AI Summary & Key Takeaways
AI InsightThese main themes of the narrative were used as a basis for comparison with other variants.
📌 3 Key Takeaways
Abstract
The narrative, or kilam, known as Filîtê Quto, is widely known among Kurds and recounted by many dengbêjs across various regions. Originating in the 19th century, this narrative is based on a conflict between two tribes in the Beşiri region of Batman during the late 1960s. The incident, more commonly referred to as Filîtê Quto, happened mainly due to a road toll that was attempted to be imposed on the caravan of the Etmaneki tribe. As a well-known and popular event within the oral tradition of Kurdish society, Filîtê Quto has been the subject of oral tradition studies. Given its wide geographic dissemination, notable differences can be observed in various parts of its variants. In this study, we identified major divergent episodes among these variants and conducted a comparative analysis of the variants based on these episodes. Additionally, we assessed the role of Kurdish dengbêjî tradition in popularizing and disseminating the events of the past century within Kurdish society. For comparison, we used the longest and the most detailed variant of the Filîtê Quto narrative, sung by Nuroyê Meter. In this version, Nuroyê Meter begins the story with the preparation of the Etmaneka tribe's caravans, and describes key elements such as the purpose of their trade, their dialogue with merchants, and Etmaneki Ali's desire to meet Lady Almas and kill Filîtê Quto. These main themes of the narrative were used as a basis for comparison with other variants.
Özet
Filîtê Quto olarak bilinen uzun kılam Kürtler arasında çokça bilinen ve birbirinden ayrı coğrafyalardaki birçok dengbêjin söylediği bir anlatıdır. Bu anlatı 19 yy. sonlarında Batman’ın Beşiri bölgesinde yer alan iki aşiret arasında yaşanan çatışmayı konu edinmektedir. Daha çok Filîtê Quto olarak bilinen bu olay, özünde Etmaneki aşiretinin kervanından alınmak istenen yol haracından dolayı yaşanmıştır. Kürt toplumunun sözlü geleneğinde çokça bilinen popüler bir anlatı olduğu için, bu güne kadar dengbêjler arasında icra edilmiş ve çeşitli araştımalara kaynaklık etmiştir. Çok geniş bir coğrafyada söylenen bir kılam olduğundan varyantların bazı bölümlerinde gözle görülür farklılıklar gözlemlenmektedir. Bu çalışmada varyantlar arasında değişen, belli başlı farklı bölümleri tespit ettik ve bu varyantları çeşitli epizotlara göre karşılaştırdık. Çalışma kapsamında Kürt sözlü kültürünün, son yüzyıllarda yaşanan olayların aktarılması ve toplumun geniş kesimlerinde ulaştırmasındaki rolü de irdelenmiştir. Karşılaştırma çalışması için Dengbêj Nuroyê Meter’in söylediği uzun ve kapsamlı Filîtê Quto kılamının varyantını esas aldık. Bu varyantta Nuroyê Meter, olay örgüsünü Etmaneka aşiretinin karvanlarını hazırlama aşamasından başlatıyor, ticaretin amacı, tüccarlarla olan diyalogları ve aynı zamanda Etmanekili Ali’nin Almas Hanımı görme ve Filîtê Quto’yu öldürme isteği gibi başlıca konular detaylıca işleniyor. Bu anlatının başlıca epizotları diğer varyanlarla karşılaştırmalı bir biçimde ele alındı.