Journals / İmgelem / 2026 / Sayı: 20

Reflections of Labor Migration from Turkey to Germany in the German and Turkish Press

Türkiye’den Almanya’ya İşçi Göçlerinin Alman ve Türk Basınındaki Yansımaları

Journal
İmgelem
Pages
57–91
Publication Date
2026-09-27
🏛️Bibliographic metadata and full text access for this article are provided via DergiPark.
DergiPark Record ↗
✨

AI Summary & Key Takeaways

AI Insight
⚡ TL;DR(Too Long; Didn't Read)

This study provides a comparative analysis of the labor migration from Turkey to Germany by examining its causative conditions and its short- and long-term consequences through the lens of their representations in the Turkish and German press of the period.

📌 3 Key Takeaways

🎯
Objective & Hypothesis:Labor migration from Turkey to Germany, which commenced within the framework of the bilateral labor agreement signed in the 1960s, has exerted profound and enduring impacts on the socioeconomic structures of both nations.
📊
Key Findings & Data:The primary push-and-pull factors of this migration movement were driven by the burgeoning demand for low-cost labor in Germany’s rapidly industrializing economy, alongside Turkey’s objectives to mitigate high unemployment and bolster foreign exchange reserves in line with its development policies.
💡
Conclusion & Impact:This study provides a comparative analysis of the labor migration from Turkey to Germany by examining its causative conditions and its short- and long-term consequences through the lens of their representations in the Turkish and German press of the period.
🔬Design:Araştırma Makalesi
📍Scope:Comprehensive Sample
⚙️Variables:İşgücü Anlaşması · Türk Göçmen İşçiler · Gastarbeiter

Abstract

Labor migration from Turkey to Germany, which commenced within the framework of the bilateral labor agreement signed in the 1960s, has exerted profound and enduring impacts on the socioeconomic structures of both nations. The primary push-and-pull factors of this migration movement were driven by the burgeoning demand for low-cost labor in Germany’s rapidly industrializing economy, alongside Turkey’s objectives to mitigate high unemployment and bolster foreign exchange reserves in line with its development policies. The bureaucratic procedures, medical examinations, and cultural adaptation challenges encountered during the migration process have established a basis for academic discourse on the ethical and social dimensions of the period’s migrant labor policies. The working and living conditions of Turkish workers, defined under the status of “Gastarbeiter” (guest worker), the discriminatory practices they faced, and their integration processes have gained a central position in the analysis of bilateral socioeconomic relations. This study provides a comparative analysis of the labor migration from Turkey to Germany by examining its causative conditions and its short- and long-term consequences through the lens of their representations in the Turkish and German press of the period.

Özet

1960’lı yıllardan itibaren Türkiye’den Almanya’ya işçi göçü, iki ülke arasında imzalanan iş gücü anlaşması çerçevesinde başlamış ve her iki ülkenin sosyoekonomik yapısı üzerinde derin ve kalıcı etkiler bırakmıştır. Almanya’nın hızla sanayileşen ekonomisinin düşük maliyetli iş gücüne duyduğu artan talep ile Türkiye’nin yüksek işsizlik oranları ve kalkınma politikaları doğrultusunda döviz gelirlerini artırma hedefi bu göç hareketinin temel itici ve çekici faktörleri olmuştur. Göç sürecinde uygulanan bürokratik prosedürler, sağlık kontrolleri ve kültürel uyum sorunları, dönemin göçmen iş gücü politikalarının etik ve toplumsal boyutlarının tartışılmasına zemin hazırlamıştır. “Gastarbeiter” (misafir işçi) statüsüyle tanımlanan Türk işçilerinin Almanya’daki çalışma ve yaşam koşulları, maruz kaldıkları ayrımcılık pratikleri ile entegrasyon süreçleri, iki ülke arasındaki sosyoekonomik ilişkilerin analizinde merkezi bir konum kazanmıştır. Bu çalışma, Türkiye’den Almanya’ya gerçekleşen iş gücü göçünü; ortaya çıkış koşulları, kısa ve uzun vadeli sonuçları bağlamında, dönemin Türk ve Alman basınındaki temsilleri üzerinden karşılaştırmalı olarak analiz etmektedir.

