SavedAdd your journal

Journals / Marmara Üniversitesi Kadın ve Toplumsal Cinsiyet Araştırmaları Dergisi / 2026 / Cilt: 10 Sayı: 1

MİZOJİNİNİN MİTİK GÖRÜNÜMLERİ: CADILAR, ALKARILARI, HORTLAKLAR VE CAZİLER

Erdoğan Altun(Avrasya Üniversitesi)0000-0002-7314-4764
Pages
50–63
Publication Date
2026-06-30
DOI
—
🏛️Bibliographic metadata and full text access for this article are provided via DergiPark.
DergiPark Record ↗
✨

AI Summary & Key Takeaways

AI Insight
⚡ TL;DR(Too Long; Didn't Read)

Çalışma, farklı coğrafya ve dönemlerdeki efsanevi kadın figürlerinin karşılaştırmalı analizini sunarak, bu anlatıların toplumsal hafızanın aktarımında, üretim ilişkilerinin düzenlenmesinde ve toplumsal kontrolün sürdürülmesinde oynadıkları rolü ortaya koymaktadır.

📌 3 Key Takeaways

🎯
Objective & Hypothesis:Bu çalışma, cadılar, alkarıları, caziler ve hortlaklar gibi efsanevi kadın figürlerini toplumsal mizojini bağlamında ele alarak, bu anlatıların sosyo-ekonomik düzenleme işlevlerini incelemektedir.
📊
Key Findings & Data:Bu figürlerin özellikleri, verdikleri zararlar ve onlardan korunma pratikleri, içinde üretildikleri toplumsal ve ekonomik koşullara göre farklılaşsa da ortak işlevleri, ataerkil yapı içerisinde kadın bedenini felaketlerin potansiyel kaynağı olarak konumlandırmalarıdır.
💡
Conclusion & Impact:Çalışma, farklı coğrafya ve dönemlerdeki efsanevi kadın figürlerinin karşılaştırmalı analizini sunarak, bu anlatıların toplumsal hafızanın aktarımında, üretim ilişkilerinin düzenlenmesinde ve toplumsal kontrolün sürdürülmesinde oynadıkları rolü ortaya koymaktadır.
🔬Design:Araştırma Makalesi
📍Scope:Comprehensive Sample
⚙️Variables:mizojini · toplumsal mizojini · cadı avları

Özet

Bu çalışma, cadılar, alkarıları, caziler ve hortlaklar gibi efsanevi kadın figürlerini toplumsal mizojini bağlamında ele alarak, bu anlatıların sosyo-ekonomik düzenleme işlevlerini incelemektedir. Çıkış noktası, söz konusu figürlerin çoğunlukla dişi olarak kurgulanması ve bunun ataerkil tarih anlatısındaki “kadın-doğa” ilişkisine dayandırılmasıdır. Araştırmada, efsanelerin yalnızca doğaüstü korkuların ifadesi değil, aynı zamanda politik, ekonomik ve toplumsal ihtiyaçlara cevap veren düzenleme araçları olduğu savunulmaktadır. Orta Çağ Avrupa’sındaki cadı avları, kapitalist ilksel birikim süreciyle; Anadolu’da alkarısı inancı, nüfus politikaları ve ailevi bağların korunmasıyla; Balkanlardaki hortlak cadı anlatıları ise öteki olarak tanımlanan gruplara yönelik politikalarla ilişkilendirilmektedir. Bu figürlerin özellikleri, verdikleri zararlar ve onlardan korunma pratikleri, içinde üretildikleri toplumsal ve ekonomik koşullara göre farklılaşsa da ortak işlevleri, ataerkil yapı içerisinde kadın bedenini felaketlerin potansiyel kaynağı olarak konumlandırmalarıdır. Çalışma, farklı coğrafya ve dönemlerdeki efsanevi kadın figürlerinin karşılaştırmalı analizini sunarak, bu anlatıların toplumsal hafızanın aktarımında, üretim ilişkilerinin düzenlenmesinde ve toplumsal kontrolün sürdürülmesinde oynadıkları rolü ortaya koymaktadır.

