Journals / Akademik-Us / 2026 / Sayı: 19

From Aloys Sprenger to Ahmad Khan: Orientalist Roots of Qurʾānism and Rationalist Trends in Tafsīr

Aloys Sprenger’den Ahmed Han’a: Tefsirde Kur’âncılık ve Rasyonalizm Akımlarının Oryantalist Kökenleri

Abdullah Aygün(RECEP TAYYİP ERDOĞAN ÜNİVERSİTESİ)0000-0002-9952-0414
Pages
1–21
Publication Date
2026-05-31
🏛️Bibliographic metadata and full text access for this article are provided via DergiPark.
DergiPark Record ↗
✨

AI Summary & Key Takeaways

AI Insight
⚡ TL;DR(Too Long; Didn't Read)

In conclusion, the information and findings presented in the article demonstrate that Sprenger influenced certain researchers and writers—foremost among them Ahmad Khan—within the framework of these two significant approaches.

📌 3 Key Takeaways

🎯
Objective & Hypothesis:The orientalist influence on Islamic thought in the post-Westernization period is far greater than what previous studies have demonstrated.
📊
Key Findings & Data:The aim of this qualitative research, which follows a data analysis method, is to shed light on the magnitude of this influence by pointing to the behind-the-scenes guiding role of Aloys Sprenger (d. 1893) in the emergence of the Qurʾānist movement and the modernist orientation.
💡
Conclusion & Impact:In conclusion, the information and findings presented in the article demonstrate that Sprenger influenced certain researchers and writers—foremost among them Ahmad Khan—within the framework of these two significant approaches.
🔬Design:Araştırma Makalesi
📍Scope:Comprehensive Sample
⚙️Variables:Tefsir · Aloys Sprenger · Ahmed Han

Abstract

The orientalist influence on Islamic thought in the post-Westernization period is far greater than what previous studies have demonstrated. The aim of this qualitative research, which follows a data analysis method, is to shed light on the magnitude of this influence by pointing to the behind-the-scenes guiding role of Aloys Sprenger (d. 1893) in the emergence of the Qurʾānist movement and the modernist orientation. Through his views, Sprenger influenced certain Muslim intellectuals, foremost among them Ahmad Khan (d. 1898). Ahmad Khan is regarded as the intellectual pioneer in the Islamic world of both the Qurʾān-Islam movement, which does not accept the explanatory (tabyīn) function of the Sunnah for the Qurʾān, and the modernist approach grounded in rationalism. These two tendencies, which constitute the principal characteristics of classical, that is, textualist modernists, owe their beginnings in significant measure to Aloys Sprenger. Sprenger was among the first orientalists to argue that the Sunnah—considered the second fundamental source of Islam after the Qurʾān—and particularly the hadiths could not serve as reliable sources of knowledge, on the grounds that they contain fabricated reports and that solitary reports (āhād) do not provide certain knowledge. Influenced by Sprenger, the Qurʾāniyyūn movement founded by Ahmad Khan maintains that the knowledge and rulings required by Muslims are contained in the Qurʾān, that it is sufficient for the practice of Islam, and that there is no need for the Sunnah. On the other hand, Sprenger interpreted miracles—such as those mentioned in Sūrah al-Fīl—as natural phenomena and provided scientific and rational explanations. Ahmad Khan adopted the same approach. Accordingly, Sprenger also played an influential role in the use of the rationalization method in tafsīr. In conclusion, the information and findings presented in the article demonstrate that Sprenger influenced certain researchers and writers—foremost among them Ahmad Khan—within the framework of these two significant approaches.