🔖

Cite This Article

Osmanoğlu, F., Küçükkülahlı, S. (2026). Reflections of Labor Migration from Turkey to Germany in the German and Turkish Press. İmgelem, Sayı: 20, 57–91. https://doi.org/10.53791/imgelem.1922961

📄 Full Text PDF Viewer

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

References (86)

  1. Abadan-Unat, N., Keleş, R., Pennin, R., Van Renselaar, H., Van Velzen, L., ve Yenisey, L. (1976). Göç ve gelişme. Ajans Türk Matbaacılık.
  2. Abadan-Unat, N., ve Kemiksiz, N. (1986). Türk dış göçü 1960–1984. Ankara Üniversitesi.
  3. Abelshauser, W. (2004). The dynamics of German industry. Berghahn Books.
  4. Acar, E. (2023). 1960-1965 döneminde Türkiye’den Almanya’ya işçi göçleri. TroyAcademy, 8(1), 38-69. Ailesi Türkiye’de olanlar için vergi indirimi var (1963, 29 Eylül), Akşam.
  5. Akdoğan, L. (1962, 5 Kasım). Almanya’daki Türk işçileri arasında. Tercüman.
  6. Alman işçi kurumu, 23 Türk işçisinin grevi ile ilgileniyor. (1963, 1 Ekim), Akşam.
  7. Almanlar, alacakları işçinin sağlığına çok dikkat ederler. (1963, 26 Eylül), Akşam.
  8. Almanya’da kadın işçilere daha kolay iş bulunuyor. (1963, 23 Eylül). Akşam.
  9. Almanya’daki her Türk işçisi kazancının 100 Markını yollasa senede 81 milyon lira döviz temin edebiliriz. (1963, 24 Eylül). Akşam.
  10. Almanya’ya 60 bin işçi daha gidecek (1965, 3 Şubat), Akşam
  11. Almanya’ya gidecek işçilerle ilgili garanti anlaşması yapıldı. (1961, 14 Aralık), Milliyet.
  12. Almanya’ya gitmek için 107 bin kişi sıra bekliyor. (1963, 22 Eylül). Akşam.
  13. Almanya’ya gitmek isteyen işçi sayısı 45 bini buldu. (1961, 13 Ağustos), Cumhuriyet.
  14. Alptekin, M. Y. (2024). Almanya’daki Türk dernekleri ve diyaspora oluşturma potansiyalleri: Duisburg-Essen örneği. İnsan Hareketliliği Uluslararası Dergisi (International Journal of Human Mobility), 4(1), 14-43.
  15. Anschläge auf türkische Bankfilialen in Deutschland. (1976, 1 Haziran). Neue Zürcher Zeitung.
  16. Ausländerkinder: Analphabeten in zwei Sprachen? (1979, 28 Mart). Die Welt.
  17. Aydın, F. (Ed.). (2014). Uluslararası işgücü anlaşmaları (Yayın No: 7). T. C. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı.
  18. BCA, Fon Kodu: 30.18.1.2, Yer No: 181.64.20.
  19. BCA, Fon Kodu: 30.18.1.2, Yer No: 184.16.14.
  20. Betrogene türkische Arbeiter müssen Berlin heute verlassen. (1970, 21 Ağustos). Berliner Morgenpost.
  21. Birerçin, M. (1967). Dış ülkelere işgücü sevkinin sosyal ve ekonomik hayatımızdaki etkileri. Sosyal Siyaset Konferansları Dergisi, 18, 199-204.
  22. Bombenanschläge gegen türkische Niederlassungen. (1976, 1 Haziran). Neue Zürcher Zeitung.
  23. Bonn will die Heimkehr von Gastarbeitern fördern Investitionshilfe. (1976, 22 Temmuz). Frankfurter Allgemeine Zeitung.
  24. Brandbombe gegen Konsulat der Türkei. (1976, 18 Mayıs). Kölnische Rundschau.
  25. Briamonte, N. (1981, 5 Mart). 4.500.000 lavoratori immigrati schiacciati in Germania. İl Manifesto.
  26. Budzinski, M. (1983). Aktiondhandbuch Auslander. Lamuv Taschenbuch.
  27. Castles, S., ve Miller, M. J. (2009). The age of migration (4th ed.). Guilford Press.
  28. Crafts, N. F. R., ve Toniolo, G. (Eds.). (1996). Economic growth in Europe since 1945. Cambridge University Press.
