Journals / Uluslararası Dil Edebiyat ve Kültür Araştırmaları Dergisi / 2026 / Cilt: 9 Sayı: 2

THE WARRİOR WOMAN ARCHETYPE İN THE TURKİSH EPİC TRADİTİON: EFRUMİYYE BANU İN THE DĀNİSHMEND GHĀZĪ EPİC

TÜRK DESTAN GELENEĞİNDE ALP KADIN TİPİ: DÂNİŞMEND GAZİ DESTANI’NDA EFRUMİYYE BANU

İlker Avcıoğlu(Giresun Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi)0000-0003-3028-8730
Pages
424–437
Publication Date
2026-06-30
🏛️Bibliographic metadata and full text access for this article are provided via DergiPark.
DergiPark Record ↗
✨

AI Summary & Key Takeaways

AI Insight
⚡ TL;DR(Too Long; Didn't Read)

It has been concluded that Efrumiyye Banu represents a strong ideal of a valiant woman, shaped by faith and heroism, within the Turkish epic tradition.

📌 3 Key Takeaways

🎯
Objective & Hypothesis:Turkish epics are among the most important narrative sources reflecting the continuity of cultural memory in terms of folk literature research.
📊
Key Findings & Data:Focusing on the character of Efrumiyye Banu, who holds a significant place in the epic, the cultural, social, and religious dimensions of the female hero are examined.
💡
Conclusion & Impact:It has been concluded that Efrumiyye Banu represents a strong ideal of a valiant woman, shaped by faith and heroism, within the Turkish epic tradition.
🔬Design:Araştırma Makalesi
📍Scope:Comprehensive Sample
⚙️Variables:Türk Destan Geleneği · Dânişmend Gazi Destanı · Alp Kadın Tipi

Abstract

Turkish epics are among the most important narrative sources reflecting the continuity of cultural memory in terms of folk literature research. This study examines the position of the heroic woman type within the epic narrative of the Turkish epic tradition, using the example of the Dânişmend Gazi Epic. The Dânişmendname presents a multi-layered epic structure that does not limit the Turks' struggle for existence in Anatolia solely to military conquest narratives, but also shapes it around values of faith, morality, and heroism. The study primarily employs textual analysis, a qualitative research method. Focusing on the character of Efrumiyye Banu, who holds a significant place in the epic, the cultural, social, and religious dimensions of the female hero are examined. Through thematic analyses, Efrumiyye Banu's actions within the narrative, her warrior identity, strategic stance, and relationship with faith are evaluated within the epic context. The study concludes that Efrumiyye Banu is an active subject positioned on equal footing with the male heroes, influencing and directing the narrative's progression. Religious motifs such as dreams, prayers, divine intervention, and martyrdom have been observed to be among the elements determining the fate of the female hero. It has been concluded that Efrumiyye Banu represents a strong ideal of a valiant woman, shaped by faith and heroism, within the Turkish epic tradition.

Özet

Türk destanları, halk edebiyatı araştırmaları açısından kültürel hafızanın sürekliliğini yansıtan en önemli anlatı kaynakları arasında yer alır. Bu çalışma, Türk destan geleneğinde alp kadın tipinin epik anlatı içerisindeki konumunu Dânişmend Gazi Destanı örneği üzerinden ele almaktadır. Dânişmendnâme, Türklerin Anadolu’daki varlık mücadelesini yalnızca askerî fetih anlatılarıyla sınırlamayan, inanç, ahlak ve kahramanlık değerleri etrafında şekillenen çok katmanlı bir epik yapı sunmaktadır. Çalışmada nitel araştırma yöntemlerinden metin çözümlemesi esas alınmıştır. Destanda önemli bir yer tutan Efrumiyye Banu karakteri merkeze alınarak kadın kahramanın kültürel, toplumsal ve dinî boyutları incelenmiştir. Tematik çözümlemeler yapılarak Efrumiyye Banu’nun anlatı içindeki eylemleri, savaşçı kimliği, stratejik tutumu ve inançla kurduğu ilişki epik bağlam içerisinde değerlendirilmiştir. İnceleme sonucunda Efrumiyye Banu’nun erkek kahramanlarla eşit düzeyde konumlanan, anlatının ilerleyişini etkileyen ve yönlendiren etkin bir özne olduğu tespit edilmiştir. Rüya, dua, ilahi yardım ve şehadet gibi dinî motiflerin kadın kahramanın kaderini belirleyen unsurlar arasında yer aldığı görülmüştür. Efrumiyye Banu, Türk destan geleneğinde kadın kahramanın inanç ve kahramanlık ekseninde şekillenen güçlü bir alp kadın idealinin temsilcisi olduğu sonucuna varılmıştır.