Özet

Batılılaşma sonrası İslâm düşüncesine oryantalist etki, bugüne kadar yapılan çalışmaların gösterdiklerinden çok daha fazladır. İşte veri analiz yöntemi takip edilen bu nitel araştırmanın amacı, Kur’âncılık hareketi ve modernist yönelişin ortaya çıkışında Aloys Sprenger’in (ö. 1893) perde arkasındaki yönlendirici rolüne işaret ederek, söz konusu tesirin büyüklüğüne ışık tutmaktır. Sprenger, görüşleriyle bazı Müslüman entelektüelleri etkilemiştir. Bunların başında Ahmed Han (ö. 1898) gelmektedir. Ahmed Han, sünnetin Kur’ân’ı tebyin fonksiyonunu kabul etmeyen Kur’ân İslâm’ı hareketinin ve ayrıca rasyonalizme dayalı modernist yaklaşımın İslâm âlemindeki fikir babasıdır. Klasik yani metinselci modernistlerin ana özelliklerinden olan bu iki yönelişin başlangıcında Aloys Sprenger’in önemli bir rolü vardır. Sprenger, Kur’ân’dan sonra İslâm’ın ikinci temel kaynağı olan sünnetin ve özellikle hadislerin hem uydurma rivayetler hem de âhad haberin kesin bilgi sağlamaması nedeniyle güvenilir bilgi kaynağı olamayacakları görüşünü ortaya atan ilk oryantalistlerdendir. Sprenger’in etkisiyle Ahmed Han tarafından kurulan “Kur’âniyyûn” hareketi, Müslümanların ihtiyacı olan bilgi ve hükümlerin Kur’ân’da yer aldığını, İslâm’ın yaşanması için onun yeterli olduğunu ve sünnete ihtiyaç bulunmadığını savunmaktadır. Diğer taraftan Sprenger, Fîl Sûresindeki gibi mucizeleri herhangi bir tabiat olayı kabul ederek bilimsel ve rasyonel izahlar yapmaktadır. Aynı yaklaşımı Ahmed Han da benimsemiştir. Dolayısıyla Sprenger, tefsirde rasyonelleştirme yönteminin kullanılmasında da etkili olmuştur. Sonuç olarak makalede sunulan bilgi ve bulgular, Sprenger’in bahsi geçen iki önemli yaklaşım kapsamında, Ahmed Han başta olmak üzere bazı araştırmacı ve yazarları etkilediğini göstermektedir.

🔖

Cite This Article

Aygün, A. (2026). From Aloys Sprenger to Ahmad Khan: Orientalist Roots of Qurʾānism and Rationalist Trends in Tafsīr. Akademik-Us, Sayı: 19, 1–21. https://doi.org/10.70971/akademikus.1928608

📄 Full Text PDF Viewer

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

References (50)

