Journals / Erzincan Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi / 2026 / Sayı: 1 Özel Sayı

A Study on the Role of Women in Funeral Rites in Turkic-Mongolian Cultures

TÜRK-MOĞOL KÜLTÜRLERİNDE KADININ YAS TÖRENLERİNDEKİ KONUMU ÜZERİNE BİR İNCELEME

Pages
—
Publication Date
2026-08-18
🏛️Bibliographic metadata and full text access for this article are provided via DergiPark.
DergiPark Record ↗
✨

AI Summary & Key Takeaways

AI Insight
⚡ TL;DR(Too Long; Didn't Read)

Accordingly, the activities of Turkish and Mongolian women during mourning and bereavement processes are examined, and the similarities and differences between the two societies are presented through a comparative analysis.

📌 3 Key Takeaways

🎯
Objective & Hypothesis:The death of an individual or traumatic events that leave a deep impact on the collective memory provide the groundwork for the intense emergence of feelings of grief and mourning.
📊
Key Findings & Data:Whilst the duration of mourning, its outward expressions and ritual practices may vary across societies, it is understood that certain attitudes and practices manifest similarly across different cultures.
💡
Conclusion & Impact:Accordingly, the activities of Turkish and Mongolian women during mourning and bereavement processes are examined, and the similarities and differences between the two societies are presented through a comparative analysis.
🔬Design:Araştırma Makalesi
📍Scope:Comprehensive Sample
⚙️Variables:Türkler · Moğollar · Ölüm

Abstract

The death of an individual or traumatic events that leave a deep impact on the collective memory provide the groundwork for the intense emergence of feelings of grief and mourning. Whilst the duration of mourning, its outward expressions and ritual practices may vary across societies, it is understood that certain attitudes and practices manifest similarly across different cultures. This study aims to examine the social, religious and cultural roles assumed by women within the context of mourning and bereavement rituals in Turkish and Mongolian cultures. Practices such as singing dirges, cutting hair, changing or tearing clothing, expressing grief through bodily movements, offering sacrifices, participating in religious ceremonies, and accompanying various rituals performed after the death of a loved one highlight the distinct roles women play in these processes. In this study, post-death rituals in Turkish and Mongolian societies are examined not only as expressions of grief but also within the framework of beliefs and practices concerning the deceased’s existence in the afterlife. Accordingly, the activities of Turkish and Mongolian women during mourning and bereavement processes are examined, and the similarities and differences between the two societies are presented through a comparative analysis.

Özet

Bir kişinin ölümü ya da toplum hafızasında derin etkiler bırakan sarsıcı olaylar, yas ve matem duygularının güçlü şekilde ortaya çıkmasına zemin hazırlamaktadır. Yasın süresi, dışa vuruluş biçimleri ve ritüel uygulamaları toplumlara göre değişebilmekle birlikte, bazı tutum ve uygulamaların farklı kültürlerde benzer şekilde varlık gösterdiği anlaşılmaktadır. Bu çalışmada Türk ve Moğol kültürlerinde matem ve yas ritüelleri bağlamında kadının üstlendiği toplumsal, dini ve kültürel rolleri incelemeyi amaçlamaktadır. Ağıt söyleme, saç kesme, kıyafet değiştirme veya yırtma, beden hareketleriyle acıyı dışa vurma, kurban sunma, dinî içerikli merasimlere katılma ve ölü ardından gerçekleştirilen çeşitli ritüellere eşlik etme gibi uygulamalar, kadınların bu süreçlerdeki belirgin rollerini ortaya koymaktadır. Çalışmada, Türk ve Moğol toplumlarında ölüm sonrasına ilişkin ritüeller üzüntünün ifadesi olmasının yanı sıra ölünün öteki dünyadaki varlığına yönelik inanç ve uygulamalar çerçevesinde ele alınmaktadır. Bu doğrultuda, Türk ve Moğol kadınlarının matem ve yas süreçlerindeki faaliyetleri incelenmekte, iki toplum arasındaki benzerlikler ve farklılıklar karşılaştırmalı bir değerlendirmeyle ortaya konulmaktadır.

