AI Summary & Key Takeaways
AI InsightThus, this study evaluates the idiomatization tendencies of Turkish and conceptual structures within cognitive linguistics through a historical text, suggesting the application of this classification to other historical texts and organ names to establish new grounds for comparison.
📌 3 Key Takeaways
Abstract
Evliya Çelebi’s Seyahatname, written in the 17th century, is an important source reflecting the historical lexicon of the Turkish language. In this study, idioms formed using the term “eye” an organ central to human perception and prominent for its metaphorical productivity were examined based on the cognitive linguistics model centered on Conceptual Metaphor Theory from Melike Baş (2016). The 29 idioms identified across the ten volumes of the Seyahatname were analyzed under six main categories: the eye in the conceptualization of mental faculties, emotions, physical states, and character traits; the eye standing in for its functions; ontological metaphors; and object transfers. The analysis revealed that the majority of these idioms have reached the present day without undergoing changes in meaning or structure. However, lexical and morphological differences were identified in the auxiliary elements and suffixes of some idioms; Evliya Çelebi also incorporated Arabic and Persian phrases alongside Turkish structures to enrich his narrative. Thus, this study evaluates the idiomatization tendencies of Turkish and conceptual structures within cognitive linguistics through a historical text, suggesting the application of this classification to other historical texts and organ names to establish new grounds for comparison.
Özet
Evliya Çelebi’nin 17. yüzyılda kaleme aldığı Seyahatname, Türkçenin tarihî söz varlığını yansıtan önemli bir kaynaktır. Bu çalışmada, insan algısında merkezî bir konuma sahip olan ve metaforik üretkenliğiyle öne çıkan “göz” organ adıyla kurulan deyimler, Melike Baş’ın (2016) çalışmasındaki Kavramsal Eğretileme kuramı temelli bilişsel dil bilimi modeli merkeze alınarak incelenmiştir. Seyahatname’nin on cildinin taranmasıyla tespit edilen 29 deyim; zihinsel yetilerin, duyguların, fiziksel durumların ve karakter özelliklerinin kavramsallaştırılmasında göz, gözün işlevleri yerine göz, ontolojik metaforlar ve nesne aktarımları olmak üzere altı ana kategoride çözümlenmiştir. İnceleme sonucunda, deyimlerin büyük bir kısmının 17. yüzyıldan günümüze anlam ve yapı bakımından bir değişikliğe uğramadan ulaştığı tespit edilmiştir. Bununla birlikte, bazı deyimlerin yardımcı unsur ve eklerinde sözcük ve biçim olarak farklılıklar saptanmış; Evliya Çelebi’nin anlatımını zenginleştirmek amacıyla Türkçe yapıların yanı sıra Arapça ve Farsça tamlamalardan da yararlandığı görülmüştür. Bu yönüyle çalışma, Türkçenin deyimleşme eğilimlerini ve bilişsel dil bilimi alanındaki kavramsal yapıları tarihî bir metin üzerinden değerlendirmeyi amaçlamakta; bu sınıflandırmanın farklı tarihî metinlere ve diğer organ adlarına uygulanarak alana yönelik yeni karşılaştırma zeminleri oluşturulmasını önermektedir.