  1. Abduh, Muhammed - Rızâ, Reşîd. Tefsîru’l-menâr. Kahire: Matbaatü’l-Menâr, 1954.
  2. Ahmed, Aziz. Hindistan ve Pakistan’da Modernizm ve İslam. çev. Ahmet Küskün. İstanbul: Yöneliş Yayınları, 1990.
  3. Akın, Nimetullah. “Hadislerin Yazılı Kaydı ve Literatür Esaslı Bir Disiplin Olma Süreci: A. Sprenger, I. Goldziher ve G. Schoeler‘in Yaklaşımları”. Hadis Tetkikleri Dergisi 6/1 (2008), 47-70. Albayrak, Halis. Kur’ân’ın Bütünlüğü Üzerine Kur’ân’ın Kur’ân’la Tefsiri. İstanbul: Şule Yayınları, 2018.
  4. Albayrak, İsmail. “Harici-İbadi Tefsir Üzerine Genel Bir Değerlendirme”. Tefsire Akademik Yaklaşımlar. ed. M. Akif Koç. 1/137-138. Ankara: Otto Yayınları, 2020.
  5. Albayrak, İsmail. “Hint Alt Kıtası Tefsir Çalışmaları: Sir Seyyid Ahmed Han ve Hamîdüddin Ferâhî İle Emin Ahsen Islâhî Örneği”. Tefsire Akademik Yaklaşımlar. ed. M. Akif Koç. 2/245. Ankara: Otto Yayınları, 2020.
  6. Attas, Nakib. İslam, Sekülerizm ve Geleceğin Felsefesi. çev. Mahmut Erol Kılıç. İstanbul: İnsan Yayınları, 1995.
  7. Aygün, Abdullah. “Tefsir Çalışmalarında Oryantalist Etki”. İdrak Dini Araştırmalar Dergisi 3/1 (2023), 20-57.
  8. Baljon, M. S. The Reforms and Religious Ideas of Sir Sayyid Ahmad Khan. Leiden: Brill, 1949. Birışık, Abdülhamit Oryantalist Misyonerler ve Kur’ân: Batı Etkisinde Hint Kur’ân Araştırmaları. İstanbul: İnsan Yayınları, 2004. Birışık, Abdülhamit. Hint Altkıtası Düşünce ve Tefsir Ekolleri. İstanbul: İFAV Yayınları, 2019.
  9. Birışık, Abdülhamit. “Hint Alt Kıtasında Son Üç Asır Sîret Kitaplarında Görülen Muhteva Değişiminin Nedenleri”. Uludağ Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 20/2 (2011), 32.
  10. Brown, Daniel W. İslam Düşüncesinde Sünneti Yeniden Düşünmek. çev. Sabri Kızılkaya-Salih Özer. Ankara: Ankara Okulu Yayınları, 2002.
  11. Bulut, Yücel. 1945 Sonrasında Oryantalizme Yöneltilmiş Eleştirilerin Değerlendirilmesi. İstanbul: İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, 2000.
  12. Caetani, Leone. İslâm Tarihi. çev. Hüseyin Cahit Yalçın. İstanbul: Tanin Matbaası, 1925.
  13. Chaghatai, Muhammad Ikram. “Dr. Aloys Sprenger (1813–1893) His Life and Contribution to Urdu Language and Literature”. Iqbal Review 36/1 (1995), 79-102.
  14. Çap, Sabri. Goldziher ve Schacht’ın Hadislerin Yazılması ve Tedvinine Dair Görüşlerinin Kökenleri. İstanbul: Divan Kitap, 2022.
  15. Daudî, Halid Zaferullah. Şah Veliyullah ed-Dehlevî’den Günümüze Pakistan ve Hindistan’da Hadis Çalışmaları. İstanbul: İnsan Yayınları, 1995.
  16. Duran, Asim. “Tarihsel Yoluyla Teoloji: XIX. Yüzyılda Tarihsel Teolojinin Doğası Sorunu”. Bilimname 3/43 (2020), 7-30.
  17. Düzgün, Şaban Ali. “Seyyid Ahmet Han’da Entelektüalite ve Siyasa”. Muhafazakâr Düşünce 47/12 (2016), 55.
  18. Fazlurrahman. İslâm ve Çağdaşlık. çev. Alparslan Açıkgenç-M. Hayri Kırbaşoğlu. Ankara: Ankara Okulu Yayınları, 1999.
  19. Fück, Johann. Die arabischen Studien in Europa. Leipzig: Harrassowitz, 1955.
  20. Goldziher, Ignaz. Muslim Studies. London: George Allen & Unwin: 1971.
  21. Güven, Şahin. “Kur’âniyyûn Ekolü -Temsilcileri, Tefsirleri ve Tefsirdeki Yöntemi-”, Erciyes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 11 (2001), 385-408.
  22. Han, Ahmed. Makâlât-ı Sir Seyyid. ed. Muhammed İsmail Pânîpatî. Lahore: Meclîs-i Terakkî Edeb, 1962.
  23. Han, Ahmed. Tahrîr fî usûli’t-tefsîr. Patna-İndia: Hüdâ Bahş Oriental Public Library, 1995.
