Journals / İlahiyat / 2025 / Sayı: 15

AN EXAMINATION OF THE TRANSLATIONS OF QURANIC VERSES BY BABANZÂDE AHMED NAIM FROM THE PERSPECTIVE OF THE EXEGETICAL TRANSLATION METHOD

TEFSİRÎ TERCÜME YÖNTEMİ BAKIMINDAN BABANZÂDE AHMED NAİM’İN ÂYET MEÂLLERİ

Şükrü Maden(KARABUK UNIVERSITY, FACULTY OF THEOLOGY)0000-0002-7165-6299
Journal
İlahiyat
Pages
185–202
Publication Date
2025-12-31
🏛️Bibliographic metadata and full text access for this article are provided via DergiPark.
DergiPark Record ↗
✨

AI Summary & Key Takeaways

AI Insight
⚡ TL;DR(Too Long; Didn't Read)

It was concluded that his translation method was closer to the “exegetical translation” style and it was aimed to determine the techniques he used as a basis when applying this method.

📌 3 Key Takeaways

🎯
Objective & Hypothesis:The early years of the Republic of Türkiye, debates concerning issues such as the translation of the Holy Quran into Turkish, the issue of prayer/worship with the translation of the Quran, and whether translation could replace the Quran influenced the translations of the Quran in both this period and the subsequent periods.
📊
Key Findings & Data:One of the most prominent figures of this period was Babanzâde Ahmed Naim (d. 1934).
💡
Conclusion & Impact:It was concluded that his translation method was closer to the “exegetical translation” style and it was aimed to determine the techniques he used as a basis when applying this method.
🔬Design:Araştırma Makalesi
📍Scope:Comprehensive Sample
⚙️Variables:Tefsir · Tercüme · Çeviri

Abstract

The early years of the Republic of Türkiye, debates concerning issues such as the translation of the Holy Quran into Turkish, the issue of prayer/worship with the translation of the Quran, and whether translation could replace the Quran influenced the translations of the Quran in both this period and the subsequent periods. One of the most prominent figures of this period was Babanzâde Ahmed Naim (d. 1934). Although he did not write an independent translation of the Quran, his work entitled Tecrîd-i Sarîh Tercümesi ve Şerhi was deemed successful both as a translation and as a commentary. It has been documented by several scholars of the period that the translation method employed in this work had a significant impact on subsequent Quranic translation efforts. Consequently, the present study will examine the verses Babanzade included in the aforementioned work. It was concluded that his translation method was closer to the “exegetical translation” style and it was aimed to determine the techniques he used as a basis when applying this method. It has been determined that Babanzade employed the term "maʿāl" in preference to "translation" during the process of translating verses. Furthermore, it has been ascertained that he incorporated exegetical information into the verses through the utilization of techniques such as citing the original Arabic expression accompanied by its interpretation, providing parenthetical explanations, acknowledging the omitted ones in the translation, reflecting his personal selection among divergent interpretations in the interpretation, and elucidating the reasons for the verse's revelation and opaque expressions.

