Journals / Milli Kültür Araştırmaları Dergisi / 2026 / Cilt: 10 Sayı: 1

DİL POLİTİKASI: HALİFELİK DÖNEMİNDE KÜLTÜREL GELİŞİM VE AZERBAYCANLILARIN KATKILARI

Ülker Memmedova(Azerbaycan Milli İlimler Akademisi Nizami Gencevi onuruna Edebiyat Enstitüsü)0000-0001-8998-4904
Pages
—
Publication Date
2026-09-08
🏛️Bibliographic metadata and full text access for this article are provided via DergiPark.
DergiPark Record ↗
✨

AI Summary & Key Takeaways

AI Insight
⚡ TL;DR(Too Long; Didn't Read)

Çalışma, Azerbaycanlı bireylerin İslam dünyasındaki entelektüel gelişmelere olan etkileri vurgulanmıştır.

📌 3 Key Takeaways

🎯
Objective & Hypothesis:Bu çalışmanın amacı, Arap Halifeliği'nin idari ve kültürel politikalarını incelemektir.
📊
Key Findings & Data:Bu mirasın yaratıcıları, yalnızca Arap toplumlarıyla sınırlı kalmayıp, Azerbaycanlı âlimler ve şairler gibi farklı halklardan gelen bireyleri de içermektedir.
💡
Conclusion & Impact:Çalışma, Azerbaycanlı bireylerin İslam dünyasındaki entelektüel gelişmelere olan etkileri vurgulanmıştır.
🔬Design:Lab & Field Experiment
📍Scope:Comprehensive Sample
⚙️Variables:Arap Halifeliği · ümummüslüman kültür · kültür politikası

Özet

Bu çalışmanın amacı, Arap Halifeliği'nin idari ve kültürel politikalarını incelemektir. Çalışma, öncelikle Arap fetihlerinin tarihsel rolünü analiz etmektedir. Halifeliğin uyguladığı kültürel politika, devletin yüksek gelişimine ve uzun süreli egemenliğine zemin hazırlamıştır. "Ümummüslüman" olarak adlandırılabilecek bu kültürel politika, Orta Çağ'dan günümüze kadar zengin bir Arap dili mirası bırakmıştır. Bu mirasın yaratıcıları, yalnızca Arap toplumlarıyla sınırlı kalmayıp, Azerbaycanlı âlimler ve şairler gibi farklı halklardan gelen bireyleri de içermektedir. Halifeliğin kültür politikası üzerine yapılan çeşitli çalışmalarda, ümummüslüman kültürün özü, dil politikasının etkisiyle bölgede Arap dilinin hegemonyası, halkların ortak faaliyetleri ve Arapça yazılmış eserlerin günümüze kadar korunması gibi konular ele alınmıştır. Bu çalışmalar, kimlik ve kültür arasındaki ilişkiyi, özellikle Arapçanın dilsel özellikleri üzerinden incelemektedir. Ancak bu araştırma, zaman açısından 7. ve 11. yüzyıllar arasında odaklanmakta olup, bu dönemdeki Azerbaycanlı bireylerin katkılarına daha fazla dikkat çekilmektedir. Bu çalışma, Orta Çağ Arap kaynaklarına dayanarak, Arap Halifeliği'nin izlediği kültür politikasını analiz etmeyi amaçlamaktadır. Çeşitli araştırmalardan yararlanarak, bilim merkezlerinin ve kütüphanelerin kurulması, eski bilimsel ve sanatsal eserlerin tercüme edilmesi gibi kültürel faaliyetler ele alınmıştır. Ayrıca, 7. ile 11. yüzyıllar arasında Müslüman Doğu'da oluşan kültürel ortam kısaca açıklanmıştır. Bu dönemdeki Azerbaycanlı şahsiyetlere dair kaynaklar aracılığıyla bilgi sunulmuş ve onların kültürel, bilimsel ve sanatsal katkıları detaylandırılmıştır. Çalışma, Azerbaycanlı bireylerin İslam dünyasındaki entelektüel gelişmelere olan etkileri vurgulanmıştır.

🔖

Cite This Article

Memmedova, Ü. (2026). DİL POLİTİKASI: HALİFELİK DÖNEMİNDE KÜLTÜREL GELİŞİM VE AZERBAYCANLILARIN KATKILARI. Milli Kültür Araştırmaları Dergisi, Cilt: 10 Sayı: 1. https://doi.org/10.55774/mikad.1912973

📄 Full Text PDF Viewer

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

References (41)

