AI Summary & Key Takeaways
AI InsightComparisons with Turkish revealed that, along with historical continuity, local ecological and cultural factors play a decisive role in the naming systems.
📌 3 Key Takeaways
Abstract
Human societies, depending on their relationship with the natural environment, have defined and named the living and non-living things around them according to their physical and various ability characteristics. These names are directly related to the communities' livelihoods, lifestyles, and ecological conditions. Just as agricultural societies have a vast vocabulary of agricultural terminology and concepts, societies that subsist on hunting and animal husbandry also have a rich vocabulary of animal names. The Sayan region, one of the easternmost points of the Turkic world, is one of the areas with the richest animal name terminology due to its lifestyle based on hunting and animal husbandry. Rodents and small mammals, in particular, have been named in detail in the context of the fur trade and daily life practices. This study examines animal names for rodents and small mammals in the Soyot, Tofa, and Tuva Turkic dialects spoken in the Sayan region using a comparative and historical-etymological approach. These names are analyzed not only within the context of intralinguistic structures but also in terms of geography, ecology, hunting practices, the fur economy, and religious beliefs. In this study, Soyot, Tofa, and Tuva dictionary data were examined comparatively with historical Turkic texts, Mongolian language dictionaries, and Turkish and Anatolian dialects. The findings show that animal names are shaped around three main layers: historical continuity, loanwords from Mongolian and Russian sources, and descriptive and metaphorical naming. Comparisons with Turkish revealed that, along with historical continuity, local ecological and cultural factors play a decisive role in the naming systems.
Özet
İnsanoğlu, doğal çevreyle kurdukları ilişkiye bağlı olarak etraflarındaki canlı ve cansız varlıkları fiziki özellikleriyle beraber çeşitli yeteneklerine göre tanımlanmış ve adlandırılmıştır. Bu adlandırmalar, toplulukların geçimi, yaşam tarzı ve ekolojik koşullarıyla doğrudan ilişkilidir. Tarım toplumlarında tarıma dayalı terminoloji ve kavram alanı ne kadar genişse, avcılık ve hayvancılıkla geçinen toplumlarda da hayvancılık ve hayvan adlarına ilişkin zengin bir söz dağarcığı vardır. Türk dünyasının en doğu uçlarından biri olan Sayan bölgesi avcılık ve hayvancılığa dayalı yaşam biçimi nedeniyle hayvan adları terminolojisinin en zengin olduğu alanlardan biridir. Özellikle kemirgenler ve küçük memeliler, kürk ticareti ve gündelik yaşam pratikleri bağlamında ayrıntılı biçimde adlandırılmıştır. Bu çalışmada, Sayan sahasında konuşulan Soyot, Tofa ve Tuva Türk lehçelerinde kemirgenler ile küçük memelilere ilişkin hayvan adları karşılaştırmalı ve tarihî-etimolojik bir yöntemle ele alınmıştır. Söz konusu adlandırmalar dil içi yapıların yanı sıra coğrafya, ekoloji, avcılık pratikleri, kürk ekonomisi ve inanç temelli adlandırmalar çerçevesinde analiz edilmiştir. Araştırmada Soyot, Tofa ve Tuva sözlük verileri tarihî Türkçe metinler, Moğol dilleri sözlükleri ve Türkiye Türkçesi ile Anadolu ağızları karşılaştırmalı olarak incelenmiştir. Bulgular hayvan adlarının tarihî sürekliliği, Moğolca ve Rusça kaynaklı ödünçlemeler ile betimleyici ve mecazî adlandırmalar olmak üzere üç temel katman etrafında şekillendiğini göstermektedir. Türkiye Türkçesi ile yapılan karşılaştırmalarda adlandırma sistemlerinde tarihî süreklilikle birlikte yerel ekolojik ve kültürel etkenlerin belirleyici rol oynadığı sonucuna varılmıştır.