Journals / HADITH / 2026 / Sayı: 16

The Role of The Family in The Formation of Individuals Spiritual Identity and Personality (An Evaluation in The Context of The Hadith of Fitrah)

Bireylerin Manevi Kimlik ve Kişiliklerinin Oluşmasında Ailenin Rolü (Fıtrat Hadisi Bağlamında Bir Değerlendirme)

Musa Erkaya(SELÇUK ÜNİVERSİTESİ)0000-0002-3961-2659
Journal
HADITH
Pages
44–75
Publication Date
2026-01-13
🏛️Bibliographic metadata and full text access for this article are provided via DergiPark.
DergiPark Record ↗
✨

AI Summary & Key Takeaways

AI Insight
⚡ TL;DR(Too Long; Didn't Read)

In conclusion, the emphasis in the fitrah hadith that “then his parents make him a Jew, Christian, or Magian” demonstrates that the family institution is the cornerstone of religious education and the content and quality of this education directly affect the development of a childs faith, personality and identity.

📌 3 Key Takeaways

🎯
Objective & Hypothesis:This study addresses the role of the family, a fundamental building block in the development of an individuals Spiritual identity and personality, particularly within the context of religious development and through the lens of the fitrah hadith.
📊
Key Findings & Data:The famous hadith of the Prophet Muhammad, which states, “Every child is born upon fitrah, then his parents make him a Jew, Christian, or Magian” strikingly illustrates how the innate inclination towards faith present at birth is shaped by the family.
💡
Conclusion & Impact:In conclusion, the emphasis in the fitrah hadith that “then his parents make him a Jew, Christian, or Magian” demonstrates that the family institution is the cornerstone of religious education and the content and quality of this education directly affect the development of a childs faith, personality and identity.
🔬Design:Review & Systematic Survey
📍Scope:Comprehensive Sample
⚙️Variables:Hadis · Fıtrat · Kimlik

Abstract

This study addresses the role of the family, a fundamental building block in the development of an individuals Spiritual identity and personality, particularly within the context of religious development and through the lens of the fitrah hadith. The famous hadith of the Prophet Muhammad, which states, “Every child is born upon fitrah, then his parents make him a Jew, Christian, or Magian” strikingly illustrates how the innate inclination towards faith present at birth is shaped by the family. In this regard, the family stands as the primary socialization agent that determines not only an individuals social values but also their religious beliefs and attitudes. The study emphasizes the significant impact of factors such as the family acting as a role model for the child, the practice of religious rituals within the home environment and communication based on love, all of which positively contribute to the development of the childs innate faith potential. Additionally, through examples such as Prophet Noah’s unbelieving son and the differing attitudes of the sons of Prophet Adam found in the Qur’an, the study highlights the important role of individual will and freedom in religious development. Designed as a qualitative study, document analysis was employed with a comprehensive review of hadith and tafsir literature, alongside literature from sociology, psychology, and pedagogy. The transmission chains of the fitrah hadith were identified and interpretations of the concept of fitrah by Islamic scholars within these narrations were categorized under four main headings. No comprehensive study was found in the existing literature that addresses the role of the family in religious development within the framework of the fitrah hadith by integrating both classical Islamic texts and contemporary social sciences data. In conclusion, the emphasis in the fitrah hadith that “then his parents make him a Jew, Christian, or Magian” demonstrates that the family institution is the cornerstone of religious education and the content and quality of this education directly affect the development of a childs faith, personality and identity.