  1. Amin, A. (1997). Duha el-islam. C. 1, Mısr
  2. Amin, A. (1965). Fecru’l-İslâm. Kahire: Mektebetu’n-nehdati’l-Mısriyye
  3. el-Bağdâdî el-Hatib 1 (2001). Târîḫu Baġdâd. C. 2. Beyrut: Dar el-garb el-islamiyyi
  4. el-Bağdâdî el-Hatib 2 (2001). Târîḫu Baġdâd. C. 9. Beyrut: Dar el-garb el-islamiyyi
  5. Belyayev, Y. (1966). Arabı, islam i arabskiy halifat v rannee srednevekovye. Moskva: Nauka
  6. Bünyadov, Z., Vəlixanlı, N. (1993). Azərbaycan III-XII əsrlərdə. Azərbaycan tarixi. Bakı: Elm
  7. Əliyeva, Nərgiz (2010). Əs-Səmaninin "Kitab əl-ənsab" əsəri Azərbaycanın mədəniyyət tarixinə dair mənbə kimi. Bakı: Şərq-Qərb
  8. Filştinskiy, İ. (1978). Arabskaya literatura VIII-IX vekov. Moskva: Nauka
  9. Filştinskiy, İ. (1985). İstoriya arabskoy literaturı. Tom. 1. Moskva: Nauka
  10. Filştinskiy, İ., Şidfar, B. (1971). Oçerk arabo-musulmanskoy kulturı (VII-XII vv.). Moskva: Nauka
  11. Gabrieli, F. (1978). Osnovnıe tendentsii razvitiya v literaturax islama. Arabskaya srednevekovaya kultura i literatura. Sbornik statey zarubejnıx uçyonıx. Moskva: Nauka
  12. Gibb, H.A.R. (1960). Arabskaya literature. Moskva: Восточной литературы
  13. El-Hamevi, Yakut (1977). Muʿcemü’l-büldân. C. 1. Beyrut: Dar as-sadir
  14. El-Hamevi, Yakut (1993). Muʿcemü’l-üdebâʾ. Beyrut: Dār al-Gharb al-Islāmī
  15. Xalidov, A. (1982). Knijnaya kultura. Oçerki istorii arabskoy kulturı V-XV vv. Moskva: Nauka
  16. İbn Asâkir 1 (2001). Târîḫu medîneti Dımaşḳ. C. 72, Beyrut-Lubnan: Dar el-fikr
  17. İbn Asâkir 2 (2001). Târîḫu medîneti Dımaşḳ. C. 74, Beyrut-Lubnan: Dar el-fikr
  18. İbn Hallikân (1977). Vefeyâtü’l-aʿyân. C. 6, Beyrut: Dar əs-sadir
  19. İbn Kesîr (2004). Ṭabaḳātü-ş-Şâfiʿiyye. Beyrut: Dar al-Madar al-İslami
  20. İbn Mâkûlâ (1990). el-İkmâl. C. 4, Beyrut: Dar el-kutub el-ilmiyyi
  21. İbnü’n-Nedîm (2008). el-Fihrist. Beyrut-Lubnan: Dar el-maarifa
  22. Kəndli, Q., Məmmədov, Z. (2007). VII-X əsrlərdə Azərbaycan ədəbiyyatı. Azərbaycan ədəbiyyatı tarixi. ikinci cild. Bakı: Elm
  23. El-Kifti 1 (1986). İnbahü’r-ruvat ala enbahi’n-nühat. C. 2, el-Kahire-Beyrut: Darü’lfikri’l-arabiyyi - Muessesetü’l-kutubi’s-sekafiyye
  24. el-Kıftî 2 (1986). İnbâhü’r-ruvât ʿalâ enbâhi’n-nüḥât. C.4. el-Kahire-Beyrut: Darü’lfikri’l-arabiyyi - Muessesetü’l-kutubi’s-sekafiyye
  25. Mahmudov, M. (1983). Ərəbcə yazmış azərbaycanlı şair və ədiblər (VII-XII əsrlər). Bakı: Elm
  26. Mahmudov, M. (1972). Xətib Təbrizinin həyat və yaradıcılığı. Bakı: Elm
  27. Mahmudov, M. (1982). Piyada. Təbrizdən Şama qədər. Bakı: Elm
  28. Məmmədəliyev, V. (1985). Ərəb dilçiliyi. Bakı: Maarif
  29. Məmmədov, Z. (1994). Azərbaycan fəlsəfəsi tarixi. Bakı: İrşad
  30. Memmedova, Ü. (2023). Hatib Et-Tebrizi – Kadim Doğu'nun Tebriz Mucizesi. Milli Kültür Araştırmaları Dergisi (MİKAD) / Cilt 7 - Sayı 1. s. 144-150.
  31. es-Safedî Salâhuddîn 1 (2000). el-Vâfî bi’l-vefeyât. c. 9, Beyrut: Dar ihyai ət-turas əl-ərəbiyyi
  32. es-Safedî Salâhuddîn 2 (2000). el-Vâfî bi’l-vefeyât. c. 10, Beyrut: Dar ihyai ət-turas əl-ərəbiyyi
  33. es-Seâlibî (1994). Ḫâṣṣü’l-ḫâṣ. Beyrut: Dar əl-kutub əl-ilmiyyi
  34. es-Sem‘ânî (1980). el-Ensâb. C. 1. el-Qāhira
  35. es-Silefî, Ebû Tâhir (1993). Muʿcemü’s-sefer. Beyrut-Lubnan: Dar el-fikr
  36. es-Süyûtî, Celâlüddîn 1 (1979). Buġyetü’l-vuʿât. C.1. Dar el-fikr
  37. es-Süyûtî, Celâlüddîn 2 (1979). Buġyetü’l-vuʿât. C.2. Dar el-fikr
  38. az-Zayyat Ahmad Hasan (1981). Tarih al-adab al-arabiyyi. al-Kahira: Dar Nahda Mısr
  39. ez-Zehebî (1996). Siyer. C. 18, Beyrut: Muʾassasat ar-Risālah
  40. Xalidov, A. (1982). Knijnaya kultura. Oçerki istorii arabskoy kulturı V-XV vv. Moskva: Nauka
  41. Mahmudov, M. (1982). Piyada. Təbrizdən Şama qədər. Bakı: Elm