  24. Han, Ahmed. Tefsîru’l-Kur’ân ve huve’l-hüdâ ve’l-furkân. Lahor: Rifâh-i ‘Âm Steam Press, 1995.
  25. Hatiboğlu, İbrahim. Çağdaşlaşma ve Hadis Tartışmaları. İstanbul: Hadisevi Yayınları, 2004.
  26. Hatiboğlu, İbrahim. İslâm Dünyasının Çağdaşlaşma Serüveni. İstanbul: Hadisevi Yayınları, 2004.
  27. Hatiboğlu, İbrahim. İslam’da Yenilenme Düşüncesi Açısından Modernistlerin Sünnet Anlayışı. Doktora Tezi, Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, 1996.
  28. İbn Hişâm, Cemaleddin Abdülmelik. es-Sîretü’n-nebeviyye. y.y.: Türâsü’l-İslâm, 1955.
  29. Kavak, Özgür. “Modernizmin dönüştürücü Etkisi: Seyyid Ahmed Han ve Ahkâmın Dünyevileşmesi”. Divan 14 (2003), 155-164.
  30. Koç, Mehmet Akif. “Batılı Kur’ân ve Tefsir Araştırmalarının Türkiye’ye Etkisi Üzerine Bir Deneme”. Tefsire Akademik Yaklaşımlar. ed. M. Akif Koç. 2/104-107. Ankara: Otto Yayınları, 2020.
  31. Kurtubî, Ebû Abdullah Muhammed. el-Câmi‘ li ahkâmi’l-Kur’ân. Beyrut: Müessesetü’r-Risâle, 2006.
  32. Kuzudişli, Bekir. “Oryantalizm ve Hadisle İlgilenen Bazı Oryantalistler”. İstanbul Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 7 (2003), 148-150.
  33. Makdisî, Mutahhar b. Tâhir. el-Bed’ ve’t-târîh. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1997.
  34. Mevdûdî, Ebu’l-A’lâ. Tefhîmu’l-Kur’an. çev. Muhammed Han Kayani vd. İstanbul: İnsan Yayınları, 1986.
  35. Mez, Adam. Onuncu Yüzyılda İslam Medeniyeti. çev. Salih Şaban. İstanbul: İnsan Yayınları, 2014.
  36. Mian, Abdulrashid. Islam in the Indo-Pakistan Subcontinent. Lahore: National Book Foundation, 1977.
  37. Opitz, Karl. Kur’an’da Tababet. Ankara: Ankara Üniversitesi Basımevi, 1971.
  38. Özcan, Azmi. “Hindistan’da 19. Yüzyıl İslam Modernizmi ve Seyyid Ahmed Han”. İslâmiyât 7/4 (2004), 197-204.
  39. Özcan, Azmi. “Hindistan”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 18/76-77. İstanbul: TDV Yayınları, 1998. Paçacı, Mehmet. “Kur’an’ın Neliğine Dair”. Bilimname 11/7 (2006), 13-32.
  40. Paçacı, Mehmet. “Oryantalizm ve Çağdaş İslâmcı Söylem”. İslâmiyât 4/4 (2001), 91-93.
  41. Râzî, Fahreddin, et-Tefsîru’l-kebîr. Beyrut: Dâru İhyâi’t-Türâsi’l-Arabî, 1999.
  42. Seydişehrî, Mahmud Esad. Şeriat-ı İslamiyye ve Mister Carlyle. Dersaadet: Cemal Efendi Matbaası, 1315.
  43. Sezgin, Fuad - Turan, Sefer. Bilimler Tarihçisi Fuad Sezgin. İstanbul: Timaş Yayınları, 2008.
  44. Siddiqui, Mazharuddin. “Religious Thought of Sir Sayyid Ahmad Khan”. Islamic Studies 6 (1967), 290.
  45. Sprenger, Aloys. Das Leben Und Die Lehre Des Muhammad. Berlin: Nicolaische Verlagsbuchhandlung 1865. Sprenger, Aloys. “On the Origin and Progress of Writing Down Historical Facts Among the Musalmans”, Journal of the Asiatic Society of Bengal 25/4 (1856), 303-329.
  46. Sprenger, Aloys. The Life of Muhammad from Original Sources. Allahabad: The Presbyterian Mission Press, 1851.
  47. Taberî, İbn Cerîr. Câmi‘u’l-beyân ‘an te’vîli âyi’l-Kur’ân. Beyrut: Dâru’l-Fikr, 1988.
  48. Troll, Christian Wilhelm. Sayyid Ahmad Khan: A Reinterpretation of Muslim Theology. New Delhi: Vikas Publishing House, 1978.
  49. Uddin, Nur. “Qur’anic Studies in Colonial South Asia: Evolution and Intellectual Transformations”. İslam Tetkikleri Dergisi 15/2 (2025), 523-524.
  50. Yazır, Muhammed Hamdi. Hak Dini Kur’an Dili. İstanbul: Azim Yayıncılık, ts. Zemahşerî, Ebu’l-Kasım Mahmud. el-Keşşâf ‘an hakâiki ğavâmizi’t-tenzîl. Beyrut: Dâru’l-Kitâbi’l-Arabî, 1407.