Journals / Akademik-Us / 2025 / Sayı: 18

Leadership Roles of Imam Hatip School Principals in Religious Education: Professional, Social and Project-Based Practices

İmam Hatip Okulu Müdürlerinin Din Eğitimindeki Liderlik Rolleri: Mesleki, Sosyal ve Proje Temelli Uygulamalar

Fatih Alemdar(TC MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI TRABZON)0009-0004-9985-028X
Osman Taşkın(TRABZON ÜNİVERSİTESİ, İLAHİYAT FAKÜLTESİ)0000-0003-3962-936X
Pages
57–88
Publication Date
2025-11-30
🏛️Bibliographic metadata and full text access for this article are provided via DergiPark.
DergiPark Record ↗
✨

AI Summary & Key Takeaways

AI Insight
⚡ TL;DR(Too Long; Didn't Read)

The findings indicate that principals assume multifaceted leadership roles beyond administrative responsibilities, encompassing pedagogical, spiritual, and social dimensions.

📌 3 Key Takeaways

🎯
Objective & Hypothesis:This study aims to examine the leadership roles of school principals working in Imam Hatip Schools (İHO) in enhancing the quality of religious education, with a particular focus on the professional, social, and project-based activities they undertake, as well as the challenges they encounter.
📊
Key Findings & Data:Employing a qualitative case study design, data were collected through semi-structured interviews with 17 school principals in the province of XX and analyzed using content analysis.
💡
Conclusion & Impact:The findings indicate that principals assume multifaceted leadership roles beyond administrative responsibilities, encompassing pedagogical, spiritual, and social dimensions.
🔬Design:Araştırma Makalesi
📍Scope:Comprehensive Sample
⚙️Variables:Din eğitimi · İmam Hatip Okulları · Okul Müdürü

Abstract

This study aims to examine the leadership roles of school principals working in Imam Hatip Schools (İHO) in enhancing the quality of religious education, with a particular focus on the professional, social, and project-based activities they undertake, as well as the challenges they encounter. Employing a qualitative case study design, data were collected through semi-structured interviews with 17 school principals in the province of XX and analyzed using content analysis. The findings indicate that principals assume multifaceted leadership roles beyond administrative responsibilities, encompassing pedagogical, spiritual, and social dimensions. In addition to activities such as Quran recitation, sermon and adhan practices, memorization programs, and values education, principals actively lead social aid campaigns, cultural excursions, religious seminars, and awareness-raising projects. The study also reveals that principals implement various projects under the coordination of the Ministry of Religious Education (DOGM), Provincial Education Directorates, and NGOs, adapting them to the contextual needs of their schools. However, they face significant challenges, including parental disengagement, student apathy, limited teacher support, and systemic constraints. Overall, the study underscores the pivotal role of school principals as transformative and value-based leaders in the effective implementation of holistic religious education. Their leadership is shown to be a key determinant in bridging theoretical instruction with lived religious and moral experiences in school contexts.