🔖

Cite This Article

Avcıoğlu, İ. (2026). THE WARRİOR WOMAN ARCHETYPE İN THE TURKİSH EPİC TRADİTİON: EFRUMİYYE BANU İN THE DĀNİSHMEND GHĀZĪ EPİC. Uluslararası Dil Edebiyat ve Kültür Araştırmaları Dergisi, Cilt: 9 Sayı: 2, 424–437. https://doi.org/10.37999/udekad.1866320

📄 Full Text PDF Viewer

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

References (25)

  1. Aksoy, H., & Fedakâr, S. (2019). Türk Destanlarındaki Kadın Tiplerin Tespiti ve Tahlili: Kırgız Destanları Örneği. Millî Folklor, 16(124), 105-120. https://dergipark.org.tr/ en/pub/ millifolklor/article/604518
  2. Akyüz, Ç. (2010). Manas Destanı'nda Alp Kadın Tipi. Mukaddime, 1(1), 169-180. https:// dergipark.org.tr/en/pub/mukaddime/article/210128
  3. Atsız, H. N. (1997). Makaleler I. İrfan Yayınevi.
  4. Balaban, T. (2013). Amasya Taş Kesilme Efsaneleri ve Motifleri. Electronic Turkish Studies, 8(8), 1671-1686. http://dx.doi.org/10.7827/TurkishStudies.5438
  5. Balat, G. (2023). Saltıknâme’de Rüya Motifinin İşlevleri. International Journal of Languages' Education and Teaching, 11(4), 79-89. https://doi.org/10.29228/ijlet.73830
  6. Bars, M. E. (2014). Türk Kahramanlık Destanlarında Kadın Tipleri. International Journal of Languages' Education and Teaching, 2(2), 122-140. https://dergipark.org.tr/tr/pub/ijlet/ article/1417857
  7. Bars, M. E. (2015). Türk Kültüründe Rüya ve Battal Gazi Destanı’nda İşlevleri. International Journal of Language Academy, 3 (6), 73-93. https://ijla.net/index.jsp_6.pdf&key=25170
  8. Boratav, P. N. (1988). 100 Soruda Türk Halk Edebiyatı. Gerçek Yayınevi.
  9. Demir, N. (2006). Dânişmend Gazi Destanı. Hece Yayınları.
  10. Duman, M. (2020). Türk Halk Anlatmalarında Olumsuz Tipler. Karakum Yayınevi.
  11. Düzgün, Ü. K. (2014). Türk Destan Kahramanı ve Başkurt Destanlarının Tipolojisi. Kömen Yayınları.
  12. Ergin, M. (2024). Dede Korkut Kitabı 1-2 (4th ed.). Türk Dil Kurumu Yayınları. Feyzioğlu, N. (2011). Gelin Kayası Efsaneleri ve Taş Kesilme Motifi Üzerine Bir Değerlendirme. Gazi Türkiyat, 1 (9), 115-133. https://dergipark.org.tr/tr/pub/gaziturkiyat/ article/90350
  13. İnalcık, H. (2009). Devlet-i ‘Aliyye. İş Bankası Yayınları.
  14. Kafesoğlu, İ. (1998). Türk Milli Kültürü. (16th ed.). Ötüken Yayınları.
  15. Karçığa, S. (2016). Dede Korkut Kitabı’nda Alplik Kavramı ve Alp Tipi İnsanların Özellikleri. Karadeniz Araştırmaları, (51), 259-272. https://dergipark.org.tr/tr 973476
  16. Kaya, D. (2020). Türk Dünyası Ansiklopedik Türk Halk Edebiyatı Kavramları ve Terimleri Sözlüğü (4th ed.). Akçağ Yayınları.
  17. Koç, Y. (2017). Banu Çiçek'ten Gülcemal'e Alp Kadın Tipinin İzleri. Littera Turca Journal of Turkish Language and Literature, 3 (2), 147-154. https://dergipark.org.tr/tr/ download/article-file/307714
  18. Koçak, K. (2012). Bozkır Kültüründe Alp Karakterinin Ortaya Çıkışında Türk Geleneklerinin Etkisi. Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi SBE Dergisi, 1(2), 125-135. https:// dergipark.org.tr/tr/pub/nevsosbilen/article/211104
  19. Köprülü, M. F. (1980), Türk Edebiyatı Tarihi, Ötüken Yayınları.
  20. Ocak, A. Y. (1993), "Dânişmendnâme", Türkiye Diyânet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, VIII, 478-480.
  21. Önkol, A. (2024). Uygur Destanında Alp Kadın Tipi: Gülendem. RumeliDE Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi, (38), 728-737. https://dergipark.org.tr/tr/pub/rumelide/article/ 1439728
  22. Sakaoğlu, S. & Türkan, K. (2019). Efsanelerden Masallara Uzanan Taş Kesilme Motifinin Azerbaycan ve Anadolu Masallarına Yansıması. Türkbitig, 38, 177-197. https://dergipark. org.tr/tr/pub/turkbilig/article/736416
  23. Solmaz, E. (2021). Uygur Destan Dünyasının Kadın Kahramanları. Akademik Dil ve Edebiyat Dergisi, 5(3), 116-131. https://dergipark.org.tr/tr/pub/akaded/article/1007763
  24. Turgunbayer, C. (2007). Türk Dünyası Destanlarında Ortak Motifler Üzerine. Türk Dünyası Dil ve Edebiyat Dergisi, (24), 93-102. https://dergipark.org.tr/tr/pub/tdded/article/154528
  25. Türk, E. B. (2022). Anadolu ve Azerbaycan Efsanelerinde Taş Kesilme Motifi. Culture and Civilization, 1 (3), 15-28. https://dergipark.org.tr/tr/pub/culture/article/1195800