AI Summary & Key Takeaways
AI InsightThese findings demonstrate that although AI models have advanced in identifying literary devices, they still require the human mind for deeper reasoning.
📌 3 Key Takeaways
Abstract
Although AI-based large language models (LLMs) have made considerable progress in translation, imagery-rich literary forms like poetry still represent significant milestones that this technology has yet to surpass. This study aims to reveal the extent to which rhetorical elements that directly affect meaning and can be concretely identified in the translation process are accurately detected by large language models (LLMs). For this purpose, verses from classical Arabic poetry that exemplify rhetorical phenomena discussed in the sciences of bayān, maʿānī, and badīʿ were selected for translation. The translations of these couplets, generated by Gemini 3 Pro, ChatGPT-5.1, and DeepSeek, were subjected to a qualitative comparative analysis. In the analysis of 14 rhetorical devices, Gemini achieved 6 successes, while DeepSeek and ChatGPT followed with 5 and 4, respectively. While ChatGPT and DeepSeek showed parallel results, Gemini distinguished itself by effectively conveying complex structures. Additionally, all three models proved insufficient at comprehending metaphorical expressions and figurative language from context. These findings demonstrate that although AI models have advanced in identifying literary devices, they still require the human mind for deeper reasoning.
Özet
Yapay zekâ temelli büyük dil modelleri (LLM), çeviri konusunda önemli mesafeler katetmiş olsa da şiir gibi imge yoğunluğu yüksek edebi türler, bu teknoloji için hala aşılması gereken önemli eşikler barındırır. Bu çalışma anlama doğrudan yansıyan ve çeviri sürecinde somut olarak tespiti mümkün olan belagat unsurlarının, büyük dil modelleri (LLM) tarafından ne derece doğru saptanabildiğini ortaya koymayı amaçlamaktadır. Bu kapsamda çeviri için beyân, meânî ve bedî’ ilimlerine konu olan klasik Arap şiirinden beyitler belirlenmiştir. Bu beyitler Gemini 3 Pro, ChatGPT-5.1 ve DeepSeek modelleri tarafından çevrilmiş ve bu çeviriler nitel karşılaştırmalı analiz yöntemiyle tahlil edilmiştir. Tahlil edilen 14 belâgat sanatında Gemini 6, DeepSeek 5, ChatGPT ise 4 başarı skorları elde etmiştir. ChatGPT ve DeepSeek paralel sonuçlar sergilerken, Gemini karmaşık yapıları aktarmadaki başarısıyla rakiplerinden ayrışmıştır. Ayrıca her üç modelin metaforik ifadeleri ve karineye dayalı mecâzî anlatımları kavramakta yetersiz kaldığı görülmüştür. Bu sonuçlar, modellerin edebi sanatları tespit etme konusunda gelişim gösterse de muhakeme noktasında hâlâ insan zihnine ihtiyaç duyduğunu kanıtlamaktadır.