Özet

Bu çalışma, İmam Hatip Okullarında (İHO) görev yapan okul müdürlerinin din eğitiminin niteliğine yönelik katkılarını, yürüttükleri mesleki, sosyal ve proje temelli faaliyetler ile din eğitiminde karşılaştıkları zorluklar bağlamında analiz etmeyi amaçlamaktadır. Nitel araştırma yöntemlerinden durum çalışması deseni kullanılan çalışmada, XX ilinde farklı okullarda görev yapan 17 İHO müdürüyle yarı yapılandırılmış görüşmeler gerçekleştirilmiş; elde edilen veriler içerik analizi yöntemiyle değerlendirilmiştir. Bulgular, okul müdürlerinin din eğitimi sürecinde sadece yönetsel sorumluluklarla sınırlı kalmayıp, aynı zamanda pedagojik, manevi ve sosyal liderlik rollerini de üstlendiklerini ortaya koymaktadır. Müdürlerin, Kur’an-ı Kerim, hutbe, ezan, hafızlık ve değerler eğitimi gibi mesleki etkinliklerin yanı sıra; sosyal yardım kampanyaları, kültürel geziler, dini içerikli seminerler ve toplumsal duyarlılığı artıran projelere aktif şekilde öncülük ettikleri belirlenmiştir. Bunun yanı sıra, okul müdürlerinin DÖGM, İl MEM ve STK iş birlikleri kapsamında çok sayıda projeyi yürüttükleri ve bu projeleri okulun ihtiyaçlarına göre uyarladıkları görülmüştür. Bu faaliyetler, öğrencilerin hem mesleki donanımlarını hem de dini-ahlaki gelişimlerini destekleyen bütüncül bir eğitim yaklaşımının parçası olarak yürütülmektedir. Ayrıca müdürlerin din eğitimine yönelik faaliyetlerde veli ilgisizliği, öğrenci isteksizliği, öğretmen tutumları ve yapısal engeller gibi çeşitli zorluklarla karşılaştıkları tespit edilmiştir. Araştırma, okul müdürlerinin bütüncül din eğitiminin sahadaki en önemli uygulayıcı aktörleri olduğunu ve bu liderliğin din eğitiminin etkinliğini doğrudan etkilediğini ortaya koymaktadır. Elde edilen bulgular, din eğitiminin teorik boyutunun ötesine geçen bir anlayışla, okul müdürlerinin eğitim süreçlerinde dönüştürücü ve değer temelli liderlik rollerini üstlenmeleri gerektiğini göstermektedir.

🔖

Cite This Article

Alemdar, F., Taşkın, O. (2025). Leadership Roles of Imam Hatip School Principals in Religious Education: Professional, Social and Project-Based Practices. Akademik-Us, Sayı: 18, 57–88. https://doi.org/10.70971/akademikus.1737499

📄 Full Text PDF Viewer

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

References (54)