  29. Çil, H. (2011). Yarım asır önce: 1961 işgücü alımı anlaşması’na analitik eleştirel bir bakış. F. Şen (Ed.), 50. yılında göç içinde (ss. 41-50). Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları.
  30. Dayi, S. (2011). 50 Jahre Deutsch-türkisches Anwerbeabkommen. Bundeszentrale für politische Bildung. https://www.bpb.de/system/files/pdf/M3YYO0.pdf
  31. Dışarıya usulsüz işçi sevk eden simsarla başlandı. (1965, 29 Eylül), Cumhuriyet.
  32. Die Türken kommen. (1964, 15 Temmuz). Der Spiegel.
  33. DOMiD. (n.d.). “We stopped being guest workers”: 50 years of “wildcat” strikes in 1973. https://domid.org/en/news/wildcat-strikes-1973/
  34. Eichengreen, B. (2007). The European economy since 1945. Princeton University Press.
  35. Entman, R. M. (1993). Framing: Toward clarification of a fractured paradigm. Journal of Communication, 43(4), 51-58. https://doi.org/10.1111/j.1460-2466.1993.tb01304.x
  36. Eriç, O. (1964, 2. Aralık). Almanya’ya sahte fişle işçi gönderen şebeke yakalandı. Cumhuriyet.
  37. Gastarbeiter Hinter Mödchen Her. (1966, 4 Ekim). Honnefer Volkszeitung.
  38. Gastarbeiter in Deutschland: Per Moneta. (1964, 6 Ekim). Der Spiegel.
  39. Gastarbeiter suchen eine Wohnung. (1964, 8 Temmuz). Honnefer Volkszeitung.
  40. Gastarbeiter zu werden ist Schicksal. (1971, 16 Kasım). Frankfurter Allgemeine Zeitung.
  41. Genel, M. G. (2014). Almanya’ya giden ilk Türk işçi göçünün Türk basınındaki izdüşümü: Sirkeci Garı’ndan München Hauptbahnhof’a. Selçuk İletişim, 8(3), 301-338.
  42. Goffman, E. (1974). Frame analysis: An essay on the organization of experience. Harvard University Press.
  43. Güven, H. S. (1977). Dış göç ve işçi yatırım ortaklıkları. Türkiye ve Orta Doğu Amme İdaresi Enstitüsü.
  44. Karutz, H.-R. (1970, 6 Nisan). In der Türkei mangelhaft vorbereitet. Die Welt.
  45. Kerber, B. (1962, 28 Mart). Die Türken kommen. Frankfurter Allgemeine Zeitung.
  46. Kindergeld Schwindel: Auf dem Umweg über Ostberlin. (1977, 28 Ocak). Wirtschaftswoche. Knoblauch und Kehrbesen. (1964, 9 Ekim). Die Zeit.
  47. Köktağ, G. (1966). Dış memleketlerdeki işçilerimizle ilgili bazı meseleler. Sosyal Siyaset Konferansları Dergisi, 17, 151- 170.
  48. Mamer, B. (1970, 21 Ağustos). Geprellte türkische Arbeiter. Berliner Morgenpost.
  49. Marquard, T. (1967). Türkiye’deki Alman irtibat bürosunun çalışma şekli ve Türk işçilerinin Almanya’ya sevkinin önemi. Sosyal Siyaset Konferansları Dergisi, 18, 171-177.
  50. Marshall, G. (1999). Sosyolojik göç araştırmaları (O. Akınhay ve D. Kömürcü, Çev.; 8. baskı). Sosyoloji sözlüğü içinde (ss. 685-686). Bilim ve Sanat Yayınları.
  51. Mehr Gelder fließen in die türkische Heimat. (1979, 22 Ağustos). Frankfurter Neue Presse.
  52. Mehrlaender, U. (1986). Rückkehrabsichten der Türken im Verlaufe des Migrationsprozesses 1961–1985. W. Meys ve F. Şen (Eds.), Zukunft in der Bundesrepublik oder Zukunft in der Türkei? Köln.
  53. Mietwucher bei Auslandsarbeitern. (1970). Freies Wort.
  54. Molotow-Cocktails gegen türkisches Konsulat. (1976, 18 Mayıs). Kölnische Rundschau.
  55. Münih’te işçiler ev bulmakta zorluk çekiyorlar. (1963, 2 Eylül). Akşam.
  56. Özakman, T. (1967). Dış ülkelerdeki işçilerimize hitap eden radyo yayınları. Sosyal Siyaset Konferansları Dergisi, 18, 141-158.