Özet

Bu çalışma, bireyin kimlik ve kişilik gelişiminde temel bir yapı taşı olan ailenin rolünü, özellikle dinî gelişim bağlamında ve fıtrat hadisi ekseninde ele almaktadır. Hz. Peygamber’in “Her doğan çocuk fıtrat üzere doğar, sonra anne babası onu Yahûdî, Hristiyan ya da Mecûsî yapar” anlamındaki meşhur hadisi, çocuğun doğuştan getirdiği inanç eğiliminin aile tarafından nasıl şekillendirildiğini çarpıcı biçimde ortaya koymaktadır. Bu bağlamda aile, bireyin sadece toplumsal değerlerini değil, dinî inanç ve tutumlarını da belirleyen önde gelen sosyalleştirme alanıdır. Çalışmada, ailenin çocuğa rol model olması, dinî pratiklerin ev ortamında yaşanması, sevgi temelli iletişim kurulması gibi faktörlerin, çocuğun fıtraten sahip olduğu inanç potansiyelinin olumlu yönde gelişmesinde ne denli etkili olduğu vurgulanmaktadır. Bunun yanı sıra Kur’ân’daki Hz. Nûh’un iman etmeyen oğlu, Hz. Âdem’in farklı tutumlara sahip oğulları gibi örnekler üzerinden, bireysel irade ve özgürlüğün de dinî gelişimde önemli bir rol oynadığına dikkat çekilmektedir. Nitel bir araştırma olarak tasarlanan bu çalışmada doküman analizi yöntemi kullanılmış, hadis ve tefsir literatürünün yanı sıra sosyoloji, psikoloji ve pedagoji alandaki literatür çok yönlü olarak taranmıştır. Fıtrat hadisine dair rivayetlerin tarikleri tespit edilmiş ve İslam âlimlerinin bu rivayetlerde geçen fıtrat kavramına dair yorumları dört ana başlık altında sınıflandırılmıştır. Mevcut literatürde, fıtrat hadisi bağlamında ailenin dinî gelişimdeki rolünü hem klasik İslamî metinler hem de çağdaş sosyal bilimlerin verileriyle birlikte ele alan kapsamlı bir çalışmaya rastlanmamıştır. Sonuç olarak, fıtrat hadisindeki “sonra anne babası onu Yahûdî, Hristiyan ya da Mecûsî yapar” vurgusu, aile kurumunun dinî eğitimin temel taşı olduğunu gösterirken, bu eğitimin içeriği ve niteliğinin çocuğun iman, kişilik ve kimlik gelişimi üzerinde doğrudan etkili olduğu sonucuna ulaşılmaktadır.

🔖

Cite This Article

Erkaya, M. (2026). The Role of The Family in The Formation of Individuals Spiritual Identity and Personality (An Evaluation in The Context of The Hadith of Fitrah). HADITH, Sayı: 16, 44–75. https://doi.org/10.61218/hadith.1795836

📄 Full Text PDF Viewer

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

References (93)