Özet

Cumhuriyet döneminin ilk yıllarında Kur’ân-ı Kerîm’in bazı Türkçe çevirilerinin sorunları, tercüme ile namaz kılma/ibadet meselesi ve tercümenin Kur’ân’ın yerini tutup tutamayacağı gibi konularda yaşanan tartışmalar gerek bu dönemde gerekse sonraki süreçteki Kur’ân çevirilerini etkilemiştir. Dolayısıyla bu dönemin Kur’ân çevirileri üzerine yapılacak araştırmalar, günümüz meâllerinin analizlerine ve arka planlarının belirginleştirilmesine katkı sağlayacaktır. Bu dönemin önemli simalarından Babanzâde Ahmed Naim (ö. 1934) her ne kadar müstakil bir Kur’ân meâli kaleme almamışsa da onun çok sayıda âyetin meâlini içeren Sahîh-i Buhârî Muhtasarı Tecrîd-i Sarîh Tercümesi ve Şerhi adlı çalışması (I-III. ciltler) bulunmaktadır. Bu eser tercüme ve şerh olarak başarılı bulunmuş, ilmî çevreler ve genel okur kitlesince büyük ilgi görmüştür. Dönemin bazı araştırmacıları onun bu eserde takip ettiği çeviri yönteminin sonraki Kur’ân tercüme faaliyetlerini etkilediğini belirtmiştir. Bu haseple çalışmamızda Babanzâde’nin adı geçen eserde yer verdiği âyet meâlleri ele alınmaktadır. Onun tercüme yönteminin “tefsirî tercüme” tarzına daha yakın olduğu kanaatine ulaşılmış ve bu yöntemi uygularken esas aldığı tekniklerin tespit edilmesi hedeflenmiştir. Babanzâde’nin âyetleri tercüme ederken tercüme değil “meâl” kelimesini kullandığı görülmüş; orijinal Arapça ifadeyi tefsiriyle birlikte zikretme, parantez içinde açıklamalar yapma, hazifleri tercümede takdir etme, farklı yorumlar arasından kendi tercihini meâle yansıtma, âyetin meâlinin peşinden nüzul sebebini belirtme ve müphem ifadeleri açıklama gibi teknikler yoluyla çevirilerine tefsirî bilgiler eklediği sonucuna ulaşılmıştır. Yapılan karşılaştırmalarda âyetlerin tercümesine ilave edilen açıklayıcı ifadelerin genellikle tefsir literatürüne dayandığı anlaşılmıştır. Babanzâde’nin Kur’ân âyetlerini tercüme ederken sadece yalın bir çeviri gerçekleştirmediği, bilinçli bir yönelim olarak anlam merkezli bir çeviri yöntemini esas alıp âyetlerin doğru ve derinlikli anlamlarını yansıtmayı hedeflediği görülmüştür.

🔖

Cite This Article

Maden, Ş. (2025). AN EXAMINATION OF THE TRANSLATIONS OF QURANIC VERSES BY BABANZÂDE AHMED NAIM FROM THE PERSPECTIVE OF THE EXEGETICAL TRANSLATION METHOD. İlahiyat, Sayı: 15, 185–202. https://doi.org/10.62188/ilahiyat.1757326

📄 Full Text PDF Viewer

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

References (42)