🔖

Cite This Article

Altun, E. (2026). MİZOJİNİNİN MİTİK GÖRÜNÜMLERİ: CADILAR, ALKARILARI, HORTLAKLAR VE CAZİLER. Marmara Üniversitesi Kadın ve Toplumsal Cinsiyet Araştırmaları Dergisi, Cilt: 10 Sayı: 1, 50–63. https://ajindex.com/articles/1525940

📄 Full Text PDF Viewer

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

References (50)

  1. Akın, H. (2001). Ortaçağ Avrupası’nda cadılar ve cadı avları. Ankara: Dost Kitabevi.
  2. Aksamaz, İ. A. (2014). Dil, tarih, kültür ve gelenekleriyle Lazlar (2. bs.). İstanbul: Belge Yayınları.
  3. Aleksiva, İ. (2011). Laz sözlü kültüründe cazi inancı. Tanura, (2), 18-22.
  4. Alptekin, B. A. (1993). Fırat havzası efsaneleri: Metinler. Antakya: Kültür Ofset Basımevi.
  5. Altun, E. (2019a). ’Kamusal rahimler’in şekillendirilmesi politikalarına tarihsel bir bakış: Süpürgeler ve korseler. Kampfplatz, (13), 107-118.
  6. Altun, E. (2019b). Kadim bir nefretin izini kadim bir korkuda sürmek. P. Uyan Semerci & E. Erdoğan (Ed.), Siyasetteki gölge: Korku (ss. 35-52). İstanbul: İthaki.
  7. Altun, E. (2019c). Türk milliyetçi muhafazakârlığında mizojini: Peyami Safa’nın romanlarını okumak (Yayınlanmamış yüksek lisans tezi). Hacettepe Üniversitesi, Ankara.
  8. Altun, E. (2021). İlk günahtan İstanbul Sözleşmesine ataerkil biyoiktidarın kuruluşu. O. Kartal (Ed.), Biyopolitika Cilt 2: Biyoiktidarın suretleri – Yaşam ipotek altında (ss. 89-108). İstanbul: NotaBene.
  9. Aycibin, Z. (2008). Osmanlı Devleti’nde Cadılar Üzerine Bir Değerlendirme. Ankara Üniversitesi Osmanlı Tarihi Araştırma ve Uygulama Merkezi Dergisi, (24), 55-69.
  10. Boratav, N. P. (1974). 100 soruda Türk folkloru. İstanbul: Gerçek Yayınevi.
  11. Çevirme, H. ve Sayan, A. (2005). Alkarısı inanmaları ve bilim. Milli Folklor, 9(17), 67-72.
  12. Çobanoğlu, Ö. (2020). Türk Mitolojisinde Anaerkil Dönem Üzerine Tespitler. T. Kocaoğlu (Ed.), Türk söz ile kültür varlıklarının izinde (ss. 117-160). İstanbul: Kutlu Yayınevi.
  13. Çobanoğlu, Ö.(2003). Türk Halk Kültüründe Memoratlar ve Halk İnançları. Ankara: Akçağ Yayınları Denis, H. (1973). Ekonomik doktrinler tarihi. (A. Tokatlı, Çev.). İstanbul: Sosyal Yayınları.
  14. Duvarcı, A. (2005). Türklerde tabiat üstü varlıklar ve bunlarla ilgili kabuller, inanışlar, uygulamalar. Bilig, (32), 125-144.
  15. Federici, S. (2017). Caliban ve cadı. (Ö. Karakaş, Çev.). İstanbul: Otonom Yayıncılık.
  16. Gazanfergizi, A. (2019). Köpek Kadın’dan Lilit, Alkarısı ve Isıkıl-Lilla’ya kadar uzanan mitolojik hat. Uluslararası Halkbilimi Araştırmaları Dergisi, 2(3), s. 125-134.
  17. Gereklioğlu, Ç., vd. (2007). Annelerin doğum sonrası psikiyatrik sorunları. Türkiye Klinikleri Journal of Gynecology and Obstetrics, (17), 126-133.
  18. Godelier, M. (1982). The ideal in the real. R. Samuel & G. S. Jones (Ed.), Culture, ideology and politics (ss. 12-38). London: Routledge and Kegan Paul.
  19. Görkem, İ. (2006). Elazığ efsaneleri: İnceleme-metinler. Elazığ: Manas Yayıncılık.
  20. Hançerlioğlu, O. (1975). İnanç Sözlüğü. İstanbul: Remzi Yayınları.
  21. Harman, C. (2010). Halkların dünya tarihi. (U. Kocabaşoğlu, Çev.). İstanbul: Yordam Kitap.
  22. Heckscher, E. F. (1994). Mercantilism (Vol. 1). London & New York: Routledge.
  23. Herlihy, D. (1985). Medieval households. Cambridge: Harvard University Press.