  1. Abdülbâkî, M. Fuad. el-Mu’cemü’l-müfehres. İstanbul: Çağrı Yayınları, 1986.
  2. Abdürrezzâk b. Hemmâm, Ebû Bekr Abdürrezzâk b. Hemmâm b. Nâfi‘ es-San‘ânî el-Himyerî, el-Musannef, thk, Habîburrahmân el-A‘zamî, 11 Cilt. Beyrut: el-Mektebü’l-İslâmî, 1403/1983.
  3. Ahmed b. Hanbel, Ebû Abdillâh Ahmed b. Muhammed b. Hanbel eş-Şeybânî. el-Müsned. 6 Cilt. İstanbul: Çağrı Yayınları, 1413/1992.
  4. Ahmed b. Hanbel, Ebû Abdillâh Ahmed b. Muhammed b. Hanbel eş-Şeybânî, el-Müsned, thk. Ahmed Muhammed Şakir, 10 Cilt. Kahire: Dâru’l-Hadîs, 1416/1995.
  5. Ahmed b. Hanbel, Ebû Abdillâh Ahmed b. Muhammed b. Hanbel eş-Şeybânî, el-Müsned, thk. Şuayb el-Arnaûd, 50 Cilt. Beyrut: Müessesetü’r-Risâle, 1420/1999.
  6. Akseki, Ahmet Hamdi. İslâm - Fıtrî, Tabiî ve Umûmî Bir Dindir. İstanbul: Sebil Yayınevi, 2004.
  7. Armaner, Neda. Din Psikolojisine Giriş. Ankara: Ayyıldız Matbaası, 1980.
  8. Armaner, Neda. “Şahsiyet Terbiyesinde Dini Kültürün Rolü”. Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 20 (1976), 143-150.
  9. Arslan, Zarife Şeyma. Fıtrat Kavramı Çerçevesinde Eğitimde “İnsanın Neliği” Sorusu. İstanbul: Marmara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, 2006.
  10. Atav, Nephan. “Şahsiyetin Gelişmesinde Aile Çevresinin ve Ailedeki Gerginliklerin Etkileri”. Aile Yazıları III, Birey, Kişilik ve Toplum. ed. Beylü Dikeçligil - Ahmet Çiğdem. Ankara: T.C. Başbakanlık Aile Araştırma Kurumu Yayınları, 1991.
  11. Ay, Mehmet Emin. “Aile Ortamında Yerine Getirilen İbadetlerin Çocuk Üzerindeki Etkileri.” Din Eğitimi Araştırmaları Dergisi 1/1 (1994), 163-170.
  12. Ay, Mehmet Emin. “Ailede Verilecek Din Eğitiminde Genel Prensipler.” İslâm’da Aile ve Çocuk Terbiyesi II Sempozyumu. ed. İbrahim Canan. İstanbul: Ensar Neşriyat, 2005.
  13. Ay, Mehmet Emin. Çocuklarımıza Allah’ı Nasıl Anlatalım. İstanbul: Timaş Yayınları, 2013.
  14. Aybey, Salih. “Ailenin Dini Değerleri Aktarmadaki Rolü ve Bu Süreçte Dikkat Edilmesi Gereken İlkeler.” İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi 7/2 (2018), 544-560.
  15. Aydın, A. Rıza. “Çocuğun Dini Kişiliğinin Gelişiminde Aile Faktörü”. Ekev Akademi Dergisi 7/15 (2003), 105-112.
  16. Aynî, Ebû Muhammed Bedrüddîn Mahmûd b. Ahmed b. Mûsâ b. Ahmed. ‘Umdetü’l-kârî. 25 Cilt. Beyrut: Dâru İhyâi’t-Türâsi’l-Arabî, ts.
  17. Başaran, İbrahim Ethem. Psikoloji. Ankara: Kadıoğlu Matbaası, 1978.
  18. Bayraklı, Bayraktar. “İslâm’da Aile ve Çocuk Terbiyesi II”. Kur’ân-ı Kerim’e Göre Ailede Çocuk Eğitimi. İstanbul: Ensar Yayınları, 1996.