  1. Ağırman, Cemal. “Tecrîd-i Sarîh’in İlk Üç Cildi Bağlamında Ahmed Naîm’in Çeviri Metodu, Şerhçiliği, Kaynak Kullanımı ve Bazı Görüşleri”. Marife 5/2 (2005):125-151.
  2. Ahmed Naim - Kamil Miras. Sahîh-i Buhârî Muhtasarı Tecrîd-i Sarîh Tercümesi ve Şerhi. ed. Salih Şengezer v.dğr., İstanbul: Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları, 2019.
  3. Altuntaş, Halil. Kur’an’ın Tercümesi ve Tercüme ile Namaz Meselesi. Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 2005.
  4. Aydar, Hidayet. Kur’ân-ı Kerîm’in Tercümesi Meselesi. İstanbul: Kur’an Okulu Yayıncılık, 1996.
  5. Begavî, Ebû Muhammed Muhyissünne el-Hüseyn b. Mes‘ûd b. Muhammed el-Ferrâ’. Meâlimü’t-Tenzîl. 8 cilt. Riyad: Dâru Taybe, 1409.
  6. Beyzâvî, el-Kâdî Nâsıruddîn Ebû Saîd Abdullâh b. Ömer Muhammed eş-Şîrâzî. Envâru’t-Tenzîl ve Esrâru’t-Te’vîl. 3 cilt. Dımeşk-Beyrut: Dâru’r-Reşîd-Müessesetü’r-Risâle, 1421.
  7. Bilmen, Ömer Nasuhi. Büyük Tefsir Tarihi ve Tabakatü’l-Müfessirin. İstanbul: Ravza Yayınları, 2008.
  8. Cündioğlu, Dücane. Bir Kur’an Şâiri Mehmed Âkif ve Kur’an Meâli. İstanbul: Bîrun Kültür ve Sanat Yayıncılık, 2000.
  9. Cündioğlu, Dücane. Türkçe İbadet I. İstanbul: Kitabevi, 1999.
  10. Cürcânî, Seyyid Şerîf. Hâşiye ale’l-Keşşâf. İstanbul: Süleymaniye Yazma Eser Kütüphanesi, Carullah, 207.
  11. Çakan, İsmail Lütfi. “Babanzâde Ahmed Naim”. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, 4:375-376. İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 1991.
  12. Çantay, Hasan Basri. Tefsirli Kur’ân Meâli -Kur’ân-ı Hakîm ve Meâl-i Kerîm-. ed. A. Yekta Saraç. 3 cilt. İstanbul: Bilimevi Basın Yayın Ltd.Şti., 2005.
  13. Diyanet İşleri Başkanlığı. “Ön Söz”. Sahîh-i Buhârî Muhtasarı Tecrîd-i Sarîh Tercümesi ve Şerhi. 9-11. 8 cilt. İstanbul: Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları, 2019.
  14. Durmuş, İsmail. “Hazif”. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. 17/122-124. İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 1998.
  15. Elmalı, Hüseyin - Ömer Dumlu. Ayet Ayet Kur’an-ı Kerim ve Türkçe Anlamı (Meal). Ed. Hüseyin Kader. İstanbul: Ensar Neşriyat, 2006.
  16. Elmalılı, Hamdi Yazır. Kur’an-ı Kerîm ve Meali. ed. Dücane Cündioğlu. İstanbul: Ravza Yayınları, 1993.
  17. Elmalılı, Muhammed Hamdi Yazır. Hak Dini Kur’an Dili. thk. Asım Cüneyd Köksal - Murat Kaya. 6 cilt. İstanbul: Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı Yayınları, 2021.
  18. Esed, Muhammed. Kur’an Mesajı (Meal-Tefsir). çev. Cahit Koytak - Ahmet Ertürk. İstanbul: İşaret Yayınları, 1423.
  19. Ezici, Osman. “Babanzâde Ahmed Naim’in Ahlâk Anlayışı ve Felsefî Görüşleri”. Yüksek Lisans Tezi, Sivas: Cumhuriyet Üniversitesi, 2010.
  20. Fahreddîn er-Râzî. et-Tefsîru’l-Kebîr. 32 cilt. Beyrut: Dâru’l-Fikr, 1401.
  21. Günay, İlhami. Başlangıcından Bugüne Kur’ân’ın Türkçe Tefsir ve Tercümesi. İstanbul: Ensar Neşriyat, 2016.
  22. Hansu, Hüseyin. Babanzâde Ahmed Naim. İstanbul: Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları, 2018.
