AI Summary & Key Takeaways
AI InsightThe findings reveal that typological diversity is closely linked to the use of intermediate spaces (corridors, balconies, etc.) that structure layered degrees of privacy.
📌 3 Key Takeaways
Abstract
While living habits are increasingly homogenised under the influence of globalisation, rural settlements continue to preserve their importance as unique settings where the interaction between culture and space can be observed in its most elementary form. This study examines the underlying design principles and socio-spatial implications of the planimetric diversity found in the traditional houses of Karaköse Village (Uşak-Banaz), despite their generally standardised dimensions of 9×11 meters. The architectural fabric of the village is shaped by the Hayatlı Ev typology, characterised by production and storage functions on the ground floor and living functions on the upper floor. The central thesis of the study is that the location of the upstairs toilet is determined by its functional relationship with the terslik space on the ground floor, where animal waste is collected, and that this decision operates as a generator organising the entire upper-floor plan. Accordingly, the traditional house plans in Karaköse are classified into five main typologies (A-E) based on the relationship between toilet, terslik and sofa; each type is evaluated both through qualitative typological analysis and quantitatively using the Space Syntax method. Convex Map and Visibility Graph Analysis (VGA) make the spatial positions of the sofa and toilet legible through integration and depth values, thus enabling these relationships to be traced as measurable spatial patterns. The findings reveal that typological diversity is closely linked to the use of intermediate spaces (corridors, balconies, etc.) that structure layered degrees of privacy.
Özet
Küreselleşmenin etkisiyle yaşam alışkanlıkları giderek tek tipleşirken, kırsal yerleşimler kültür–mekân etkileşiminin en yalın biçimde gözlemlenebildiği özgün alanlar olarak önemini sürdürmektedir. Bu çalışma, Uşak-Banaz’a bağlı Karaköse Köyü’nde yer alan ve çoğunlukla 9×11 metrelik standart plan ölçülerine sahip olmalarına rağmen belirgin planimetrik çeşitlilik sergileyen geleneksel konutların ardındaki temel tasarım prensiplerini ve bunların sosyo-mekânsal sonuçlarını irdelemektedir. Köyün mimari dokusu, zemin katta üretim ve depolama, üst katta ise yaşam işlevlerini barındıran “hayatlı ev” tipolojisi etrafında biçimlenmiştir. Çalışmanın temel tezi, üst kattaki tuvaletin konumunun, zemin katta hayvan atıklarının toplandığı “terslik” alanı ile kurduğu fonksiyonel ilişki tarafından belirlendiği ve bu kararın tüm üst kat plan şemasını organize eden bir jeneratör işlevi gördüğüdür. Bu kapsamda Karaköse Köyü’ndeki geleneksel konut planları tuvalet–terslik–sofa ilişkisine göre beş ana tipolojiye (A-E) ayrılmış; her bir tip, nitel tipolojik analizlerin yanı sıra Mekân Dizimi (Space Syntax) yöntemiyle nicel olarak değerlendirilmiştir. Convex Map ve Görünürlük Grafiği (VGA) analizleri, sofa ve tuvaletin mekânsal konumlarını entegrasyon ve derinlik değerleri üzerinden görünür kılmakta; böylece bu ilişkilerin ölçülebilir mekânsal örüntüler olarak izlenebilmesine olanak tanımaktadır. Bulgular, tipolojik çeşitliliğin mahremiyeti katmanlaştıran ara mekân (koridor, balkon vb.) kullanımıyla yakından ilişkili olduğunu ortaya koymaktadır.