  19. Bayraklı, Bayraktar. İslâm’da Eğitim. İstanbul: Marmara Üniversitesi Yayınları, 1989.
  20. Beyatlı, Yahya Kemal. Aziz İstanbul. İstanbul: İstanbul Fetih Cemiyeti Yayınları, 12. Basım, 2009.
  21. Bilecik, Sümeyra. “Anne Baba Tutumlarının Bireylerin Din Algısına Etkisi”. Değerler Eğitimi Dergisi 15/33 (2017), 7-38.
  22. Buhârî, Ebû Abdullah Muhammed b. İsmail. el-Câmi‘u’s-sahîh. 8 Cilt. İstanbul: Çağrı Yayınları, 1413/1992.
  23. Canan, İbrahim. Hz. Peygamber’in Sünnetinde Terbiye. İstanbul: Akademi Yayınları, ts.
  24. Cevherî, Ebû Nasr İsmâîl b. Hammâd el-. es-Sıhâh. thk. Ahmed Abdulğafûr Attâr. 6 Cilt. Mısır: Dâru’l-Kütübi’l-Arabî, ts.
  25. Coşkun, İbrahim. İslâm Düşüncesinde İnkâr Problemi. Konya: Tekin Kitabevi, ts.
  26. Coşkun, Selçuk. Bir Eğitimci Olarak Hz. Peygamber’in İnsan Anlayışı. Erzurum: Ekev Yayınları, ts.
  27. Çamdibi, Mahmut. Şahsiyet Terbiyesi ve Din Eğitimi. İstanbul: Çamlıca Yayınları, 2008.
  28. Çifçi, Osman Zahid. “Naturalist Verilerin Teistik Sonuçları (Fıtrat Kavramı Özelinde Bir Yorum Denemesi)”. Ekev Akademi Dergisi 63 (2015), 345-356.
  29. Ebû Dâvûd, Süleymân b. el-Eş‘as b. İshâk es-Sicistânî el-Ezdî. es-Sünen. 5 Cilt. İstanbul: Çağrı Yayınları, 1413/1992.
  30. Elmusa, Merve. Kütüb-i Sitte Çerçevesinde Fıtrat Hadislerinin Tespit, Tahric ve Değerlendirmesi. Eskişehir: Osmangazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2024.
  31. Emiroğlu, Kudret - Aydın, Suavi. Antropoloji Sözlüğü. Ankara: Bilim ve Sanat Yayınları, 2003.
  32. Erkaya, Musa. Hadîsü'l-Fıtra: Dirâse İsnâdiyye Tahlîliyye. PDF: İlahiyat Yayınevi, 2025.
  33. Erul, Bünyamin. Hadislerin Dili. Ankara: TDV Yayınları, 2009.
  34. Evgin, Abdulkadir. “Hadislerde ‘Fıtrat’ Kavramı ve ‘İslam Fıtratı’ Söyleminin Tenkidi”. K. Maraş Sütçü İmam Ü. İlahiyat Fak. Dergisi 1/1 (2003), 93-110.
  35. Ezherî, Ebû Mansûr Muhammed b. Ahmed b. Ezher el-Ezherî el-Herevî. Tehzîbü’l-lüğa. thk. Ahmed Abdulalîm. 15 Cilt. Kahire: Dâru’l-Mısriyye, 1964.
  36. Fahrüddîn er-Râzî, Ebû Abdillâh Fahrüddîn Muhammed b. Ömer b. Hüseyn er-Râzî et-Taberistânî. Mefâtîhu’l-ğayb. 32 Cilt. Beyrut: Daru’l-Kütübi’l-İlmiyye, ts.
  37. Fırat, Erdoğan. Şahsiyet Gelişiminde Tevbenin Fonksiyonu. Ankara: Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi, Doçentlik Tezi, 1982.
  38. Fîrûzâbâdî, Ebü’t-Tâhir Mecdüddîn Muhammed b. Ya‘kûb b. Muhammed. el-Kâmûsu’l-muhît. Beyrut: Müessesetü’r-Risâle, 1993.
  39. Gazzâlî, Ebû Hâmid Muhammed b. Muhammed b. Ahmed. İhyâü ‘Ulûmi’d-dîn. çev. Ahmed Serdaroğlu. 4 Cilt. İstanbul: Bedir Yayınevi, 1986.
