AI Summary & Key Takeaways
AI InsightHowever, no terminology corresponding to the advanced mathematical theories of the period was identified, indicating that the work primarily reflects practical rather than theoretical mathematical knowledge
📌 3 Key Takeaways
Abstract
Dīwān Lughāt al-Turk is a s a dictionary compiled by Mahmud al-Kashgari between 1072 and 1074 to teach Turkish to Arabs. Beyond its linguistic function, it holds significant value in Turkish cultural history. In addition to presenting Turkish grammar and phonetics, the work includes extensive material on the regions inhabited by Turks, elements of daily life, idioms, proverbs, poetry, and scientific terminology. Over the approximately 950 years since its composition, numerous studies have been conducted on Dīwān Lughāt al-Turk, focusing both on its linguistic features and its broader cultural and scientific content.This study examines the work from a mathematical perspective by identifying and analyzing the mathematical terms it contains within the context of the period’s mathematical knowledge. Although Mahmud al-Kashgari did not produce works in mathematics, he lived during the Islamic world’s so-called golden age of mathematics. During this period, scholars such as al-Biruni (973–1048), Omar Khayyam (1048–1131), and Ibn al-Haytham (965–1040) made significant contributions to trigonometry, algebra, geometry, and theoretical mathematics. These developments also influenced fields such as astronomy and mathematical geography, while their effects were visible in everyday practices including measurement, calculation, trade, engineering, and calendrical systems. In this study, a total of 240 mathematical terms were identified and classified into 12 categories. The largest group consists of terms related to quantity and measurement. However, no terminology corresponding to the advanced mathematical theories of the period was identified, indicating that the work primarily reflects practical rather than theoretical mathematical knowledge
Özet
Dîvânü Lugāti’t-Türk, Kaşgarlı Mahmut’un Araplara Türkçe öğretmek amacıyla sözlük formatında 1072-1074 yıllarında yazdığı bir eserdir. Eser Türk kültürü açısından büyük önem taşımaktadır. Türkçe dilbilgisi ve fonetiğini öğretirken, Türklerin yaşadıkları bölgeler, günlük yaşamdan kesitler, deyimler, atasözleri, şiirler, bilimsel terimler gibi çeşitli konularda zengin içeriğe sahiptir. Yazıldığı tarihten bu yana geçen 950 yıl boyunca Dîvânü Lugāti’t-Türk üzerine çok sayıda araştırma yapılmış ve önemine binaen de yapılmaya devam etmektedir. Yapılan çalışmalardan bir kısmı dil bilimsel incelemeler ve eserin önemi üzerine yoğunlaşmaktadır. Bir kısım çalışmalar ise eserin içeriğine yönelik belli bir konu ya da bilim dalı özelinde analizler içermektedir. Bu çalışmada ise Dîvânü Lugāti’t-Türk matematiksel olarak ele alınmış, eserde geçen matematiksel terimler tespit edilmiş ve kaleme alındığı dönemdeki matematik bilgisi bağlamında incelenmiştir. Kaşgarlı Mahmut, kendisi matematik alanında eser vermemiş olsa da İslam dünyasında matematiğin altın çağı olarak adlandırılan bir dönemde yaşamıştır. Bu dönemin önemli bilim adamlarından Birûnî (973-1048) trigonometrik fonksiyonlar ve küresel trigonometriye; Ömer Hayyam (1048-1131) cebir ve geometriye katkılar sağlamış; İbnü’l-Heysem (965-1040) sayılar teorisi alanında değerli çalışmalar yapmıştır. XI. yüzyılda İslam dünyasında özellikle cebir, geometri ve trigonometride kayda değer ilerlemeler gerçekleşmiştir. Matematikteki bu gelişmeler, bilimsel olarak astronomi ve matematiksel coğrafya bilgisine önemli katkı sağlamıştır. Günlük hayatta ise hesap işleri, ölçme, ticaret, mühendislik, astronomi ve takvim gibi alanlarda gelişen matematik kültürünün etkisini görmek mümkündür. Bu çalışma ile dönemin matematik bilgisinin Dîvânü Lugāti’t-Türk’e yansıması ortaya konmaya çalışılmıştır. Tespit edilen 240 matematiksel terim 12 farklı kategoride sınıflandırılmıştır. En fazla Miktar/Ölçüm belirten matematiksel terim olduğu dikkat çekmektedir. Bununla birlikte dönemin yüksek matematiğine dair terimlere ise rastlanmamıştır.