  1. Altuntaş, Resül. “Diyanet İşleri Başkanlığı Gençlik Çalışmalarında Din Eğitimi Mekânı Olarak Doğa ve Kültürel Gezilerin Yeri ve Önemi”. İslami Araştırmalar Dergisi 34/3 (2023), 661–678.
  2. Arayıcı, Hamit. Okullarda Gerçekleştirilen Sosyal Sorumluluk Projelerinde Okul Yöneticilerinin Rolünün İncelenmesi. İstanbul: İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2019.
  3. Aşlamacı, İbrahim - Eker, Emrah. “İmam‑Hatip Lisesi Öğrencilerinin Dini Tutum ve Okul Aidiyet Düzeyleri Arasındaki İlişkilerin İncelenmesi”. Değerler Eğitimi Dergisi 14/32 (2016), 7–38.
  4. Aşlamacı, İbrahim - Karmış, Muhammed. “Okul Yöneticilerine Göre İmam Hatipli Vizyonu Üzerine Nitel Bir Araştırma”. Mesned İlahiyat Araştırmaları Dergisi 11/1 (2020), 59–91.
  5. Aşlamacı, İbrahim. “İmam Hatip Liselerindeki Din Eğitiminin Niteliği ile İlgili Sorunlar: Okul Yöneticilerinin Görüşlerine Dayalı Nitel Bir Araştırma”. Turkish Studies 12/10 (2017), 49–80.
  6. Ay, Mustafa Fatih - Pıngov, Nimet Züleyha. “İmam Hatip Lisesi Öğrencilerinin Kur’an-ı Kerim Dersine Yönelik Motivasyonlarının İncelenmesi”. Hitit İlahiyat Dergisi, 21/1 (2022): 105–132.
  7. Aydın, Mustafa. Eğitim Yönetimi. Ankara: Pegem Akademi Yayıncılık, 2022.
  8. Ayık, Ahmet - Ada, Şükrü. “İlköğretim Okullarında Oluşturulan Okul Kültürü ile Okulların Etkililiği Arasındaki İlişki”. Gaziantep Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 8/2 (2009), 429-446.
  9. Baltacı, Ali. “Okul Yöneticilerine Göre İmam‑Hatip Liselerinde Karşılaşılan Sorunlar”. Bilimname 40 (2019), 375–406.
  10. Bayraktar, Muhammet Mustafa - Bozer Bayraktar, Saliha. “Din Öğretiminde Okul Dışı Öğrenme Ortamlarının İncelenmesi: Kırşehir Kültür Varlıkları ve Sanat Eserleri Örneği”. Türkiye İlahiyat Araştırmaları Dergisi, 7/2 (2023), 315 – 339.
  11. Bulut, Ramazan. Din Eğitiminin Toplumsal Temeli ve Fonksiyonları. Isparta: Süleyman Demirel Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2010.
  12. Creswell, John W. Nitel Araştırma Yöntemleri: Beş Yaklaşıma Göre Nitel Araştırma ve Araştırma Deseni. Çev. S. B. Demir ve M. Bütün. Ankara: Siyasal Kitabevi, 2021.
  13. Çekin, Abdulkadir. “Din ve Eğitiminin Toplumsal Yönü Üzerine Değerlendirmeler”. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi 2/2 (2013), 36–48.
  14. Çelik, Rahime - Evcimik, Sare. “Okul‑Cami Buluşması Projesi Üzerine Nitel Bir Araştırma”. Diyanet İlmi Dergi 57/1 (2021), 457–486.
  15. Day, C., Gu, Q., - Sammons, P. “The İmpact of Leadership on Student Outcomes: How Successful School Leaders Use Transformational and İnstructional Strategies to Make a Difference”. Educational Administration Quarterly, 5/22 (2016), 221–258.
  16. Demir, Ömer. “İmam Hatip Liselerinde Hitabet ve Mesleki Uygulama Dersi Öğretimi ve Mesleki Uygulamalar”. EKEV Akademi Dergisi 17/57 (2013), 503–524.
  17. Demir, Ömer. “Din Eğitiminde Bütüncül Dünya Görüşü Çerçevesinde Bütünsel Öğrenme”, Bayburt Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi 10/1 (2015), 74-98.
  18. Din Öğretimi Genel Müdürlüğü (DÖGM). Din Öğretimi Genel Müdürlüğü İmam Hatip Okulları Öğretim Programları. Ankara: MEB DÖGM, 2024. Erişim Tarihi 07/05/2025 https://dogm.meb.gov.tr/www/ogretim-programlari/icerik/2264