  40. Gökçe, Birsen. “Çocuğun Kişiliğinin Gelişiminde Aile, Okul ve Dış Çevrenin Rolü”. Aile Yazıları III, Birey, Kişilik ve Toplum. ed. Beylü Dikeçligil - Ahmet Çiğdem. Ankara: T.C. Başbakanlık Aile Araştırma Kurumu Yayınları, 1991.
  41. Günay, Ünver. Din Sosyolojisi. İstanbul: İnsan Yayınları, 2000.
  42. Güngör, Erol. Ahlâk Psikolojisi ve Sosyal Ahlâk. İstanbul: Ötüken Yayınları, 2010.
  43. Halîl b. Ahmed, Ebû Abdirrahmân el-Halîl b. Ahmed b. Amr b. Temîm el-Ferâhîdî. Kitâbü’l-Ayn. thk. Mehdî el-Mahzûmî - İbrahim el-Ferâhidî. 8 Cilt. Beyrut: Müessesetü’l-Âlemi li’l-Matbuât, 1998.
  44. Hâzin, Ebü’l-Hasen Alâüddîn Alî b. Muhammed b. İbrâhîm el-Hâzin el-Bağdâdî. Lubâbü’t-te’vîl. 7 Cilt. Beyrut: Dâru İhyâi’t-Turâsi’l-Arabî, ts.
  45. Hemmâm, Ebû Ukbe Hemmâm b. Münebbih es-San‘ânî. Sahîfetü Hemmâm b. Münebbih. thk. Ali Hasan Ali Abdülhamîd. Beyrut: Mektebetü’l-İslâmî Dâru Ammâr, 1407/1988.
  46. Hökelekli, Hayati. Çocukta Ahlâk Gelişimi ve Eğitimi, Çocuk Gelişimi ve Eğitimi. İstanbul: İslam Araştırmaları Vakfı, 1998.
  47. Hökelekli, Hayati. Din Psikolojisi. Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 2008.
  48. Hökelekli, Hayati. “Fıtrat”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 13/47-48. İstanbul: TDV Yayınları, 1996.
  49. Isfahânî, Ebü’l-Kâsım Hüseyn b. Muhammed b. el-Mufaddal er-Râgıb. el-Müfredât fî ğarîbi’l-Kur’ân. İstanbul: y.y., 1986.
  50. İbn Abdilber en-Nemerî, Ebû Ömer Cemâlüddîn Yûsuf b. Abdillâh b. Muhammed. et-Temhîd limâ fi'l-Muvatta' mine'l-meânî ve'l-esânîd. nşr. Saîd Ahmed E’rab v.dğr. 25 Cilt. Tıtvân: Vizâretü’l-Evkâf ve’ş-Şuûni’l-İslâmiyye, 1990.
  51. İbn Fâris, Ebü’l-Hüseyn Ahmed b. Fâris b. Zekeriyyâ b. Muhammed er-Râzî el-Kazvînî. Mu’cemü mekâyîsi’l-luğa. thk. Muhammed Harun Abdusselâm. 6 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Cîl, ts.
  52. İbn Mâce, Ebû Abdillâh Muhammed b. Yezîd. es-Sünen. 2 Cilt. İstanbul: Çağrı Yayınları, 1413/1992.
  53. İbn Manzûr, Ebü’l-Fazl Cemâlüddîn Muhammed b. Mükerrem b. Alî b. Ahmed el-Ensârî er-Rüveyfiî. Lisanü’l-Arab. 10 Cilt. Beyrut: Dâru Sâdır, 1994.
  54. İbn Teymiyye, Ebü’l-Abbâs Takıyyüddîn Ahmed b. Abdilhalîm b. Mecdiddîn Abdisselâm el-Harrânî. Der’u teâruzi’l-akli ve’n-nakl. thk. Muhammed Reşad Sâlim. 11 Cilt. b.y.: Dâru’l-Künûzi’l-Edebiyye, ts.
  55. İbnü’l-Esîr, Ebü’s-Seâdât Mecdüddîn el-Mübârek. en-Nihâye fî garîbi’l-hadîs ve'l-eser. nşr. Tâhir Ahmed ez-Zâvî, Mahmûd Muhammed et-Tanâhî, 5 Cilt. Beyrut: Dârul-Kütübi'l-Bünânî, ts.