  57. Peter Tyroller untersucht Fragen, die sich durch die Gastarbeiter stellen: Zukünftige Deutsche zur Auswahl? (1965, 1 Aralık). Honnefer Volkszeitung.
  58. Said, E. W. (1978). Orientalism. Pantheon Books.
  59. Scharnhorst, T. (1970). In der Türkei gibt es ein Zauberwort: 'Alman' / Arme Bauerndörfer Anatoliens hoffen auf Deutschland; Heimkehrer wie Helden; Jasar freut sich auf den Hamburger SV. NRZ Neue Rhein Zeitung / Neue Ruhr Zeitung.
  60. Schrettenbrunner, H. (1976). Gastarbeiter (2. baskı).
  61. Sezer Şanlı, A. (2017). Türkiye’de “Alamancı” Almanya’da “Türk”: Araftaki gurbetçiler. M. K. Kaynar (Ed.), Türkiye’nin 1960’lı yılları içinde (ss. 667-686). İletişim Yayınları.
  62. Sie leben nicht gern in Deutschland. (1973, 12 Aralık). Frankfurter Allgemeine Zeitung.
  63. Simmel, G. (1950). The sociology of Georg Simmel (K. H. Wolff, Çev. ve Ed.). Free Press. (Orijinal eser basım tarihi 1908).
  64. Sprachkurse für türkische Gastarbeiter. (1970, 2 Temmuz). Der Tagesspiegel.
  65. Statistisches Bundesamt. (1964, 15 Eylül). Ausländische Arbeitnehmer in der Bundesrepublik Deutschland.
  66. Stuwe, G. (1982). Türkische Jugendliche: Eine Untersuchung in Berlin Kreuzberg.
  67. Sudau, C. (1973, 7 Ağustos). Ein Stück altes Berlin wird zum Slum. Süddeutsche Zeitung.
  68. Şahin, B. (2007). Almanya’ya iş göçünün ihmal edilen boyutu: Birinci nesil Türkiyeli işçiler ve yaşlılık yoksulluğu. A. Kaya ve B. Şahin (Eds.), Kökler ve yollar. İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları.
  69. Şen, F., Ulusoy, Y., ve Öz, G. (1999). Avrupa Türkleri. Cumhuriyet Kitapları.
  70. T.C. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı. (t.y.). BCA, Fon Kodu: 30.18.1.2, Yer No: 184.16.13.
  71. Türk işçilerinden memnunuz. (1963, 31 Ağustos). Akşam.
  72. Türken sprechen jetzt mit einer Stimme. (1977, 28 Şubat). Soester Anzeiger.
  73. Türkische Gastarbeiter lernen im Sprachlabor. (1970, 2 Temmuz). Die Welt.
  74. Türkler Münih’te bir cami yaptırıyorlar. (1963, 2 Eylül). Akşam.
  75. Uluslararası işgücü anlaşmaları. (2014). T.C. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı Yayınları, 16-19.
  76. Ünver, O. C. (2012). Almanya’ya Türk işgücü göçü: Geçmişten geleceğe sorunlar, imkânlar ve fırsatlar. Sosyal Siyaset Konferansları Dergisi, 45, 177-226.
  77. Was machen Türken mit ihrem Geld? (1965). Unser Pütt.
  78. Wenn in Kreuzberg die Hammel riechen. (1973, 7 Ağustos). Süddeutsche Zeitung.
  79. Werden Gastarbeiter unbemerkt zu Einwanderern? (1965, 1 Aralık). Honnefer Volkszeitung.
  80. Wie Helden im anatolischen Dorf empfangen. (1970, 15 Temmuz). Neue Ruhr Zeitung.
  81. Wucherpreise für ausländische Arbeiter. (1970, 24 Ocak). Freies Wort.
  82. Yurt dışına giden işçileri simsarlar dolandırıyorlar. (1965, 15 Ağustos), Cumhuriyet.
  83. Zahl der Ausländer in Berlin erreichte Format einer Großstadt. (1970, 16 Temmuz). Der Tagesspiegel.
  84. Zahl der ausländischen “Berliner” ist schon auf fast 111 000 angestiegen. (1970, 16 Temmuz). Die Welt.
  85. Zeitraffer: Fast ein Million Gastarbeiter. (1964, 17 Temmuz). Die Zeit.
  86. Mamer, B. (1970, 21 Ağustos). Geprellte türkische Arbeiter. Berliner Morgenpost.