  19. Doğan, Soner. “Çağdaş Liderlik Yaklaşımları: Vizyoner Liderlik – Dönüşümcü Liderlik – İşlemci Liderlik.” Eğitim Yönetiminde Liderlik: Teori, Araştırma ve Uygulama, ed. Nezahat Güçlü -Serkan Koşar, 97–141. Ankara: Pegem Akademi, 2016.
  20. Düz, İbrahim - Kazak, Ender. “Okul Müdürlerinin Öğretimsel Liderlik Davranışlarının Öğretmenlerin Mesleki Gelişimine Etkisi”. Uluslararası Liderlik Çalışmaları Dergisi: Kuram ve Uygulama 7/1 (2024), 12–38.
  21. Eker, Sümeyye. “Okul Müdürünün Liderliğinin Öğrenci Başarısı Üzerindeki Etkileri”, Kırıkkale: Kırıkkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2019.
  22. Erdem, İbrahim – Alpaydın, Yusuf. “İmam Hatip Lisesi Bünyesindeki İmam Hatip Ortaokullarıyla Müstakil İmam Hatip Ortaokullarındaki Örgüt Kültürünün İncelenmesi”. Talim: Journal of Education in Muslim Societies and Communities 1/2 (2017), 187–218.
  23. Ertuğay, Recep. “İmam Hatip Liseleri Hadis Dersi İlmi Açısından Değerlendirilmesi”. Kafkas Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 4/8 (2017), 155–191.
  24. Göcen, Gülüşan - Kaya, Veysel. “İmam‑Hatip Liselerinde Çalışan Öğretmen ve Yöneticilerin Okul İklimi Algısı ve Bu Algıya Etki Eden Faktörler (İstanbul Örneği)”. İlköğretim Online 13/3 (2014), 67–102.
  25. Göçmen, Fatma. “10. Sınıf Seçmeli ‘Peygamberimizin Hayatı’ Dersi Bağlamında Gençlerin Peygamberimizin Ahlâkî Vasıflarını Anlamlandırması”. Akademik-Us 4/1 (2020), 69–102.
  26. Göküş, Şeref. Türkçülük Akımında Eğitim ve Din Eğitimi. Ankara: İlahiyat Yayınları, 2020. Hull, John M. “Religious Experience and Experiential Learning: Religious Education”. Religious Education 103/3 (2008), 307–321.
  27. Karadağ, Mehmet – Dağlı, Gökmen. “İmam Hatip Liselerinde Ruhsal Liderlik ile Akademik Başarı Arasında Okul
  28. Kültürünün Aracılık Rolü.” Harran İlahiyat Dergisi 46 (2021), 182–199.
  29. Karip, Emin. “Yönetim Biliminin Alanı ve Kapsamı”, Eğitim ve Okul Yöneticiliği El Kitabı, ed. Yüksel Özden, 1–39. Ankara: Pegem Akademi, 2004.
  30. Kaya, Yakup. “Din Eğitimi ve Öğretiminin Etkililiğinde Okulun Sosyal Sistem Olarak Rolü”. Batı Anadolu Eğitim Bilimleri Dergisi 16/1 (2025), 150–176.
  31. Keser Özmantar, Zeynep – Çetin, Yusuf Emre. “Temel Eğitim Kurumlarında Görev Yapan Okul Müdürlerinin Liderlik Becerilerinin İncelenmesi”. Mustafa Kemal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 14/37 (2017), 247–260.
  32. Keskiner, Emine - Ay, Sena. “Velilere Göre Proje Anadolu İmam Hatip Liselerindeki Din Eğitimi (İstanbul Örneği)”. Talim: Journal of Education in Muslim Societies and Communities 7/2 (2023), 154–176.
  33. Koyuncu, Mehmet. “İmam Hatip Okulları: Türk Eğitim Sistemindeki Yeri, Amaçları ve Program Yapısı Temelinde Sorunları”. Ordu Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 1/1 (2023), 3–30.
  34. Merriam, Sharan B. Qualitative Research: A Guide to Design and Implementation. çev. Selahattin Turan. Ankara: Nobel Akademik Yayıncılık, 2018.
  35. Millî Eğitim Bakanlığı İstatistikleri, Örgün Eğitim, Erişim:15.05.2023, https://sgb.meb.gov.tr/meb_iys_dosyalar/2023_09/29151106_meb_istatistikleri_orgun_egitim_2022_2023.pdf