  56. İbrahim Mustafa v.dğr. el-Mu’cemü’l-vasît. İstanbul: Çağrı Yayınları, 1992.
  57. İmam Mâlik, Ebû Abdillâh Mâlik b. Enes b. Mâlik b. Ebî Âmir el-Asbahî. el-Muvatta’. 2 Cilt. İstanbul: Çağrı Yayınları, 1413/1992.
  58. Joachim, Wach. Din Sosyolojisi. çev. Ünver Günay. Kayseri: Erciyes Üniversitesi Yayınları, 1990.
  59. Kastallânî, Ebü’l-Abbâs Şihâbüddîn Ahmed b. Muhammed b. Ebî Bekr el-Kastallânî, İrşâdü’s-sârî li şerhi Sahîhi'l-Buhârî. 10 Cilt. Beyrut: Dâru'l-Kütübi'l-İlmiyye, 1305/1889.
  60. Kaya, Mevlüt. Din Eğitiminde İletişim ve Dini Tutum: Bazı Çevre Faktörlerinin Dini Tutum Üzerindeki Etkisi. Samsun: Etüd Yayınları, 1998.
  61. Köylü, Mustafa. “Çocukluk Dönemi Dini İnanç Gelişimi ve Din Eğitimi”. Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 45/2 (2004), 37-54.
  62. Kur’ân-ı Kerîm Meâli. çev. Halil Altuntaş – Muzaffer Şahin. Ankara: Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları, 3. Basım, 2009.
  63. Kurtubî, Ebû Abdillâh Muhammed b. Ahmed b. Ebî Bekr b. Ferh. el-Câmî’ li ahkâmi’l-Kur’ân. 20 Cilt. b.y.: y.y., ts.
  64. Ma‘mer b. Râşid, Ebû Urve el-Basrî es-San‘ânî, el-Câmi’, (Abdürrezzâk b. Hemmâm’ın el-Musannef’iyle birlikte.), tahk., Habîburrahmân el-A‘zamî), 11 cilt. Beyrut: el-Mektebü’l-İslâmî, 1403/1983.
  65. Marshall, Gordon. Sosyoloji Sözlüğü. çev. Osman Akınhay - Derya Kömürcü. Ankara: Bilim ve Sanat Yayınları, 1999.
  66. Mehmedoğlu, Ali Ulvi. Kişilik ve Din. İstanbul: Dem Yayınları, 2004.
  67. Mutarrizî, Ebu’l-Feth Nasr b. Abdüsseyyid. el-Muğrib fî tertîbi’l-mu’rib. thk. Fahûrî Mahmud. 2 Cilt. Halep: Mektebetü Usâme b. Zeyd, 1979.
  68. Müslim, Ebu’l-Huseyin Muslim b. Haccâc. el-Câmiu’s-Sahîh. thk. M. Fuad Abdulbâkî. 3 Cilt. İstanbul: Çağrı Yayınları, 1413/1992.
  69. Necati, Osman. Hadis ve Psikoloji. çev. Mustafa Işık. Ankara: Fecr Yayınları, 2000.
  70. Necati, Osman. Kur’an ve Psikoloji. çev. Hayati Aydın. Ankara: Fecr Yayınları, 2012.
  71. Öcal, Mustafa. “Ailede Çocukların Dinî ve Ahlâkî Eğitimlerinde Karşılaşılan Problemlerin Başlıca Sebepleri ve Çözüm İçin Bazı Teklifler.” Din Eğitimi Araştırmaları Dergisi 3 (1996), 187-206.
  72. Öcal, Mustafa. Din Eğitim ve Öğretiminde Metodlar. İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 2013.
  73. Öge, Sinan. “Fıtratın Mîsâkı”. Atatürk Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 22 (Haziran 2004), 243-263.
  74. Özcan, A. Osman. “Din ve Ahlâk Eğitiminde Ailenin Rolü”. Kubbealtı Akademi Mecmuası 4 (1985), 13-18.