  23. İbn Âşûr, Muhammed et-Tâhir b. Muhammed. et-Tahrîr ve’t-Tenvîr. 30 cilt. Tunus: Dâru’t-Tunûsiyye, 1984.
  24. İbnü’n-Nakîb, Ebû Abdillâh Cemâlüddîn Muhammed b. Suleymân el-Belhî el-Makdisî el-Hanefî. Mukaddimetu Tefsîri İbni’n-Nakîb fî İlmi’l-Beyân ve’l-Me‘ânî ve’l-Bedî‘ ve İʿcâzi’l-Kurʾân. nşr. Zekeriyyâ Saîd Ali. Kahire: Mektebetü’l-Hancî, 1415/1995.
  25. İzmirli, İsmail Hakkı. Kur’an-ı Kerîm ve Türkçe Anlamı -Ma’âni-i Kur’an-. İstanbul: Eren Yayınları, 1977.
  26. Kâfiyeci, Muhyiddîn Ebû Abdillah Muhammed b. Süleymân. Kitâbü’t-Teysîr fî Kavâidi İlmi’t-Tefsîr. Ankara: Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Yayınları, 1974.
  27. Kandemir, Mehmet Yaşar vd. Âyet ve Hadislerle Açıklamalı Kur’ân-ı Kerîm Meâli. 2 cilt. İstanbul: İFAV Yayınları, 2014.
  28. Kara, İsmail. Bir Felsefe Dili Kurmak: Modern Dönem Felsefe ve Bilim Terimlerinin Türkiye’ye Girişi. İstanbul: Dergâh Yayınları, 2001.
  29. Karaman, Hayrettin vd. Kur’an Yolu Meâli. Ankara: Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları, 2023.
  30. Koçyiğit, Hikmet. “Günümüz Türkçe Kur’an Meâlleri Üzerine Bir Tasnif Denemesi”. İstanbul Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi [Darulfunun İlahiyat] 37 (2017):79-121.
  31. Kurtubî, Ebû Abdillâh Muhammed b. Ahmed b. Ebî Bekr. el-Câmi’ li-Ahkâmi’l-Kur’âni’l-Kerîm. 24 cilt. Beyrut: Müessesetü’r-Risâle, 1427.
  32. Mahallî, Celâleddîn - Celâleddîn Süyûtî. Tefsîru’l-Celâleyn. Beyrut: Mektebetu Lübnan Nâşirûn, 2003.
  33. Mukâtil b. Süleymân. Tefsîru Mukâtil b. Süleymân. 5 cilt. Beyrut: Müessesetü’t-Târîhi’l-Arabî, 1423.
  34. Nesefî, Ebü’l-Berekât Abdullâh b. Ahmed b. Mahmûd. Medârikü’t-Tenzîl ve Hakâiku’t-Te’vîl. 3 cilt. Beyrut: Dâru’l-Kelimi’t-Tayyib, 1419.
  35. Süyûtî, Celâlüddîn Abdirrahmân. el-İtkân fî Ulûmi’l-Kur’ân. nşr. Mustafa Dîb el-Buğa. 2 Cilt. Beyrut: Dâru İbn Kesîr, 2002.
  36. Taberî, Ebû Ca’fer Muhammed b. Cerîr. Câmiu’l-Beyân an Te’vîli Âyi’l-Kur’ân. 26 cilt. Kahire: Dâru Hecr, 1422.
  37. TBMM Zabıt Ceridesi, Diyanet İşleri Reisliği Bütçesi, Devre II, Altmış Birinci İctima, 21.02.1925 Cumartesi, İkinci Celse, Erişim: 2 Ağustos 2025. https://www.tbmm.gov.tr/tutanaklar/TUTANAK/TBMM/d02/c014/tbmm02014061.pdf
  38. Uçman, Abdullah. “Istılâhât-ı İlmiyye Encümeni”. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, 19:207-209. İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 1999.
  39. Vâhidî, Ebu’l-Hasen Ali b. Ahmed. el-Vecîz fî Tefsîri’l-Kitâbi’l-Azîz. 2 cilt. Dımeşk-Beyrut: Dâru’l-Kalem-Dâru’ş-Şâmiyye, 1415.
  40. Zemahşerî, Cârullâh Ebü’l-Kâsım Mahmûd b. Ömer. el-Keşşâf an Hakâiki’ Gavâmidi’t-Tenzîl ve Uyûni’l-Ekâvîl. 6 cilt. Riyad: Mektebetü’l-Ubeykân, 1418.
  41. Zerkeşî, Bedreddîn Muhammed b. Abdillâh. el-Burhân fî Ulûmi’l-Kur’ân. nşr. Mustafa Abdülkâdir Atâ. 4 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Fikr, 1988.
  42. Zürkânî, Muhammed Abdülazîm. Menâhilü’l-İrfân. Kahire: Matbaatü Îsâ el-Bâbî el-Halebî ve Şürekâhu, ts.