  36. Özel Program ve Proje Uygulayan Eğitim Kurumları Yönetmeliği, Türkiye: Millî Eğitim Bakanlığı, 2016.https://sehitomertakdemirihl.meb.k12.tr/meb_iys_dosyalar/06/07/762143/dosyalar/2018_01/01141240_23085450_M.E.B.YZEL_PROGRAM_VE_PROJE_UYGULAYAN_YYNETMELYYY.pdf
  37. Öcal, Mustafa. Osmanlıdan Günümüze Türkiye’de Din Eğitimi. İstanbul: Düşünce Kitabevi, 2011.
  38. Özdemir, Ali. “Okul Kültürünün Oluşturulması ve Çevreye Tanıtılmasında Okul Müdürlerinden Beklenen ve Onlarda Gözlenen Davranışlar.” Türk Eğitim Bilimleri Dergisi 4/4 (2006), 411–433.
  39. Özdemir, Hamza - Atmaca, Taner. “Sosyal Sorumluluk Çalışmalarının Öğrencilerin Sosyal Gelişimlerine Etkisi: Öğretmen Görüşlerine Göre İnceleme”. Eğitim ve Toplum Araştırmaları Dergisi 6/2 (2022), 55–74.
  40. Öztaş, Tufan – Çetin, Münevver. “Okul Yöneticilerinin ve Okul Proje Temsilcilerinin ‘Çevreme Duyarlıyım, Değerlerime Sahip Çıkıyorum’ Projesine İlişkin Görüşlerinin İncelenmesi”. Sosyal ve Beşeri Bilimler Araştırmaları Dergisi 12/115 (2025), 193-201.
  41. Palabıyık, Hasan Hüseyin. Yaygın Din Eğitimi Kurumu Olarak Camilerin Sosyo-Kültürel Hayata Etkileri (Mardin Örneği). Konya: Necmettin Erbakan Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2012.
  42. Selek, Kazım - Tosun, Cemal. “İmam Hatip Lisesi Öğrencilerinin Akademik ve Etkinlik Gelişim Alanına Yönelik Görüşlerinin Okul Gelişim Modeli Açısından İncelenmesi”. Bartın Üniversitesi Eğitim Araştırmaları Dergisi 7/2 (2023), 140–159.
  43. Sevinç, Şengül. İmam Hatip Okulları Müdürlerinin Liderlik Anlayışları, Bursa: Bursa Uludağ Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2018.
  44. Şimşek, Muhammed Emin. “Yaygın Din Eğitiminin Toplumsal Uyum ve Kimlik İnşasındaki Etkisi”. Akademik Analiz 2 (2024), 1–15.
  45. Taşkın, Osman. İlköğretim Din Kültürü ve Ahlâk Bilgisi Dersinde Dua Öğretiminin Öğrencilerin Dua Davranışları Üzerindeki Etkisi, Samsun: Ondokuz Mayıs Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2012.
  46. TİMAV, (2017). “Türkiye’ de İmam Hatip Liseleri ve İmam Hatipliler Algısı” Erişim: 24.04.2025, https://timav.org.tr/raporlar/turkiyede-imam-hatip-liseleri-ve-imam-hatipliler-algisi-kamuoyu-arastirmasi
  47. Toker, İhsan - Özcan, Celal. “Laiklik ve Sekülerleşme Bağlamında İmam Hatip Liselerinin Dünü, Bugünü, Yarını”. Eskiyeni 35/2 (2017), 33–51.
  48. Toruk, İsa. Ramazan Ayı ve Çocuk: Ramazan Ayının Çocuğun Dinî Eğitiminde Bir İmkân Olarak Değerlendirilmesi. Ankara: Kitabe Yayınları, 2025.
  49. Tosun, Aybiçe. “Yaratıcı Dramanın Din Eğitiminde Ritüellerin Öğretimine Etkisi”. Dini Araştırmalar 22/55 (2019), 51–76.
  50. Uluğ, Feyzi. Anadolu ve İmam Hatip Liseleri Müdürlerinin Önderlik Davranışları, Ankara: Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, 1988.
  51. Uzun, Faruk – Bolat, Yusuf. “Program Dışı Etkinliklerin Öğrenci Gelişimine Etkisi.” Harran Maarif Dergisi 8/1 (2023), 14–35.
  52. Ünsür, Ahmet. Kuruluşundan Günümüze İmam-Hatip Liseleri. İstanbul: Ensar Neşriyat, 2005.
  53. Yaman, Ahmet. Din Eğitiminde Okul Dışı Öğrenme: Hitabet Dersi Örneği, Ankara: İKSAD Yayınevi, 2024.
  54. Yıldırım, Ali ve Şimşek, Hasan. Sosyal Bilimlerde Nitel Araştırma Yöntemleri, Ankara: Seçkin Yayıncılık, 2018.