  75. Özgür, İbrahim N. Çocuk Psikolojisi (Çocuk Gelişimi ve Modern Eğitim). İstanbul: İbrahim Özgür Yayınları, 1979.
  76. Özgüven, İbrahim Ethem. Hacettepe Kişilik Envanteri El Kitabı. Ankara: y.y., 1992.
  77. Peker, Hüseyin. Din Psikolojisi. İstanbul: Çamlıca Yayınları, 2008.
  78. Peker, Hüseyin. “Olumlu Şahsiyet Özellikleri ve Din”. Ondokuz Mayıs Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 1 (1986), 100-105.
  79. Râmhürmüzî, Ebû Muhammed İbn Hallâd el-Hasen b. Abdirrahmân b. Hallâd. Emsâlü’l-hadîs. thk. Ahmed Abdülfettâh Temmâm. Beyrut: Müessesetü’l-Kütübi’s-Sekâfiyye, 1409/1988.
  80. Sübkî, Ebü’l-Hasen Takıyyüddîn Alî b. Abdilkâfî b. Alî b. Temmâm. Küllü mevlûdin yûledü ale’l-fıtra. thk. Ebû Muhammed es-Seyyid İbrahim b. Ebî Amme. Tantâ: y.y., 1410/1989.
  81. Şentürk, Habil. Din Psikolojisine Giriş. İstanbul: İz Yayıncılık, 2010.
  82. Tekin, Muhammet Ali. Fıtrat Hadisi – Anlam ve Yorum - Bursa: Emin Yayınları, 1. Basım, 2021.
  83. Tezcan, Mahmut. “Çocuk Eğitiminde Ailenin Rolüne Sosyolojik Bir Bakış”. Aile Yazıları I, Temel Kavramlar, Yapı ve Tarihi Süreç. ed. Beylü Dikeçligil - Ahmet Çiğdem. Ankara: T.C. Başbakanlık Aile Araştırma Kurumu Yayınları, 1991.
  84. Tirmizî, Ebû Îsâ Muhammed b. Îsâ b. Sevre (Yezîd). es-Sünen. 5 Cilt. İstanbul: Çağrı Yayınları, 1413/1992.
  85. Uysal, Veysel. Din Psikolojisi Açısından Dînî Tutum, Davranış ve Şahsiyet Özellikleri. İstanbul: M.Ü. İlahiyat Fakültesi Vakfı Yayınları, 1996.
  86. Yavuz, Yusuf Şevki. “Bezm-i Elest.” Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 6/106-18, İstanbul: TDV Yayınları, 1992.
  87. Yavuzer, Haluk. Çocuk Psikolojisi. İstanbul: Remzi Kitabevi, 2012.
  88. Yavuzer, Haluk. Psiko-Sosyal Açıdan Çocuk Suçluluğu. İstanbul: İstanbul Üniversitesi Yayınları, 1986.
  89. Yavuzer, Haluk. “Yaygın Ana-Baba Tutumları”, Ana-Baba Okulu. İstanbul: Remzi Kitabevi, 1995.
  90. Yüceer, Mustafa. Ömer Nasühi Bilmen'in Muvazzah İlm-i Kelam Örneğinde Kelâmla İlgili Rivayetler. Konya: Hikmetevi, 2021.
  91. Zebîdî, Ebü’l-Feyz Muhammed el-Murtazâ b. Muhammed b. Muhammed el-Hüseynî. Tâcü’l-arûs min cevâhiri’l-Kâmûs. 20 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Fikr, ts.
  92. Zemahşerî, Ebü’l-Kâsım Mahmûd b. Ömer b. Muhammed el-Hârizmî. el-Fâik fî ğarîbi’l-hadîs. thk. Muhammed Ebu’l-Fadl İbrahim - Ali Muhammed el-Becâvî. 4 Cilt. Kahire: Matbaatu Îsa el-Bâbî el-Halebî, 1971.
  93. Zemahşerî, Ebü’l-Kâsım Mahmûd b. Ömer b. Muhammed el-Hârizmî. Esâsü’l-belâğa. 4 Cilt. Beyrut: Dâru Sâdır, 1385/1965.