  24. Herlihy, D. (1995). Women, family and society in medieval Europe: Historical essays, 1978-1991. Providence: Berghahn Books.
  25. Howell, M. (1986) Women, production and patriarchy in late Medieval cites, Chicago: Chicago University Press. İnan, A. (1986). Tarihte ve bugünde şamanizm, Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları.
  26. King, L. M. (1991). Women of the Renaissance. Chicago: Chicago University Press.
  27. Knop, J., ve Osterberg-Larsen, B. (2001). Psychological intervention during pregnancy: A multidisciplinary hospital network. Ugeskrift for Laeger, 163(37), 5018-5022.
  28. Köse, M. (1963). Al-al karısı hakkında. Türk Folklor Araştırmaları, 3605-3606.
  29. Küçük, A. (2011). Doğu Karadeniz yöresi doğum sonrası inanış ve uygulamalarında Cadı/Obur. Karadeniz Sosyal Bilimler Dergisi, (12), 123-136.
  30. Macfarlane, A. (1999). Witchcraft in Tudor and Stuart England (2. baskı). London: Routledge.
  31. McKay, J. P., vd. (2014). A history of Western society (11. baskı). Boston & New York: Bedford/St. Martin’s.
  32. McKay, J. P., vd. (2015). A history of world societies (Vol. B, 10. baskı). Boston & New York: Bedford/St. Martin’s.
  33. Oğuz Ekici, A. (2025). Kelkit çayının kötücül kadınları: Alkarısı ve Kıllıkız. Millî Folklor, (146), 77-87.
  34. Ortaylı, İ. (2008). İmparatorluğun en uzun yüzyılı (28. baskı). İstanbul: Timaş Yayınları.
  35. Ozment, S. (1981). The age of reform: 1250-1550. New Haven & London: Yale University Press.
  36. Ozment, S. (1983). When father ruled: family life in Reformation Europe. Cambridge: Harvard University Press. Öcal, P., & Güralp, O. (2008). Puerperium (Lohusalık). Klinik Gelişim, 21(1), 43-46.
  37. Pirenne, H. (2013). Ortaçağ Avrupası’nın ekonomik ve sosyal tarihi. (U. Kocabaşoğlu, Çev., 6. baskı). İstanbul: İletişim Yayınları.
  38. Pomeroy, B. S. (1975). Goddessses, whores, wives and slaves. New York, NY: Schocken Books.
  39. Rublack, U. (1996). Pregnancy, childbirth and the female body in early modern Germany. Past & Present, (150), 84-110.
  40. Saygı, O. (1962). Sarıgöl folklorundan: cadılar ve cadıcılar. Türk Folklor Araştırmaları, 13(7), 2606.
  41. Şimşek, E. (2017). Türk kültüründe ‘Alkarısı’ inancı ve bu inanca bağlı olarak anlatılan efsaneler. Akra Uluslararası Kültür Sanat Edebiyat ve Eğitim Bilimleri Dergisi, 5(12), 99-115.
  42. Tabakoğlu, A. (1985). Gerileme dönemine girerken Osmanlı maliyesi. İstanbul: Dergâh Yayınları.
  43. Taussig, M. (2010). The devil and commodity fetishism in South America. Chapel Hill: The University of North Carolina Press.
  44. Theweleit, K. (1987). Male fantasies (Vol. 1, S. Conway, Çev.). Minneapolis: University of Minnesota Press.
  45. Tunç, Z. (2023). Türk halklarının doğum ile ilgili inançlarında “Alkarısı”. VAKANÜVİS-Uluslararası Tarih Araştırmaları Dergisi, 8, 3192-3209.
  46. Vanilişi, M., & Tandilava, A. (2005). Lazlar’ın tarihi. İstanbul: Etik Yayınları.
  47. Wiesner-Hanks, E. M. (2013). Early modern Europe: 1450-1789 (2. baskı). New York: Cambridge University Press.
  48. Wiesner, E. M. (1993). Women and gender in early modern Europe. Cambridge: Cambridge University Press.
  49. Yaltırık, M. B. (2013). Türk kültüründe hortlak-cadı inanışları. Tarih Okulu Dergisi (TOD), 6(XVI), 187-232.
  50. Yeşil, Y. (2014). Türk dünyasında geçiş dönemi ritüelleri. Ankara: Grafiker Yayınevi.