🔖

Cite This Article

Küçükyıldız, N. (2026). A Study on the Role of Women in Funeral Rites in Turkic-Mongolian Cultures. Erzincan Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, Sayı: 1 Özel Sayı. https://doi.org/10.46790/erzisosbil.1934462

📄 Full Text PDF Viewer

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

References (47)

  1. AKA, İ. (1994). Mirza Şahruh ve Zamanı (1405-1447), Türk Tarih Kurumu, Ankara.
  2. AKSOY, İ. (2016). “Toplumsal ve Siyasal Süreçte Türk Kadını”, Yasama Dergisi, 32, 7-20.
  3. AKTAŞ, Y. (2020). “Salgurlular'da Naibe Türkan Hatun ve Atabeg Abiş Hatun'un İdaresi”, Mavi Atlas, 8 (2), 490-506.
  4. ALPTEKİN, M. (2018). “Gülnar ve Çevresinde Ölümle İlgili Uygulama ve İnanışlar Üzerinde Bir Araştırma”, Uluslararası Türkçe Edebiyat ve Kültür Eğitim Dergisi, 7 (1), 322-342.
  5. ATICI ARAYANCAN, A. (2022). Gazan Han, Erdem Yayınları, İstanbul.
  6. BARTHOLD W. (1947). “Türklerde ve Moğollarda Defin Merasimi Meselesine Dair” Belleten, 43 (11), 515-539.
  7. BARTHOLD W. (2015). Uluğ Beg ve Zamanı, (Çev.) İsmail Aka, Türk Tarih Kurumu, Ankara.
  8. BEYÂNÎ, Ş. (2015). Moğol Dönemi İran’ında Kadın, (Çev.) Mustafa Uyar, Türk Tarih Kurumu, Ankara.
  9. CÜVEYNÎ, A. M. (2013). Tarih-i Cihan Gûşa, (Çev.) Mürsel Öztürk, Türk Tarih Kurumu, Ankara.
  10. ÇAĞRICI, M. (2003). “Matem”, DİA, C. 28, Ankara, 128-129.
  11. DEDE KORKUT KİTABI HAN’IN HEY, (2014). (Ed.) Hasan Erbay, (Haz.) İlhan Genç-Atabey Kılıç vd., Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği, Ankara.
  12. DURBİLMEZ, B. (2017). Türk Dünyası Kültürü, Ötüken, İstanbul.
  13. ERGİN, M. (1994). Orhun Abideleri, Boğaziçi Yayınları, İstanbul.
  14. GÖKSEL, B. (1993). Çağlar Boyunca Türk Kadını ve Atatürk, Ankara.
  15. GÜLENSOY, T. (2002). Manas Destanı, Akçağ, Ankara.
  16. GÜLENSOY, (2015). “Eski Türklerde Ölüm, Mezar ve yas Geleneği”, Aile Yazıları, (Ed.) Saim Sakaoğlu, Mehmet Aça, Pervin Ergun, Ankara.
  17. HACIGÖKMEN, M. A. (2013). Türklerde Yas Âdeti Temelleri ve Sonuçları, Tarihçiliğe Adanmış Bir Ömür: Prof. Dr. Nejat Göyünç’e Armağan, Konya: Selçuk Üniversitesi Türkiyat Enstitüsü Yayınları, 393-423.
  18. HAFİZ-İ EBRÛ, (1350). Deyl-i Câmi'u't-tevârîh-i Reşîdî, (neşr.) Hânbâbâ Beyânî, Tahran.
  19. HARMAN, Ö. F. (2003). “Matem”, DİA, C. 28, Ankara, 127-128.
  20. İNAN, A. (1988). Makaleler ve İncelemeler, C. 2 Ankara.
  21. KAŞÂNÎ, (1348), Târîh-i Olcâytû Sultân, Süleymaniye Kütüphanesi, Ayasofya, nşr. Mehîn Hamblî, Tahran. KOCA, S. (2005). Selçuklularda Ordu ve Askeri Kültür, Ankara.
  22. KÜÇÜKYILDIZ, N. (2022). Timurlular Döneminde Kadın, Doktora Tezi, Atatürk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü, Erzurum.
  23. MÎRHÂND, (1339). Ravzatu’s-Safâ fî Sîret-i el-Enbiyâ ve’l-Mülûk ve’l-Hulefâ, c. VI-VII, (Nşr. Abbâs Zeryâb), Müessese-i Hayyam ve İntişârât-ı Pirûz, Tahrân.
