Alternatif-Tamamlayıcı Tıp Kullanımı”. Atlas Ulusal Sosyal Bilimler Dergisi 1/9 (2022).
  49. Rıdvanoğlu, Mahmud. “Hacamat”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 14/423. İstanbul: TDV Yayınları, 1996.
  50. Sancaklı, Saffet. “Tıbb-ı Nebevî Hadislerinin Bağlayıcı Olup Olmaması Açısından Değerlendirilmesi”. Mesned İlahiyat Araştırmaları Dergisi 10/2 (2019), 353-379.
  51. Sarı, Yusuf. “Hadis Kaynaklarındaki Dağlama ile İlgili Rivayetlerin Değerlendirilmesi”. Düzce İlahiyat Dergisi 8/2 (2024), 199-224.
  52. Serahsî, Ebû Bekir Ahmed b. Ebî Sehl es-. Usûlü’l-Serahsî. thk. Ebü’l Vefâ el-Afgânî. 2 Cilt. Beyrut: Darü’l-Kütübü’l-İlmiye, 1. Basım, 1993.
  53. Serahsî, Şemsüddîn. Kitâb’ül-Mebsût. 31 Cilt. Beyrut: Dârü’l-Marife, ts.
  54. Şa’ban, Zekiyüddîn. Usûlü’l fıkıhi’l-i̇slâmî. Beyrut: Darü’l-Kitap Yayını, 2. Basım, 1971.
  55. Şeker, Necmettin. “Hz. Peygamber’in Hadislerinde Koruyucu Hekimlik: Hacamat Örneği”. KSÜ İlahiyat Fakültesi Dergisi 21 (2013), 156-188.
  56. Şeltût, Mahmûd. el-İslâmu akîdeten ve şerîaten. Kahire: Dâru’ş-Şurûk, 2001.
  57. Tababet ve Şuabatı San’atlarının Tarzı İcrasına Dair Kanun, Tababet ve Şuabatı San’atlarının Tarzı İcrasına Dair Kanun. Resmî Gazete 1219 (14 Nisan 1928).
  58. Talhanoğlu, Dilek. “Geleneksel ve Tamamlayıcı Tedavi Uygulamaları”. Bütünleyici ve Anadolu Tıbbi Dergisi 3/1 (2021), 16-29.
  59. “Tamamlayıcı, Alternatif veya Bütünsel Sağlık: İsimde Ne Önemli?” Https://Www.Nccih.Nih.Gov/Health/Complementary-Alternative-Or-İntegrative-Health-Whats-İn-A-Name. Erişim 19 Ocak 2025.
  60. Tekineş, Ayhan. “Alternatif İslami tıp ‘Tıbb-ı Nebevî’”. Divan: Disiplinlerarası Çalışma Dergisi 4 (1998), 57-72.
  61. Tirmizî, Muhammed b. İsa et-. el-Câmiu’l-kebîr. thk. Beşar Avvâl Maruf. Beyrut: Darü’l-Garbi’l-İslâmî, 1996.
  62. Tokyürek, Hacer. “Eski Uygurcada Āyurveda Tıbbı ve Beş Unsur”. Türkiyat Mecmuası 24/2 (2014), 235-260.
  63. Tümer, Günay. “Brahmanizm”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 6/329-333. İstanbul: TDV Yayınları, 1992.
  64. Türkiye Psikiyatri Derneği. “Hipnoz nedir?” Https://Psikiyatri.Org.Tr/Halka-Yonelik/40/Sorular-Ve-Yanitlarla-Hipnoz-Hakkinda-Bilmek-İstediginiz-Hersey. Erişim 09 Şubat 2025.
  65. Ûdeh, Abdulkâdir. et-Teşrîu’l-cinâî’l-islâmî mukâranen bi’l-kânûni’l-vad’î. 2 Cilt. Beyrut: Darü’l-Kâtibi’l-Arabî, ts. “Udi Hindi Nedir? Udi Hindi Yağı Faydaları Nelerdir?” Https://Www.Medicalpark.Com.Tr/Udi-Hindi-Yagi-Faydalari/Hg-3219. Erişim 06 Şubat 2025.
  66. Uludağ, Süleyman. “Sülûk”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 38/127-128. TDV Yayınları, 2010.
  67. Ulusoy, Esra. “Bal ve Apiterapi”. Uludağ Arıcılık Dergisi 12/3 (2012), 89-97.
  68. Var, Mehmet Ali. İslâm Hukuku Açısından Hastalığın Hükümlere Etkisi. İstanbul: Ensar Neşriyat, 2024.
  69. Yavuz, Adil. “Tibb-I Nebevî Hadi̇sleri̇ni̇n Kaynakları ve Kapsamı Üzeri̇ne Bi̇r Değerlendi̇rme”. Siyer Araştırmaları Dergisi 8 (2020), 15-34.
  70. Yerinde, Adem. “Şifa”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 39/129-131. İstanbul: TDV Yayınları, 2010.
  71. Yıldırım, Büşra. Hz. Peygamber Döneminde Hacamat Kültürü. Sakarya Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2019.
  72. Yılmaz, Orhan. “İbn Kayyım’ın Tıbb-ı Nebevî ile İlgili Görüşlerinin Değerlendirmesi”. Amasya Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 2 (2014), 5-18.
  73. Yitik, Ali İhsan. “Yoga”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 43/558-559. İstanbul: TDV Yayınları, 2013.
  74. Zeydân, Abdulkadir. el-Vecîz fî usûli’l-fıkh. Beyrut: Müessese-i Kurtuba Yayınları, 1987. Dergi Adı Cilt/Sayı (Ay Yıl), İlk Sayfa-Son Sayfa. https://doi.org/
  75. Zeydân, Abdulkadir. el-Vecîz fî usûli’l-fıkh. Beyrut: Müessese-i Kurtuba Yayınları, 1987. Dergi Adı Cilt/Sayı (Ay Yıl), İlk Sayfa-Son Sayfa. https://doi.org/