  24. ŞÂMÎ, N. (1363). Zafernâme, Penâhî Simnânî, Tahrân.
  25. ODABAŞI, Z. ve ÖZEL E. (2024). “Ölüm ve Tedavi: İlhanlı Hanlarının Ölüm Sebepleri (1256-1335)”, Selçuklu Araştırmaları Dergisi, 21, 27-56.
  26. ÖGEL, B. (2014). Türk Mitolojisi, C. I, Türk Tarih Kurumu, Ankara.
  27. ÖGEL, B. (2020). Dünden Bugüne Türk Kültürünün Gelişme Çağları, Türk Dünyası Araştırmalar Vakfı, İstanbul.
  28. ÖGEL, B. (2022). Türk Kültür Tarihine Giriş, C. VIII, Türk Tarih Kurumu, Ankara.
  29. ÖZGÜDENLİ, O. G. (2009). Gâzân Han ve Reformları (1295-1305), Kaknüs Yayınları, İstanbul.
  30. PLANO, C. (2015). Moğolistan Seyahatnamesi (1245-1247), (Çev.) Ergin Ayan, Gece Kitaplığı, İstanbul.
  31. REŞÎDÜDDİN FAZLULLAH, (2013). Câmiu’t-Tevârih (İlhanlılar Kısmı), (Çev.) İsmail Aka, Mehmet Ersan, Ahmad Hesamipour Khelejani, Türk Tarih Kurumu, Ankara.
  32. ROUX, J. P. (2001). Moğol İmparatorluğu Tarihi, (Çev.) Aykut Kazancıgil- Ayşe Bereket, Kabalcı Yayınları, İstanbul
  33. SAYIN ALSAN, Ş. (2022). Türk Kültüründe Ölüm Olgusu ve Ölüm Sonrasında Ritüeller”, Motif Akademi Halkbilimi Dergisi, 37 (15): 179-196.
  34. SEMERKANDÎ, K. A. (1383). Matla’-ı Sa’deyn ve Mecma’-ı Bahreyn, I-II, (Haz.) Abdülhüseyn Nevâî, Pejuheşgâh-ı Ulûm-i İnsânî, Tahrân.
  35. SEVİM, A. (2006). Azîmî Tarihi- Selçuklular Dönemiyle İlgili Bölümler-, Türk Tarih Kurumu, Ankara.
  36. SPULER, B. (2011). İran Moğolları -Siyaset, İdare ve Kültür İlhanlılar Devrinde, 1220-1350-, (Çev.) Cemal Köprülü, Türk Tarih Kurumu, Ankara.
  37. SUBAŞI, Ö. (2021). Moğollarda Kadın, Evlilik ve Dış Siyaset, Selenge Yayınları, İstanbul.
  38. ŞAHBAZ, M. ve TAŞKIRAN, H. (2022). “Timurlularda Yas geleneği”, Milli Folklor, 17 (134), 40-41.
  39. ŞİMŞEK, A. H. (2016). “Türk Destanlarında Kadın İmgesi”, Türk Dünyasında Kadın Algısı, (Ed.) Şayan Ulusan-Shurubu Kayhan,15-22.
  40. TANERİ, A. (1977). Türkiye Selçukluları Kültür hayatı 2 (Menakibu’l Arifin Değerlendirmesi), Konya.
  41. TANSÜ, Y. E. ve TURGUT, M. İ. (2020), “Eski Türklerde Matem ve Ölü Defin adetleri”, Journal of Social Sciences, 10 (4), 414-422.
  42. TEBRÎZÎ, A. M. (1397). Şâhanşâh-nâme, Târîh-i manzûm-i Mogûlân ve İlhânân ez-karn-i heştom-i hicrí, (neşr.) Mahşîd Gûhari Kâhekî-Cevâd Râşkî 'Alî-'abâdî, (zîr-i nazar) Cevâd 'Abbâsî, Tahran.
  43. TOGAN, Z. V. (1982). Oğuz Destanı, Enderun Kitap, İstanbul.
  44. VURAL, F. G. (2016). İslamiyet’ten Önce Türklerde Kültür ve Müzik -Hun, Kök Türk ve Uygur Devletleri, Ötüken, İstanbul.
  45. YEZDÎ, Ş. A. (2013). Emîr Timur-(Zafernâme), (Çev.) Ahsen Batur, Selenge, İstanbul.
  46. YÜKSEL, M. Ş. (2009). Timurlularda Din-Devlet İlişkisi, Türk Tarih Kurumu, Ankara.
  47. YÜREKLİ, T. (2022). “Memlûklerde Matem Geleneği”, Tarih Araştırmaları Dergisi, 71 (41), 225-245.